{"id":12224,"date":"2024-01-19T11:35:56","date_gmt":"2024-01-19T07:35:56","guid":{"rendered":"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/?post_type=documentaire&#038;p=12224"},"modified":"2025-04-02T11:41:05","modified_gmt":"2025-04-02T07:41:05","slug":"lesklavaj-ek-lekol-dann-bourbon","status":"publish","type":"documentaire","link":"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/re\/documentaires\/lesklavaj\/la-vie-bann-zesklav\/lesklavaj-ek-lekol-dann-bourbon\/","title":{"rendered":"L\u00e9sklavaj \u00e8k l\u00e9kol dann Bourbon"},"content":{"rendered":"<h2>Poudbon, L\u00e9kol \u00e8k la Sossi\u00e9t\u00e9, l\u00e9 may\u00e9 s\u00e9r\u00e9 ansanm, i d\u00e9pande inn-\u00e9-lot. Soman dann in sit\u00fcasyon kolonial \u00e8k l\u00e9sklavaj n\u00e9na bonp\u00e9 kontradiksyon. Bourbon i pran in plasse \u00e9sp\u00e9ssial par rapor bann dif\u00e9ran sit\u00fcasyon kolonial. Lan\u00e9 1814 lo <em>Trait\u00e9 de Paris<\/em> i adopte vr\u00e9man lo prinsipe in l\u00e9kol. Soman \u00e7a i am\u00e8ne in bonp\u00e9 batay po kon\u00e8te koman i organize proj\u00e9-la. Lo gouv\u00e8rnman \u00e8k la bourjoizi kr\u00e9ol i tonbe dakor rienk dessi in naf\u00e8r : proj\u00e9-la i doi pa kons\u00e8rne bann z\u00e9sklav.<\/h2>\n<div style=\"width: 525px;\" class=\"wp-video\"><!--[if lt IE 9]><script>document.createElement('video');<\/script><![endif]-->\n<video class=\"wp-video-shortcode\" id=\"video-12224-1\" width=\"525\" height=\"295\" poster=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/poster_lucas.jpg\" preload=\"metadata\" controls=\"controls\"><source type=\"video\/mp4\" src=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2024\/01\/Lucas_Creole.mp4?_=1\" \/><a href=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2024\/01\/Lucas_Creole.mp4\">https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2024\/01\/Lucas_Creole.mp4<\/a><\/video><\/div>\n<p>L\u00e9 admand\u00e9 si n\u00e9na in loi ofisy\u00e8l i int\u00e8rdi done l\u00e9d\u00fckasyon bann z\u00e9sklav ? On dir\u00e9 pa ! M\u00e9-soman l\u00e9 konmsa. I aplike r\u00e8gloman l\u00e9sklavaj, na pwin p\u00e8rsone po dire lo kontr\u00e8r. Parksa, po tou lo r\u00e8ste bann k\u00e9stion l\u00e9kol, lo nivo z\u00e9t\u00fcde, z\u00e9l\u00e8v kons\u00e8rn\u00e9, bann zans\u00e9gnan po anbosh\u00e9, p\u00e8rsone i voi pa par\u00e8y.<\/p>\n<p>Lo gouv\u00e8rnman i konsid\u00e8re la koloni la bezoin s\u00eblman bann ti-l\u00e9kol po marmay famiy pov. Po l\u00fc, bann zanfan la bourjoizi l\u00e8rk zot la-fini pti l\u00e9kol, pay\u00e9 par zot bann paran, zot i doi al\u00e9 f\u00e9 d\u2019z\u00e9tude an-Franse. La bourjoizi kr\u00e9ol i rofize vr\u00e9man lid\u00e9-la, lo gouv\u00e8rnman l\u00e9 oblij\u00e9 s\u00e9d\u00e9. \u00c8l i niabou f\u00e9 rouve in Kol\u00e8j Royal po son bann zanfan f\u00e9 z\u00e9t\u00fcde konpl\u00e9, prim\u00e8r \u00e8k segond\u00e8r, s\u00fcr-plasse m\u00e8m. Po bann zanfan famiy pov, pti blan \u00e8k lib-de-koul\u00ebr, i demande deu kongr\u00e9gasyon po ok\u00fcp\u00e9 : bann <em>Fr\u00e8res des Ecoles Chr\u00e9tiennes<\/em> po bann garson ; bann <em>S\u0153urs de Saint-Joseph de Clun<\/em>y po bann fiy. Lo gran famiy Desbassayns i jou\u00e9 in role inportan dann lorganizasyon \u00e8k lo fonksyonman l\u00e9kol-la. \u00c8l i m\u00e8te toute son larjan \u00e8k toute son relasyon po bien f\u00e9 d\u00e9mare lo sist\u00e8m l\u00e9kol. Parlf\u00e8te, po lo Kol\u00e8j Royal, \u00e8l i sava rode bann prof\u00e9ss\u00ebr lo pl\u00fcs gabi\u00e9, i sorte <em>l\u2019Ecole Normale Sup\u00e9rieure<\/em> sinon\u00e7a <em>l\u2019Ecole Polytechnique<\/em>. \u00c9pila \u00e8l i niabou d\u00e9sside lo deu kongr\u00e9gasyon d\u00e9gaje vitman, anvoye zans\u00e9gnan dan la koloni po rouve pl\u00fcs vite possib lo bann l\u00e9kol bann famiy t\u00e9 po atande.