{"id":13502,"date":"2024-07-23T09:11:29","date_gmt":"2024-07-23T05:11:29","guid":{"rendered":"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/?post_type=documentaire&#038;p=13502"},"modified":"2025-04-04T13:56:30","modified_gmt":"2025-04-04T09:56:30","slug":"la-vi-toulejour-bann-zesklav-dessi-domen-desbassayns-sin-jil-le-o","status":"publish","type":"documentaire","link":"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/re\/documentaires\/lesklavaj\/la-vie-bann-zesklav\/la-vi-toulejour-bann-zesklav-dessi-domen-desbassayns-sin-jil-le-o\/","title":{"rendered":"La vie toul\u00e9jour bann z\u00e9sklav dessi dom\u00e8n Desbassayns Sin-Jil l\u00e9-O"},"content":{"rendered":"<h2>La R\u00e9nyon, na pwin bonp\u00e9 landroi i trouve, dessi in pti t\u00e9rin konm\u00e7a, in takon batiman \u00e8k bann ruine ansanm, po rap\u00e8le lo pass\u00e9 \u00e9sklavajist : la kaz lo maitr\u2019, l\u00fczine do-sik, lopital po z\u00e9sklav, la shap\u00e8l ou\u00e7a bonp\u00e9 rantr\u2019 zot la-mari\u00e9, tou\u00e7ala.<\/h2>\n<div style=\"width: 525px;\" class=\"wp-video\"><!--[if lt IE 9]><script>document.createElement('video');<\/script><![endif]-->\n<video class=\"wp-video-shortcode\" id=\"video-13502-1\" width=\"525\" height=\"295\" poster=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/12\/poster_miranville.jpg\" preload=\"metadata\" controls=\"controls\"><source type=\"video\/mp4\" src=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2024\/07\/MIRANVILLE_2_CREOLE.mp4?_=1\" \/><a href=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2024\/07\/MIRANVILLE_2_CREOLE.mp4\">https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2024\/07\/MIRANVILLE_2_CREOLE.mp4<\/a><\/video><\/div>\n<p>Kan i sorte l\u00e9pok kaf\u00e9 po arive \u00e7at do-sik, la-f\u00e9 gran-gran shanjman dann p\u00e9izaj \u00e8k l\u00e9konomi labitasyon Madanm Desbassayns, \u00e9pila ossi dan la vie toul\u00e9jour son bann z\u00e9sklav.<\/p>\n<h3>Zot l\u00e9spas la vie<br \/>\nLabitasyon \u00e8k son bann zaktivit\u00e9 \u00e9konomik<\/h3>\n<p>Labitasyon Panon Desbassyns l\u00e9 m\u00e8m-tan in kaz demoun \u00e8k in l\u00e8sploitasyon agrikol. \u00c8l i forme in pti sossi\u00e9t\u00e9 ki plante po manj\u00e9 \u00e9pila po \u00e9sport\u00e9, ki soingne zanimo ossi. Dann mili\u00eb zan\u00e9 1840, lab\u00e9 Macquet la-vizite lo dom\u00e8n. Li d\u00e9kri-\u00e7a konm in pti royonm \u00e8k in sh\u00e8f \u00e9pila pl\u00fczir minisse<span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.07810781094020647\" aria-label=\"Lab\u00e9 Macquet, Six ann\u00e9es \u00e0 l\u2019\u00cele Bourbon, L\u00e9disyon Alfred Cattier, lan\u00e9 1893, Tours, paj 79. Dapr\u00e9 lot\u00ebr, prinssipot\u00e9-la n\u00e9na \u00ab son minisse lint\u00e9ri\u00ebr, i ok\u00fcpe lo kan (bann z\u00e9sklav) ; son minisse travo p\u00fcblik, i v\u00e8ye lo plantaj \u00e8k la k\u00fcltir kane, \u00e9pila la fabrikasyon do-sik ; son minisse la finanse, i kalk\u00fcle larjan i rante \u00e8k \u00e7at i sorte (\u2026) ; son minisse la rolijion\u2026 \u00bb.\">&nbsp;<\/span>.