<\/p>\n<figure id=\"attachment_1592\" aria-describedby=\"caption-attachment-1592\" style=\"width: 700px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2019\/11\/BIB-28721-65-Lycee-imperial.jpg\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-1592 size-full\" src=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2019\/11\/BIB-28721-65-Lycee-imperial.jpg\" alt=\"\" width=\"700\" height=\"463\" srcset=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2019\/11\/BIB-28721-65-Lycee-imperial.jpg 700w, https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2019\/11\/BIB-28721-65-Lycee-imperial-300x198.jpg 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 700px) 100vw, 700px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-1592\" class=\"wp-caption-text\">Liss\u00e9 imp\u00e9rial. Zimaj lo ropozoir dr\u00e9ss\u00e9 dan la kour prinssipal lo jour la <em>F\u00eate-Dieu<\/em>. <br \/>Louis Antoine Roussin. 1859. Litografi. <br \/>Kol. Zarshiv d\u00e9partmantal La R\u00e9nyon<\/figcaption><\/figure>\n<p>N\u00e9na deu mani\u00e8r dif\u00e9ran po organize bann l\u00e9kol dann Bourbon, parlf\u00e8te n\u00e9na deu lorganizasyon a-par, po deu kat\u00e9gori demoun. Shak\u00e8n son kot\u00e9 nora bann lobj\u00e8ktif \u00e9sp\u00e9ssial po r\u00e9ponde in s\u00ebl lid\u00e9 fiks : garantir lo sist\u00e8m la koloni \u00e8k l\u00e9sklavaj va kontin\u00fc\u00e9. D\u2019in kot\u00e9 n\u00e9na lo Kol\u00e8j Royal ou\u00e7a i done depi dann ti klas jiska lo bakalor\u00e9a, in k\u00fcltir l\u00e9ks\u00e9lans po forme bann proshin dirijan la koloni. M\u00e8te dan la t\u00e8te la jen\u00e8s n\u00e9 dan lo bon rasse, dan lo bon sossi\u00e9t\u00e9 in tanp\u00e9raman kolonial, dessou lo zy\u00e9 bann grann-janse : \u00e7a m\u00e8m lo role gran l\u00e9kol-la. D\u2019in ot kot\u00e9 n\u00e9na l\u00e9kol gratuite po zanfan famiy pov, pti blan \u00e8k lib-de-koul\u00ebr, i done \u00e7a lo deu kongr\u00e9gasyon lans\u00e8yman, bann <em>Fr\u00e8res lassaliens<\/em> \u00e8k bann <em>S\u0153urs de Saint-Joseph de Cluny<\/em> po ok\u00efp\u00e9. Bann Kongr\u00e9gasyon i doi done kat\u00e9gori publik-la in lans\u00e8yman jist-jist. I fo sirtou l\u00e8sse lo m\u00e9y\u00e8r plasse po la moral \u00e9pila po lo kot\u00e9 pratik dann in soumission par rapor lo sist\u00e8m kolonial \u00e8k l\u00e9sklavaj. Done in linstr\u00fcksyon util, la moral, \u00e7a m\u00e8m lo bann prinssipe la sossi\u00e9t\u00e9 kolonial i demande po sist\u00e8m l\u00e9kol-la. Ast\u00ebr nou va suive son d\u00e9vlopman.<\/p>\n<p>Lan\u00e9 1817, lo bann <em>Fr\u00e8res des Ecoles Chr\u00e9tiennes<\/em> promi\u00e9 po d\u00e9mare lo trava\u00efy. Na six i d\u00e9barke Bourbon lo 15 m\u00e9 1817, toudsuite l\u00e0-m\u00e8m zot i rouve troi l\u00e9kol, inn Sin-Dni, lo d\u00e9zi\u00e8m Sin-Pol, lo troizi\u00e8m Sin-Pi\u00e8r. Dann bann som\u00e8n a-suive katre <em>Soeurs de la Congr\u00e9gation de Saint-Joseph de Cluny<\/em>, zot tour, i d\u00e9barke dan la koloni. Lo bann <em>S\u0153urs<\/em> i instale azot Sin-Pol, dessi lo dom\u00e8n Madanm Desbassayns. Lo 8 s\u00e9ktanm 1817, zot i rouve zot promi\u00e9 l\u00e9kol.