<\/p>\n<h4>Constitution et configuration spatiale du domaine de Saint-Gilles<\/h4>\n<p>Lo dom\u00e8n i d\u00e9mare lan\u00e9 1698, \u00e8k in promi\u00e9 kons\u00e9syon Th\u00e9r\u00e8se Mollet, v\u00ebv Duhal, granm\u00e8r Henri Paulin Panon Desbassayns kot\u00e9 son momon, \u00ab dan l\u00e9-o Sin-Jil \u00bb, rantr\u2019 ravine Sin-Jil \u00e8k L\u00e8rmitaj. Kons\u00e9syon-la i f\u00e9 in longu\u00ebr ap\u00ebpr\u00e9 in <em>demi-lieue<\/em> po in larj\u00ebr in <em>quart de lieue<\/em><span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.14392153488322146\" aria-label=\"Antoine Boucher, M\u00e9moire pour servir \u00e0 la connoissance de chacun des habitans de l\u2019Isle Bourbon, suivi par bann Notes lo P\u00e8re Barassin, L\u00e9disyon ARS Terres Cr\u00e9oles, La R\u00e9nyon, lan\u00e9 1989, paj 316.\">&nbsp;<\/span>.<\/p>\n<p>In bonp\u00e9 ral\u00e9-pouss\u00e9 la-\u00e9spass\u00e9 rantr\u2019 Th\u00e9r\u00e8se Mollet \u00e8k son bann voizin. Toute l\u00e9 mark\u00e9 dann lakt ratifikasyon \u00e8l la-gaingn\u00e9, lan\u00e9 1727. Lakt-la i di po vr\u00e9man la grand\u00ebr son t\u00e9rin \u00e9pila jiska ou\u00e7a i sava : 3 262 m po la longu\u00ebr, 856 m po la larj\u00ebr<span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.08290721574967752\" aria-label=\"Zarshiv D\u00e9partman La R\u00e9nyon (ADR), C\u00b0 1919, lakt N\u00b0 86. Dann lakt-la, i done la grand\u00ebr en gol\u00e8te, in l\u00fcnit\u00e9 po m\u00e9z\u00fcr\u00e9, bann zabitan t\u00e9 i ans\u00e8rve ankor na pwin tro lontan. I vo ap\u00e9pr\u00e9 15 pi\u00e9 33 santim\u00e8te, i kor\u00e9sponde 4,5 m\u00e8te, parfoi i arondi jiska 5 m\u00e8te.\">&nbsp;<\/span>. Pa po \u00e7a li n\u00e9na la forme in r\u00e8ktang<span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.4278113080152979\" aria-label=\"ADR, C\u00b0 1919. Lakt-la N\u00b0 74 i amontre ke lo t\u00e9rin mezur\u00e9 rienk an-ba i p\u00eb \u00ab diminu\u00e9 sinon\u00e7a ogmant\u00e9 an-larj\u00ebr par\u00e8y po bann kons\u00e9syon a kot\u00e9, an-r\u00e9zon bann ravine i \u00e9larji sinon\u00e7a i r\u00e9tr\u00e9ssi par an-o. \u00bb\">&nbsp;<\/span>. Li l\u00e9 plass\u00e9 dessi in ot\u00ebr rantr\u2019 250 \u00e8k 500 m, lo bor la savann. L\u00e0 ou\u00e7a in lar\u00e9t\u00e9 lo <em>Conseil Sup\u00e9rieur de l\u2019\u00eele Bourbon<\/em>, lo 20 d\u00e9ssanm 1731, i an\u00fcle, i int\u00e8rdi prande sinon\u00e7a asht\u00e9 la t\u00e8r. Lar\u00e9t\u00e9 i di la savann i doi r\u00e8ste lib po toute propri\u00e9t\u00e8r t\u00e9rin kot\u00e9 la-m\u00e8m po zot parke zot zanimo<span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.6158642643515111\" aria-label=\"Lab\u00e9 Meersseman, Historique de Saint-Gilles-Les-Hauts, ADR, bib 2126.\">&nbsp;<\/span>.<\/p>\n<p>Dessi kons\u00e9syon-la va batir pl\u00fcs tar la gran kaz lo maitr\u2019, l\u00fczine, la shap\u00e8l, \u00e8k bann promi\u00e9 kaz lo kan bann z\u00e9sklav. Lo dom\u00e8n bann Panon Desbassayns la-d\u00e9mare \u00e8k \u00e7a m\u00e8m.<br \/>\nLa V\u00ebv Duhal d\u00e9ss\u00e9d\u00e9 lan\u00e9 1753, i l\u00e8sse in moiti\u00e9 son bien po shakinn son deu fiy. Lo promi\u00e9, v\u00ebv Andr\u00e9 Rault<span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.7052290759271627\" aria-label=\"Nadfoi i \u00e9krire Raux.\">&nbsp;<\/span>, lav\u00e9 6 zanfan. \u00c8l i divize son part en 6 pars\u00e8l. Tanka Augustin Panon (1694-1772), lo mari l\u2019ot fiy Duhal, li partaje son t\u00e9rin rienk rantr\u2019 son deu garson : Fran\u00e7ois Joseph Panon du Hazier \u00e8k Henri Paulin Panon Desbassayns. \u00c7at-la, la-gaingne pti nom-la parsk li doi \u00e9rite in t\u00e9rin dann Troi-Bassin.<\/p>\n<p>Konm la pl\u00fcpar \u00e7at i gaingne in t\u00e9rin dan l\u00e9-o Sin-Jil, la v\u00ebv Duhal i r\u00e8ste pa t\u00e8rla. \u00c8l i r\u00e9z\u00e8rve \u00e7a po plant\u00e9<span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.006342137250395785\" aria-label=\"A. Boucher, op. cit., paj 47, 75, 185 et 316-317\">&nbsp;<\/span>. Dapr\u00e9 Auguste de Vill\u00e8le (1858-1943), po\u00e8te, agronom, ari\u00e8r-pti-garson Madanm Desbassayns<span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.8930759300142248\" aria-label=\"La famille Panon-Desbassayns, \u00c0 la m\u00e9moire de vieux colons fran\u00e7ais et de quelques-uns de leurs descendants, B\u00fcltin Lakad\u00e9mi La R\u00e9nyon, lan\u00e9 1928, vol. 9, paj 99-134.\">&nbsp;<\/span>, c\u00e9 Augustin Panon lo promi\u00e9 la-vn\u00fc r\u00e8ste l\u00e0 dann in kaz an-boi. Lan\u00e9 1780 apartir, son garson, Henri Paulin Panon Desbassayns, i rash\u00e8te la part bann zanfan son fr\u00e8r Panon du Hazier, \u00e9pila deu-troi pars\u00e8l bann z\u00e9riti\u00e9 Andr\u00e9 Rault. Kan l\u00fc mor, lan\u00e9 1800, l\u00fc la fine pl\u00fcske doubl\u00e9 la s\u00fcrfasse son t\u00e9rin.<\/p>\n<p>L\u00e8rk \u00e8l l\u00e9 v\u00ebv, Ombline Gonneau Montbrun \u2014 kom\u00e9la i kon\u00e9 pl\u00fcs lo nom Madanm Desbassayns \u2014 i kontin\u00fc\u00e9 agrandi lo dom\u00e8n. Lan\u00e9 1846, kan \u00e8l i mor, dom\u00e8n-la i m\u00e9z\u00fcre 378 l\u00e8ktar<span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.8559868167413303\" aria-label=\"ADR, 6 M 708, paj rossansman.\">&nbsp;<\/span>. Dessi \u00e7a n\u00e9na 300 l\u00e9ktar po plantasyon ; l\u00e9t\u00e9 pankor rajoute ansanm lo 500 l\u00e9ktar la savane.<\/p>\n<p>Anpl\u00fcs dom\u00e8n Sin-Jil-la, Madanm Desbassayns n\u00e9na inn ot, 3 kilom\u00e8te pl\u00fcs loin parla, si ou i file droite, apartir 500 m\u00e8tr\u2019 an-ot\u00ebr rantr\u2019 Ravine Divon \u00e8k B\u00e8rnika<span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.8837610453762235\" aria-label=\"Zarshiv D\u00e9partman, cote 6 M 593. Ravine-la la-done al\u00fc son nom.\">&nbsp;<\/span>.\u00a0\u00c8l la-\u00e9rite \u00e7a \u00e8k son papa, Julien Gonneau Montbrun, d\u00e9ss\u00e9d\u00e9 lan\u00e9 1801.<\/p>\n<h4>Bann zaktivit\u00e9 \u00e9konomik dessi dom\u00e8n Sin-Jil<\/h4>\n<figure id=\"attachment_811\" aria-describedby=\"caption-attachment-811\" style=\"width: 1200px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/cafe-de-toutes-provenances.jpg\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-811 size-full\" src=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/cafe-de-toutes-provenances.jpg\" alt=\"\" width=\"1200\" height=\"815\" srcset=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/cafe-de-toutes-provenances.jpg 1200w, https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/cafe-de-toutes-provenances-300x204.jpg 300w, https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/cafe-de-toutes-provenances-768x522.jpg 768w, https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/cafe-de-toutes-provenances-1024x695.jpg 1024w\" sizes=\"auto, (max-width: 767px) 89vw, (max-width: 1000px) 54vw, (max-width: 1071px) 543px, 580px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-811\" class=\"wp-caption-text\">La kaz \u00e9sp\u00e9ssial kaf\u00e9. Victor Rose. 2\u00e8m moiti\u00e9 19\u00e8m si\u00e8k. <br \/>Kol\u00e8ksyon M\u00fcz\u00e9 Vill\u00e8le<\/figcaption><\/figure>\n<p>Dann 18\u00e8m si\u00e8k, Sin-Jil, lav\u00e9 in p\u00e9riod gran laktivit\u00e9 kaf\u00e9. La-fini bati la gran kaz, lan\u00e9 1788, \u00e8k in toit-t\u00e9rasse po fini f\u00e9 s\u00e8k la r\u00e9kolt kaf\u00e9.