<\/p>\n<figure id=\"attachment_1723\" aria-describedby=\"caption-attachment-1723\" style=\"width: 647px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/documentaires\/l-esclavage\/condition-et-vie-quotidienne-de-lesclave\/esclavage-et-scolarisation-a-bourbon\/1992-70-6-etablissement-des-soeurs-de-st-joseph\/\" target=\"_blank\" rel=\"attachment noopener wp-att-1723\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-1723 size-full\" src=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/1992-70-6-etablissement-des-soeurs-de-st-joseph.jpg\" alt=\"\" width=\"647\" height=\"434\" srcset=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/1992-70-6-etablissement-des-soeurs-de-st-joseph.jpg 647w, https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/1992-70-6-etablissement-des-soeurs-de-st-joseph-300x201.jpg 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 647px) 100vw, 647px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-1723\" class=\"wp-caption-text\">L\u00e9kol l\u00e9 S\u0153urs de St-Joseph. Joseph Barr\u00e8re. 1843. Gouash, pi\u00e8r noir, lagom arabik. <br \/>Kol. M\u00fbz\u00e9 Vill\u00e8le<\/figcaption><\/figure>\n<p>Landmin, in d\u00e9zi\u00e8m l\u00e9kip l\u00e9-<em>S\u0153urs<\/em> i d\u00e9barke dan la koloni. Lo 2 janvi\u00e9 1818 zot i rouve zot l\u00e9kol Sin-Dni. Lo kr\u00e9asyon \u00e8k lo d\u00e9vlopman bann l\u00e9kol kongr\u00e9ganiste l\u00e9 bien maliz\u00e9. N\u00e9na bonp\u00e9 difik\u00fclt\u00e9, i kor\u00e9sponde deu gran p\u00e9riode.<\/p>\n<p>Lo promi\u00e9 p\u00e9riode, depi linstalasyon lo bann kongr\u00e9gasyon (1817) jiska la <em>Monarchie de juillet<\/em> (1830), l\u00e9 mark\u00e9 par lo bann difik\u00fclt\u00e9 konm po toute nouvo linstalasyon. Bourbon l\u00e9 loin d\u2019\u00e8te in l\u00e9ks\u00e8psyon \u2013 lokal sinon\u00e7a l\u00e9b\u00e8rjman i manke, louv\u00e8rt\u00fcr an-retar, tou\u00e7ala. Anpl\u00fcs de\u00e7a n\u00e9na lo karakt\u00e8r-m\u00e8m la sossi\u00e9t\u00e9 kolonial \u00e8k son lorganizasyon. Deu ral\u00e9-pouss\u00e9 l\u00e9 pl\u00fcs remarkab. Dabor inn, c\u00e9 \u00e7ak i \u00e9spasse dan la klasse. Lo propozisyon l\u00e9kol limit\u00e9, gratuite, i done bann promi\u00e9 l\u00e9kol rouv\u00e8r dan la koloni in lasp\u00e9 m\u00e9lanj\u00e9, kissoi \u00e7at bann <em>Fr\u00e8res<\/em>, konm \u00e7at bann <em>S\u0153urs<\/em>. Parlf\u00e8te, akoz la konpozisyon la sossi\u00e9t\u00e9 kolonial, dann m\u00e8m klasse n\u00e9na bann Blan, pa rienk \u00e7at l\u00e9 pov, \u00e8k bann Lib-de-koul\u00ebr. Lo m\u00e9lanj sossial \u00e8k rassial l\u00e9 vr\u00e9man maliz\u00e9.<\/p>\n<p>L\u00e9 pa rienk bann k\u00e9stion rassial i kontraye la sossi\u00e9t\u00e9 l\u00e9sklavaj. \u00c8l i v\u00eb la p\u00e9dagoji dif\u00fcz\u00e9 l\u00e9 an-akor \u00e8k son prop lorganizasyon. M\u00e9-soman, la p\u00e9dagoji bann <em>Fr\u00e8res<\/em> i favorize linissiative, lo bann <em>S\u0153urs<\/em> i pratike lantr\u00e8de : lo bann kongr\u00e9gasyon i v\u00eb pousse in sist\u00e8m m\u00e9ritokratik. M\u00e9-soman, la sossi\u00e9t\u00e9 kolonial i trouve vr\u00e9man danjer\u00eb, mobilit\u00e9 sossial-la par l\u00e9kol, kan m\u00e8m i sava pa loin. \u00c8l i rap\u00e8le a-lordr\u2019 lo deu kongr\u00e9gasyon. I ordone azot aranje bann l\u00e9spasse s\u00e9par\u00e9 po shak groupe sossial. La koloni i int\u00e8rdi la m\u00e9tode lantr\u00e8de.