<\/p>\n<p>Dapr\u00e9 Auguste de Vill\u00e8le, la k\u00fcltir koton \u2014 Henri Paulin lav\u00e9 ram\u00e8ne bann semans t\u00e9 i sorte Linde \u2014 l\u00e9t\u00e9 \u00ab an-konk\u00fcranse \u00e8k kaf\u00e9 \u00e9pila bann plante po manj\u00e9 \u00bb<span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.4251008433287662\" aria-label=\"B\u00fcltin Lakad\u00e9mi La R\u00e9nyon, vol. 9, lan\u00e9 1928, paj 109. \">&nbsp;<\/span>. M\u00e9-soman, prod\u00fcksyon-la l\u00e9 p\u00fc mark\u00e9 dann statistik 1823<span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.9864860113727816\" aria-label=\"ADR, 6 M 593.\">&nbsp;<\/span>. Depi 1815, l\u00e9t\u00e9 i kons\u00e8rne rienk 7 l\u00e9ktar, par rapor 27 l\u00e9ktar po kaf\u00e9<span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"999999\" aria-label=\"Danielle Baret, Monographie d\u2019une habitation coloniale \u00e0 Bourbon : la propri\u00e9t\u00e9 Desbassayns 1770-1846, Paris, lan\u00e9 1977, L\u00fcniversit\u00e9 Paris 1, ADR, 8J 15 sinon\u00e7a 8J 61.\">&nbsp;<\/span>, 250 po mayi<span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.6830962597721413\" aria-label=\"Mili\u00eb 18\u00e8m si\u00e8k, in m\u00e9moir la Compagnie des Indes i romarke bann t\u00e9rin s\u00e8k, an-sab dan l\u00e9-ba l\u00e9 m\u00e8y\u00ebr po koton alorsk dan l\u00e9-o lo randman l\u00e9 tr\u00e9 f\u00e8b \u00e8k in mov\u00e9 kalit\u00e9 (ADR, C\u00b02822).\">&nbsp;<\/span>.<\/p>\n<p>Lo voyaj\u00ebr Auguste Billiard, lan\u00e9 1817 i r\u00e8ste dann in kaz kost\u00e9 \u00e8k \u00e7at Madanm Desbassayns. Dann son livr\u2019<span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.08095840733790749\" aria-label=\"Auguste Billiard, Voyage aux colonies orientales, ARS Terres Cr\u00e9oles, Sin-Dni La R\u00e9nyon, lan\u00e9 1990, paj 65.\">&nbsp;<\/span> l\u00fc rakonte koman bann siklone \u00e8k la s\u00e9shr\u00e8s lan\u00e9 1806 la-kraze la pl\u00fcpar bann l\u00fczine \u00e8k plantasyon kaf\u00e9. L\u00fc \u00e9splike koman la-abandone k\u00fcltir-la par rapor bonp\u00e9 kolon i vien pa bou atande 4-7 an t\u00e9 i fo, po f\u00e9 pousse bann j\u00e8ne plant. Lo li\u00ebtnan Frappaz, tankali, i kroi pa plantaj-la la-tonb\u00e9 jist akoz ce bann probl\u00e8m klima \u00e9ks\u00e8psyonel-la, m\u00e9-soman pl\u00fcto akoz lo mank la pli. Depi pl\u00fczir lan\u00e9, n&#8217;i voi la pli \u00ab <em>kour loin dann boi l\u00e9-o an-bordaj la b\u00e8l plantasyon<\/em> \u00bb<span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.7286914591332936\" aria-label=\"Raymond Decary, Les voyages du lieutenant de vaisseau Frappaz dans les mers des Indes et \u00e0 l\u2019\u00eele Bourbon, B\u00fcltin Lakad\u00e9mi La R\u00e9nyon, vol. 15, lan\u00e9 1938.\">&nbsp;<\/span>.<\/p>\n<p>S\u00fcrman, akoz \u00e7a-m\u00e8m la-shoizi lo dom\u00e8n B\u00e8rnika, \u00e8k son ot\u00ebr pl\u00fcto dan la fr\u00e9sh\u00ebr, \u00e8k pl\u00fcs lumidit\u00e9, po f\u00e9 lo promi\u00e9 l\u00e9sp\u00e9rians k\u00fcltir kane \u00e9pila po bati in l\u00fczine do-sik.<\/p>\n<p>Malgr\u00e9 \u00e7a, Madanm Desbassayns i porte pl\u00fcs atansyon lo dom\u00e8n Sin-Jil. Lan\u00e9 1822, \u00e8l i signe in konvansyon \u00e8k son garson Charles po l\u00fc j\u00e8re lo dom\u00e8n<span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.08736571317417163\" aria-label=\"Danielle Baret, Monographie d\u2019une habitation coloniale \u00e0 Bourbon, \u2026, op.cit.\">&nbsp;<\/span>. Dom\u00e8n-la i tonbe pa loin la kote, ou\u00e7a Madanm Desbassayns la-m\u00e8te son bann magazin. \u00c7a inn son prinssipal lavantaj. Lan\u00e9 1829, \u00e8l i trasse in route dir\u00e8k rantr\u2019 lo bann magazin \u00e8k son l\u00fczine. Shemin Karos i suive lo trass\u00e9 la route-la.<\/p>\n<p>M\u00e9-soman, dessi dom\u00e8n-la na pwin rienk la monok\u00fcltir i ans\u00e8rve po \u00e9sport\u00e9. Depi lan\u00e9 1805, avan bann katastrof klimatik 1806-1807 la-f\u00e9 toute d\u00e9ga dann pi\u00e9 kaf\u00e9, bann plante po manj\u00e9 (mayi, do-ri, l\u00e9g\u00fcme, pomdet\u00e8r) t\u00e9 i kouve 80% la s\u00fcrfasse plant\u00e9, po soman rienk 15% po kaf\u00e9<span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.27168344396934274\" aria-label=\"ADR, L222\/2.\">&nbsp;<\/span>.<\/p>\n<p>Lan\u00e9 1846, dann l\u00e9pok son pl\u00fcs gran d\u00e9vlopman, la kane i kouve inp\u00eb pl\u00fcs ke 34% la t\u00e8r agrikol par rapor ap\u00ebpr\u00e9 61% po bann plante po manj\u00e9<span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.23251288027186612\" aria-label=\"ADR, 6M708.\">&nbsp;<\/span>. Mayi touss\u00ebl, l\u00e9 promi\u00e9 \u00e8k 118 l\u00e9ktar, s\u00e9tadir 50% la t\u00e8r s\u00e9r\u00e9al, loin dovan toute kalit\u00e9 l\u00e9g\u00fcm (8%) \u00e8k maniok (4,5%). Maniok-la la pa ranplasse mayi po nouri bann z\u00e9sklav \u00e8k bann zanimo, malgr\u00e9 bann rokomandasyon Joseph Desbassayns, \u00e9pila bann komandman son fr\u00e8r Charles<span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.6552496970229222\" aria-label=\"Charles Desbassayns, Notes des Objets \u00e0 Observer comme Moyens de Contr\u00f4le et de Surveillance, in Recueil de documents et travaux in\u00e9dits pour servir \u00e0 l\u2019histoire des \u00eeles fran\u00e7aises de l\u2019Oc\u00e9an Indien, ADR, janvi\u00e9 1984, paj 21. L\u00fc t\u00e9 i v\u00eb k\u00fcltir-la i done la moiti\u00e9 plante po manj\u00e9 produi dan lo dom\u00e8n.\">&nbsp;<\/span>.<br \/>\nD\u00e9vlopman kane la bezoin in gran kantit\u00e9 mind\u00ebv k\u2019i fo nouri. Po \u00e7a i fo r\u00e9z\u00e8rve in gran morso t\u00e9rin po bann plante po manj\u00e9. An-parlan d\u2019\u00e7a, i fo rap\u00e8le lo t\u00e9moignaj inn rantr\u2019 bann pti-zanfan Madanm Desbassayns. Dapr\u00e9 l\u00fc, \u00e8l nav\u00e9 d\u2019ot zid\u00e9, somank\u00e9 pa par\u00e8y ditou, \u00e7at son garson Charles, par rapor l\u00e9konomi lo dom\u00e8n. \u00c8l l\u00e9t\u00e9 s\u00fcr kane i fatigue la t\u00e8r : \u00e7a nor\u00e9 forse bann plant\u00ebr f\u00e9 bonp\u00e9 d\u00e8te, \u00e9pila boudikonte, ruine azot<span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"999999\" aria-label=\"Dok\u00fcman Pieux Souvenir, Zarshiv L\u00e9v\u00e9sh\u00e9, cote 4B.\">&nbsp;<\/span>. \u00c8l la-rokomande kons\u00e8rve in gro pod\u00fcksyon bann plante po manj\u00e9 akoz \u00e8l t\u00e9 i v\u00eb ass\u00fcre \u00e9pila garanti manj\u00e9 po son gran kantit\u00e9 z\u00e9sklav, \u00e9pila ossi tashe mani\u00e8r son dom\u00e8n l\u00e9 en kapassit\u00e9 nouri son moun par l\u00fc m\u00e8m.