<\/p>\n<p>Lo d\u00e9zi\u00e8m ral\u00e9-pouss\u00e9 i \u00e9spasse rantr\u2019 lo pouvoir kolonial \u00e8k la <em>Congr\u00e9gation des Soeurs de Saint-Joseph de Cluny<\/em>. I komanse lan\u00e9 1821, kan la r\u00e9sponsab la kom\u00fcnot\u00e9 dann Bourbon i mor, Gouv\u00e8rn\u00ebr de Freycinet i magouye po nome son ranplassan. Forssaj-la i viole toute bann privil\u00e8j la kongr\u00e9gasyon. La <em>Sup\u00e9rieure G\u00e9n\u00e9rale<\/em>, Anne-Marie Javouhey, i d\u00e9nonse \u00e7a. Boudikonte gouv\u00e8rnman nasyonal i done a\u00e8l r\u00e9zon. La <em>Sup\u00e9rieure G\u00e9n\u00e9rale<\/em> i artrouve son lotorit\u00e9. \u00c8l i done la dir\u00e9ksyon la kom\u00fcnot\u00e9<\/p>\n<figure id=\"attachment_1725\" aria-describedby=\"caption-attachment-1725\" style=\"width: 475px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/la_venerable_Anne-Marie_Javouhey.jpg\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"taille-initiale wp-image-1725 size-full\" src=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/la_venerable_Anne-Marie_Javouhey.jpg\" alt=\"\" width=\"475\" height=\"650\" srcset=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/la_venerable_Anne-Marie_Javouhey.jpg 475w, https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/la_venerable_Anne-Marie_Javouhey-219x300.jpg 219w\" sizes=\"auto, (max-width: 475px) 100vw, 475px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-1725\" class=\"wp-caption-text\">La V\u00e9n\u00e9rable Anne-Marie Javouhey. In <em>L&#8217;oeuvre de la v\u00e9n\u00e9rable Anne-Marie Javouhey, fondatrice de la Congr\u00e9gation de Saint-Joseph de Cluny : un centenaire \u00e0 Brest, 1\u00e9 oktob 1826 -1\u00e9 oktob 1926<\/em> \/ Lab\u00e9 Louis Saluden. Impr. Presse lib\u00e9rale (Brest), 1926. <br \/>Kol. Bibliot\u00e8k nasyonal la Franse<\/figcaption><\/figure>\n<p>Lan\u00e9 1830, dan la koloni i r\u00e8ste rienk in l\u00e9kol <em>les Fr\u00e8res<\/em>, \u00e7at Sin-Dni, \u00e8k 183 z\u00e9l\u00e8v. Bann <em>S\u0153urs<\/em> la-gaingne kons\u00e8rve troi l\u00e9kol, \u00e8k 114 z\u00e9l\u00e8v dan bann klasse p\u00e9yante, 97 dan bann klasse gratuite po bann fiy-blan pov, 131 po bann fiy de-koul\u00ebr.<\/p>\n<figure id=\"attachment_1727\" aria-describedby=\"caption-attachment-1727\" style=\"width: 700px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/R14935.108-Cour-d-entree-de-l-etablissement-des-Freres-des-Ecoles-Chretiennes-a-St-Denis.jpg\" target=\"_blank\" rel=\"attachment noopener wp-att-1727\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-1727 size-full\" src=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/R14935.108-Cour-d-entree-de-l-etablissement-des-Freres-des-Ecoles-Chretiennes-a-St-Denis.jpg\" alt=\"\" width=\"700\" height=\"454\" srcset=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/R14935.108-Cour-d-entree-de-l-etablissement-des-Freres-des-Ecoles-Chretiennes-a-St-Denis.jpg 700w, https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/R14935.108-Cour-d-entree-de-l-etablissement-des-Freres-des-Ecoles-Chretiennes-a-St-Denis-300x195.jpg 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 700px) 100vw, 700px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-1727\" class=\"wp-caption-text\">La kour lantr\u00e9 l\u00e9kol l\u00e9 <em>Fr\u00e8res des Ecoles Chr\u00e9tiennes<\/em> Sin-Dni. A. Francine. 