<\/p>\n<h3>Zot kondisyon trava\u00efy<br \/>\nIn lankadreman s\u00e9v\u00e8r \u00e8k in s\u00fcrveyans p\u00e9rmanan<\/h3>\n<p>In r\u00e9jiss\u00ebr i ankade bann z\u00e9sklav. L\u00fc doi porte atansyon lo trava\u00efy toul\u00e9jour, d\u00e9ssid\u00e9 par son bann patron, \u00e9pila f\u00e9 \u00e7ak i fo s\u00eblon zot m\u00e9tod. L\u00fc komande in troupe gardien \u00e8k komand\u00ebr. Po am\u00e9liore lo randman bann z\u00e9sklav, Charles Desbassayns la-\u00e9kri bann <em>Notes<\/em> po bann r\u00e9jiss\u00ebr, konm in katalog romark \u00e8k komandman i kons\u00e8rne, shak gardien, komand\u00ebr, oubien sh\u00e8f la troupe, shakinn par son nom<span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.014437508670473775\" aria-label=\"Charles Desbassayns, Notes..., op.cit.\">&nbsp;<\/span>.<\/p>\n<h4>Komand\u00ebr \u00e8k gardien : sh\u00e8f m\u00e9-soman toujour z\u00e9sklav<\/h4>\n<figure id=\"attachment_409\" aria-describedby=\"caption-attachment-409\" style=\"width: 800px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/ill-3-frad974-98fi2-commandeur-porteur-d-eau-web.jpg\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-409 size-full\" src=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/ill-3-frad974-98fi2-commandeur-porteur-d-eau-web.jpg\" alt=\"\" width=\"800\" height=\"515\" srcset=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/ill-3-frad974-98fi2-commandeur-porteur-d-eau-web.jpg 800w, https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/ill-3-frad974-98fi2-commandeur-porteur-d-eau-web-300x193.jpg 300w, https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/ill-3-frad974-98fi2-commandeur-porteur-d-eau-web-768x494.jpg 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 767px) 89vw, (max-width: 1000px) 54vw, (max-width: 1071px) 543px, 580px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-409\" class=\"wp-caption-text\">Manj\u00e9 po sheval ; Port\u00ebr de-lo ; Dom\u00e9stik indien ; Komand\u00ebr. Jean-Baptiste Louis Dumas. Lan\u00e9 1849. Kol\u00e8ksyon Zarshiv D\u00e9partman La R\u00e9nyon<\/figcaption><\/figure>\n<p>I krie komand\u00ebr bann sh\u00e8f l\u00e9kipe. Zot n\u00e9na lo pl\u00fcs gran grade possib po in l\u00e9sklav. Zot rol c\u00e9 komande in l\u00e9kip pr\u00e9v\u00fc po in trava\u00efy oubien po in landroi shoizi, dann shan, l\u00fczine, la gran kaz, lo jardin, po koupe do-boi dan la for\u00e9 sinon\u00e7a ramasse koray bord\u2019m\u00e8r.<\/p>\n<p>\u00c7at l\u00e9 r\u00e9sponsab park poul, la sal-la-p\u00fcrje l\u00fczine, l\u00e9kip sharpanti\u00e9 sinon\u00e7a bann zouvriy\u00e9 do-sik, i krie azot sh\u00e8f<span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.7012373093632849\" aria-label=\"T\u00e9staman Madanm Desbassayns, lo 20 juin 1845.\">&nbsp;<\/span>. I shoizi bann komand\u00ebr par rapor zot kapassit\u00e9 f\u00e9 r\u00e9sp\u00e8kte azot, \u00e9pila ossi anparmi bann bononm \u00e8k bann fanm pl\u00fcs gabi\u00e9 dann zot m\u00e9ti\u00e9, \u00e7at n\u00e9na d\u2019ot gout\u00e9, \u00e7at l\u00e9 adroite, int\u00e9lijan, par \u00e9gzanp. Zot i doi in lob\u00e9issans total. M\u00e9-soman, Charles Desbassayns l\u00e9 oblij\u00e9 romarke i r\u00e9sp\u00e8ke pa toujour konmkifo son bann komandman. L\u00fc romarke m\u00e8m tanzantan in s\u00e8rtin konplissit\u00e9 rantr\u2019 son bann sh\u00e8f lo bann t\u00e8te d\u00fcr. Alorse l\u00fc domande lo r\u00e9jiss\u00ebr f\u00e9 bonp\u00e9 kontrol par s\u00fcrpriz, shanje toultan lo poste bann gardien, jiska rab\u00e8sse zot ran si i fo<span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.02845033607213754\" aria-label=\"Charles Desbassayns, Notes \u2026, op.cit., page 26.