1861. Litografi.<br \/>Kol. Bibliot\u00e8k d\u00e9partmantal La R\u00e9nyon<\/figcaption><\/figure>\n<p>Lo d\u00e9zi\u00e8m p\u00e9riode rantr\u2019 la<em> Monarchie de juillet<\/em> jiska la <em>Deuxi\u00e8me R\u00e9publique<\/em>, l\u00e9 mark\u00e9 par gran-gran d\u00e9zord k\u2019i ar\u00e8te \u00e8k labolisyon l\u00e9sklavaj. Dann kont\u00e8ks-la i komanse prande bann d\u00e9ssizion po f\u00e9 rante l\u00e9kol bann z\u00e9sklav, d\u00e8rni\u00e9 \u00ab kliant\u00e8le \u00bb la sossi\u00e9t\u00e9 Bourbon. Lo kalandri\u00e9, la kadans, la lourd\u00ebr d\u00e9ssizion-la i amontre koman la sossi\u00e9t\u00e9 kolonial l\u00e9 d\u00e9ranj\u00e9 akoz la sossi\u00e9t\u00e9 frans\u00e9 l\u00e9 antrin devnir in sossi\u00e9t\u00e9 kapitaliste.<\/p>\n<p>Parlf\u00e8te, lo sist\u00e8m l\u00e9sklavaj lav\u00e9 done in bon l\u00e9lan d\u00e9vlopman \u00e9konomik bann m\u00e9tropol L\u00ebrop, ast\u00ebr li la-fini par fr\u00e8ne ali. Depi la fin 18\u00e8m si\u00e8k, Adam Smith la-komanse kritik lo sist\u00e8m l\u00e9skavaj. Lid\u00e9-la i r\u00e9pande dan la Franse, son bann dirijan i tonbe dakor \u00e8k lo bann zarg\u00fcman bann l\u00e9konomist lib\u00e9ral. Dann kont\u00e8ks-la, la Franse i vote la loi 4 mars 1831 po ar\u00e8te la tr\u00e8te n\u00e9griy\u00e9. Epila bann zaksyon abolisionist i d\u00e9vlope, sirtou lan\u00e9 1834 \u00e8k la kr\u00e9asyon la<em> Soci\u00e9t\u00e9 fran\u00e7aise pour l&#8217;Abolition de l&#8217;esclavage<\/em>. Son bann prinsipal amen\u00ebr, de Tocqueville, Passy, de Broglie, i p\u00fcblie in kantit\u00e9 rapor i d\u00e9montre l\u00e9 inpossib kontin\u00fc\u00e9 l\u00e9sklavaj. Alorse lo gouv\u00e8rnman i pran pl\u00fczir d\u00e9sizion po r\u00e9forme lo sist\u00e8m l\u00e9sklavaj. M\u00e9-soman, bann d\u00e9ssizion-la, m\u00e8m jist r\u00e9formist, i enraje la sossi\u00e9t\u00e9 \u00e8k ladministrasyon kolonial. Zot konportman dovan bann t\u00e8ks po linstr\u00fcksyon i amontre \u00e7a bien.<\/p>\n<p>Bann t\u00e8ks-la i propoze in bon lasp\u00e9 \u00e9dukatif, \u00e7a in gran nouvot\u00e9. Po bien konprande, i fo pa oubliy\u00e9 ke jiska l\u00ebr, bann z\u00e9sklav t\u00e9 i ressoi pa okin linstr\u00fcksyon. Bann kolon l\u00e9t\u00e9 kontr\u2019 jiska linstr\u00fcksyon r\u00e9liji\u00e9. Lan\u00e9 1839, i kr\u00e9 in fon po linstr\u00fcksyon r\u00e9liji\u00e9 \u00e9pila \u00e9l\u00e9mant\u00e8r bann j\u00e8ne z\u00e9sklav. La koloni i aplike pa sist\u00e8m-la, an-promi\u00e9 Gouv\u00e8rn\u00ebr de Hell. Li di kar\u00e9man gouv\u00e8rnman : \u00ab\u00a0l\u00e9pok ou sar konvnab propoze bann bienf\u00e9 linstr\u00fcksyon prim\u00e8r po bann z\u00e9sklav l\u00e9 ankor bien loin. \u00bb<\/p>\n<figure id=\"attachment_1833\" aria-describedby=\"caption-attachment-1833\" style=\"width: 1046px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/documentaires\/l-esclavage\/condition-et-vie-quotidienne-de-lesclave\/esclavage-et-scolarisation-a-bourbon\/1_per_007_02\/\" target=\"_blank\" rel=\"attachment noopener wp-att-1833\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"taille-initiale wp-image-1833 size-full\" src=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/1_PER_007_02.jpg\" alt=\"\" width=\"1046\" height=\"1500\" srcset=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/1_PER_007_02.jpg 1046w, https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/1_PER_007_02-209x300.jpg 209w, https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/1_PER_007_02-768x1101.jpg 768w, https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/1_PER_007_02-714x1024.jpg 714w\" sizes=\"auto, (max-width: 767px) 89vw, (max-width: 1000px) 54vw, (max-width: 1071px) 543px, 580px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-1833\" class=\"wp-caption-text\">\u00ab Ordonnance du roi relative l\u2019instruction morale et religieuse des esclaves dans les colonies fran\u00e7aises ainsi qu\u2019au patronage que doivent exercer les officiers du minist\u00e8re public \u00e0 l\u2019\u00e9gard de la m\u00eame classe de la population \u00bb, In <em>L\u2019Indicateur colonial, feuille politique, litt\u00e9raire et d\u2019annonces de l\u2019\u00eele Bourbon<\/em>, 13 juin 1840. Par Louis Philippe. 5 f\u00e9vrier 1840. Inprim\u00e9. <br \/>Kol. Zarshiv d\u00e9partmantal La R\u00e9nyon<\/figcaption><\/figure>\n<p>Lan\u00e9 1840, in lordonans royal i poze kl\u00e8rman la k\u00e9stion linstr\u00fcksyon bann z\u00e9sklav. Son lak\u00e8y Bourbon l\u00e9 ossi r\u00e9v\u00e9lat\u00ebr. Lo deu promi\u00e9 lartik lordonans i koze dessi lans\u00e9yman r\u00e9liji\u00e9. I pr\u00e9voi in s\u00e9ssion linstr\u00fcksyon r\u00e9liji\u00e9 par mois dessi bann dom\u00e8n, \u00e9pila in kat\u00e9shis par som\u00e8n po marmay z\u00e9sklav dann l\u00e9gliz la paroisse. Lo deu lartik a-suiv i kons\u00e8rne linstr\u00fcksyon \u00e9l\u00e9mant\u00e8r. I di z\u00e9sklav fiy konm garson laj 4-an apartir i doi rante dann toute l\u00e9kol gratuite i \u00e9gziste dan la kom\u00fcne. Promi\u00e9 d\u00e9b\u00fc i v\u00eb rande d\u00e9ssizion-la obligatoir, apr\u00e9\u00e7a i rande ali fak\u00fcltatif akoz lo tapaj bann <em>Conseils coloniaux<\/em>, konm \u00e7at Bourbon, kan i disk\u00fcte dessi lo proj\u00e9 d\u2019loi. Soman, bann kolon i aks\u00e8pe pa ditou m\u00e9z\u00fcre-la, m\u00e8m si l\u00e9 minime par rapor lo promi\u00e9 proj\u00e9. Zot l\u00e9 bien d\u00e9ssid\u00e9 rofiz\u00e9, parsk anpl\u00fcs zot n\u00e9na lo soutien bann zadministrat\u00ebr la koloni, m\u00e8m si gouv\u00e8rnman i rap\u00e8le lo bann zadministrat\u00ebr a-lordr\u2019. Parlf\u00e8te, lo gouv\u00e8rn\u00ebr Bazoche, k\u2019i arive apr\u00e9 de Hell, i doi aplike lordonans-la. Pourtan li \u00e9krire lo <em>Ministre des Colonies<\/em> : lo bann lartik lordonans l\u00e9 pa kor\u00e8k, i koute sh\u00e8r, \u00e9pila danj\u00ebr\u00e9 po la koloni. Po l\u00fc i fodr\u00e9 jist done zanfan z\u00e9sklav \u00ab deu-troi lesson la moral sinp. \u00bb Bann kolon i p\u00eb pa r\u00e8ve in m\u00e9y\u00ebr lavoka. Alorse kan i poze al\u00fc la k\u00e9stion dessi laplikasyon lordonans, \u00e9pila lit\u00fclizasyon larjan po m\u00e8te \u00e7a an-pratik, lo <em>Ministre des Colonies<\/em> l\u00e9 bien oblij\u00e9 rokon\u00e8te ke lo bann m\u00e9z\u00fcre la-boire bouyon, jisteman dann Bourbon. Lan\u00e9 1845, okin zanfan z\u00e9sklav i sava l\u00e9kol dan la koloni. Larjan l\u00e9t\u00e9 d\u00e9tourn\u00e9, bann kolon la-sabote laplikasyon lo t\u00e8ks. Zot la-gaingne gran soutien \u00e8k bann zotorit\u00e9 lokal, bann gouv\u00e8rn\u00ebr, bann majistra, kan m\u00e8m gouv\u00e8rnman i rap\u00e8le banna a-lordr\u2019. Bann r\u00e9z\u00fclta-la i r\u00e9volte Victor Sch\u0153lcher \u00e8k son bann zami.