\">&nbsp;<\/span>.<\/p>\n<p>Konm po bann komand\u00ebr, i shoizi bann gardien anparmi \u00e7at lo maitr\u2019 n\u00e9na konfians. Dann t\u00e9staman Madanm Desbassayns la-\u00e9kri lan\u00e9 1845, i trouve 23 gardien. In diz\u00e8n n\u00e9na pl\u00fcs 60 an. O-kontr\u00e8r \u00e7ak i p\u00eb kroire, trava\u00efy-la l\u00e9 pa in repo. I fo toul\u00e9soir randkonte lo r\u00e9jiss\u00ebr \u00e7at ou la-f\u00e9 oubien \u00e7at ou la-v\u00e8ye f\u00e9. Lo rol gardien in bitasyon l\u00e9 pa jist prot\u00e8je bann plantasyon kontr\u2019 vol\u00ebr. Zot i doi ossi f\u00e9 in kantit\u00e9 trava\u00efy : taye pi\u00e9dboi, rashe mov\u00e9 z\u00e8rb, taye la t\u00e8te mayi inp\u00eb avan la r\u00e9kolt, sinon\u00e7a fabrike la korde an-fil lalou\u00e8s, demoun issi i ap\u00e8le \u00e7a shoka sinon kad\u00e8r. Po bann madanm, i m\u00e8te azot pl\u00fcs souvan po trava\u00efye dan la kour ou bien pa-loin la kaz lo bann maitr\u2019. La gardi\u00e8ne lopital l\u00e9 ossi linf\u00e8rmi\u00e8r. \u00c8l i done in lok\u00fcpasyon bann malade, i v\u00e8ye zot trava\u00efy, par \u00e9gzanp la fabrikasyon sak lambalaj an-f\u00e8y vakoa.<br \/>\nI p\u00eb p\u00fcni ossi bann gardien<span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.8635012403883313\" aria-label=\"Ibid., paj 22.\">&nbsp;<\/span> \u00e8k bann komand\u00ebr kou-d\u2019fou\u00e8te, konm Charles Desbassayns i \u00e9krire dann son bann <em>Notes<\/em>.<\/p>\n<h4>Lo pl\u00fcs gran kantit\u00e9 trava\u00efy\u00ebr : in l\u00e9sp\u00e9ssializasyon limit\u00e9 \u00e9pila adapt\u00e9<\/h4>\n<figure id=\"attachment_407\" aria-describedby=\"caption-attachment-407\" style=\"width: 653px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/ill-2-frad974-98fi14-four-d-une-sucrerie-web.jpg\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-407 size-full\" src=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/ill-2-frad974-98fi14-four-d-une-sucrerie-web.jpg\" alt=\"\" width=\"653\" height=\"800\" srcset=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/ill-2-frad974-98fi14-four-d-une-sucrerie-web.jpg 653w, https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/ill-2-frad974-98fi14-four-d-une-sucrerie-web-245x300.jpg 245w\" sizes=\"auto, (max-width: 653px) 100vw, 653px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-407\" class=\"wp-caption-text\">Lo four in s\u00fckreri ; Palankin. Jean-Baptiste Louis Dumas. Lan\u00e9 1849. <br \/>Kol\u00e8ksyon Zarshiv D\u00e9partman La R\u00e9nyon<\/figcaption><\/figure>\n<figure id=\"attachment_411\" aria-describedby=\"caption-attachment-411\" style=\"width: 800px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/ill-4-frad974-98fi5-noir-de-pioche-web.jpg\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-411 size-full\" src=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/ill-4-frad974-98fi5-noir-de-pioche-web.jpg\" alt=\"Malbar\u00e8z ; Noir d\u2019piosh ; Port\u00ebr de-lo ; N\u00e9n\u00e8ne N\u00e9gr\u00e8sse ; Jou\u00ebr bob ; Tono de-lo. Jean-Baptiste Louis Dumas. Lan\u00e9 1849. &lt;br\/&gt;Kol\u00e8ksyon Zarshiv D\u00e9partman La R\u00e9nyon\" width=\"800\" height=\"518\" srcset=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/ill-4-frad974-98fi5-noir-de-pioche-web.jpg 