<\/p>\n<p>Lo 18 mai 1846, n\u00e9na in nouvo lordonans, ast\u00ebr po rande obligatoir linstr\u00fcksyon bann j\u00e8ne z\u00e9sklav. Bann t\u00e8ks ofisy\u00e8l i propoze in program bien sinp \u00ab po akorde lans\u00e9yman l\u00e9kol \u00e8k \u00e7at lo devoir [bann j\u00e8ne z\u00e9sklav] dessi bann dom\u00e8n \u00bb, \u00e8k lid\u00e9 aprande azot la moral, dr\u00e8sse azot, ol\u00e8rk instruire azot. I insiste sirtou dessi lobligasyon trava\u00efy. M\u00e8m si lordonans l\u00e9 in komandman, m\u00e9m si i sava pa loin, lo t\u00e8ks l\u00e9 pa aplik\u00e9 dann Bourbon. Ladministrasyon \u00e8k la sossi\u00e9t\u00e9 kolonial i m\u00e8te azot ansanm po sabote son laplikasyon konm \u00ab <em>l\u2019affaire Monnet<\/em> \u00bb i amontre.<\/p>\n<figure id=\"attachment_1731\" aria-describedby=\"caption-attachment-1731\" style=\"width: 458px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/alexandre-monnetb.jpg\" target=\"_blank\" rel=\"attachment noopener wp-att-1731\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"taille-initiale wp-image-1731 size-full\" src=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/alexandre-monnetb.jpg\" alt=\"\" width=\"458\" height=\"650\" srcset=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/alexandre-monnetb.jpg 458w, https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/alexandre-monnetb-211x300.jpg 211w\" sizes=\"auto, (max-width: 458px) 100vw, 458px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-1731\" class=\"wp-caption-text\">Alexandre Monnet, \u00ab <em>P\u00e8re des Noirs<\/em> \u00bb, La R\u00e9nyon, 1840-1847. Pint\u00fcr, <br \/>Kol. L\u00e9v\u00e9ch\u00e9 La R\u00e9nyon<\/figcaption><\/figure>\n<p>Mois d\u2019juin 1840 lab\u00e9 Monnet i arive Bourbon. Li d\u00e9sside ok\u00fcpe linstr\u00fcksyon r\u00e9liji\u00e9 bann z\u00e9sklav. Li fonde in nouvo pastoral, i ap\u00e8le \u00ab <em>Mission des Noirs<\/em> \u00bb. Monnet i trava\u00efye konm bann gouv\u00e8rnman i v\u00eb, soman la pl\u00fcpar bann kolon l\u00e9 pa dakor ditou sanm li, apark lo gran Famiy Desbassayns, ke n\u00e9na in plasse \u00e9sp\u00e9ssial dann listoir kolonial frans\u00e9. Zot i soutien Monnet, i f\u00e9 ali konfians. Lan\u00e9 1846, kan lab\u00e9 Monnet i voiyaje dann L\u00ebrope, gouv\u00e8rnman frans\u00e9 i d\u00e9kore ali <em>Chevalier de la L\u00e9gion d\u2019honneur<\/em>. Dann Rome, akoz son trava\u00efy, lo Pape Pie IX i ressoi ali, i nome ali <em>Vice-Pr\u00e9fet Apostolique de Bourbon<\/em>. M\u00e9-soman, kan li artourne Bourbon, 12 s\u00e9ktanm 1847, bann manif\u00e9stan an-kol\u00e8r i atande ali, zot i roproshe ali \u00abfane bann zid\u00e9 katolik kontr\u2019 l\u00e9sklavaj \u00bb. 15 jour apr\u00e9, Gouv\u00e8rn\u00ebr Graeb i m\u00e8te ali an-d\u00e9or Bourbon, \u00ab\u00a0po lint\u00e9r\u00e9 s\u00fcp\u00e9ri\u00ebr la koloni. \u00bb<\/p>\n<p>Depi toultan lakor rantr\u2019 bann zadministrat\u00ebr la koloni \u00e8k bann kolon i amontre koman lo sist\u00e8m l\u00e9skavaj \u2014 Victor Sch\u0153lcher i ap\u00e8le \u00e7a lo \u00ab mayaj lassi\u00e9 \u00bb \u2014 i p\u00eb pa shanj\u00e9. Jist avan Labolisyon, dan la koloni n\u00e9na 7 l\u00e9kol les Fr\u00e8res, m\u00e9soman rienk 4 i ak\u00e9ye 232 zanfan z\u00e9sklav. Dann bann l\u00e9kol-la, n\u00e9na \u00e7at Sin-L\u00e9 \u00e8k lo Fr\u00e8re Scubilion konm dir\u00e9kt\u00ebr. Par kot\u00e9 bann <em>Soeurs de Saint-Joseph de Cluny<\/em>, na rienk 3 l\u00e9kol i ak\u00e8ye 380 j\u00e8ne-fiy z\u00e9sklav.<\/p>\n<p><figure id=\"attachment_1733\" aria-describedby=\"caption-attachment-1733\" style=\"width: 490px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/frere-scubilionb.jpg\" target=\"_blank\" rel=\"attachment noopener wp-att-1733\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"taille-initiale wp-image-1733 size-full\" src=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/frere-scubilionb.jpg\" alt=\"\" width=\"490\" height=\"600\" srcset=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/frere-scubilionb.jpg 490w, https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/frere-scubilionb-245x300.jpg 245w\" sizes=\"auto, (max-width: 490px) 100vw, 490px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-1733\" class=\"wp-caption-text\">[Fr\u00e8re Scubilion]. Dujardin. Eliograv\u00fcr. In <em>Le Fr\u00e8re Scubilion de l&#8217;Institut des Fr\u00e8res des \u00e9coles chr\u00e9tiennes<\/em>, par Lab\u00e9 H. Chassagnon&#8230; Prok\u00fcre j\u00e9n\u00e9ral bann Fr\u00e8res, 1902. Frontispice<\/figcaption><\/figure>Ko\u00e7a i p\u00eb dire po ashev\u00e9 ? Daborinn, l\u00e9sklavaj l\u00e9 pa in naf\u00e8r a-par dan la sossi\u00e9t\u00e9. Lo sist\u00e8m l\u00e9sklavaj i toushe la koloni an-anti\u00e9. Apr\u00e9\u00e7a, i p\u00eb pa s\u00e9pare la k\u00e9stion l\u00e9kol \u00e8k lo r\u00e8ste lorganizasyon la sossi\u00e9t\u00e9, toute l\u00e9 may\u00e9 ansanm. Po fini, i p\u00eb voir k\u2019dann Bourbon, koloni l\u00e9sklavaj, la sossi\u00e9t\u00e9 n\u00e9na la volont\u00e9 kontrole linstr\u00fcksyon. I p\u00eb f\u00e9 ninporte k\u00e8l t\u00e8ks la loi, bann kolon \u00e8k la konplissit\u00e9 ladministrasyon i d\u00e9sside pa r\u00e9sp\u00e8kte ali, si zot i majine zot lorganizasyon l\u00e9 menass\u00e9. M\u00e9-soman, boudikonte, i v\u00eb pa dire ditou bann Kongr\u00e9gasyon, ni d\u00e9-s\u00e8rtin r\u00e9sponsab L\u00e9gliz, i l\u00e8sse la sossi\u00e9t\u00e9 l\u00e9skavaj kontrole azot.<\/p>\n","protected":false},"author":5,"featured_media":12227,"parent":8665,"menu_order":10,"template":"","class_list":["post-12224","documentaire","type-documentaire","status-publish","has-post-thumbnail","hentry"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/re\/wp-json\/wp\/v2\/documentaire\/12224","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/re\/wp-json\/wp\/v2\/documentaire"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/re\/wp-json\/wp\/v2\/types\/documentaire"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/re\/wp-json\/wp\/v2\/users\/5"}],"up":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/re\/wp-json\/wp\/v2\/documentaire\/8665"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/re\/wp-json\/wp\/v2\/media\/12227"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/re\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=12224"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}