800w, https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/ill-4-frad974-98fi5-noir-de-pioche-web-300x194.jpg 300w, https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/ill-4-frad974-98fi5-noir-de-pioche-web-768x497.jpg 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 767px) 89vw, (max-width: 1000px) 54vw, (max-width: 1071px) 543px, 580px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-411\" class=\"wp-caption-text\">Malbar\u00e8z ; Noir d\u2019piosh ; Port\u00ebr de-lo ; N\u00e9n\u00e8ne N\u00e9gr\u00e8sse ; Jou\u00ebr bob ; Tono de-lo. Jean-Baptiste Louis Dumas. Lan\u00e9 1849. <br \/>Kol\u00e8ksyon Zarshiv D\u00e9partman La R\u00e9nyon<\/figcaption><\/figure>\n<figure id=\"attachment_413\" aria-describedby=\"caption-attachment-413\" style=\"width: 800px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/ill-4b-frad974-98fi8-nc-gresse-de-pioche-web.jpg\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-413 size-full\" src=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/ill-4b-frad974-98fi8-nc-gresse-de-pioche-web.jpg\" alt=\"\" width=\"800\" height=\"511\" srcset=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/ill-4b-frad974-98fi8-nc-gresse-de-pioche-web.jpg 800w, https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/ill-4b-frad974-98fi8-nc-gresse-de-pioche-web-300x192.jpg 300w, https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/ill-4b-frad974-98fi8-nc-gresse-de-pioche-web-768x491.jpg 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 767px) 89vw, (max-width: 1000px) 54vw, (max-width: 1071px) 543px, 580px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-413\" class=\"wp-caption-text\">Fanm Paria ; N\u00e9gr\u00e8sse kr\u00e9ol ; Yambane ; Noir Kr\u00e9ol ; N\u00e9gr\u00e8sse d\u2019piosh. Jean-Baptiste Louis Dumas. Lan\u00e9 1849. <br \/>Kol\u00e8ksyon Zarshiv D\u00e9partman La R\u00e9nyon<\/figcaption><\/figure>\n<p>Lan\u00e9 1845, \u00e7ak i ap\u00e8le Noir\u00a0sinon\u00e7a N\u00e9gr\u00e8sse d&#8217;piosh<span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.8308582375568867\" aria-label=\"T\u00e9staman Madanm Desbassayns.\">&nbsp;<\/span> i ropr\u00e9zante pa loin 48% bann z\u00e9sklav lo trava\u00efy l\u00e9 kon\u00fc. C\u00e9 zot lo pl\u00fcs gran kantit\u00e9 trava\u00efy\u00ebr. Si i baze dessi lo mo piosh, si i pran \u00e7a konm lo mo po di \u00e7ak i trava\u00efye rienk la t\u00e8r, i r\u00e8ste jist 3 zouvriy\u00e9, in s\u00ebl sharti\u00e9 dan lo t\u00e9staman Madanm Desbassayns (lan\u00e9 1845). N\u00e9na ossi 16 m\u00fcl\u00e9, 39 b\u00e8f brankar \u00e8k zot shar\u00e8te.<br \/>\nAnpl\u00fcs la kantit\u00e9 gardien (12,5% lo bann z\u00e9sklav), i romarke n\u00e9na bonp\u00e9 dom\u00e9stik (10,5%)<span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.9618605372983484\" aria-label=\"In kat\u00e9gori l\u00e9 anvi\u00e9, l\u00e9 jalouz\u00e9, parsk bann maitr\u2019 i tr\u00e8te azot mi\u00eb akoz zot i vive kost\u00e9 ansanm.\">&nbsp;<\/span> \u00e9pila bann kat\u00e9gori zartizan masson \u00e8k sharpanti\u00e9 (8,5%).<\/p>\n<figure id=\"attachment_415\" aria-describedby=\"caption-attachment-415\" style=\"width: 800px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/ill-5-frad974-98fi9-repasseuse-nc-gresse-faisant-la-cuisine-porteur-d-eau-web.jpg\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-415 size-full\" src=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/ill-5-frad974-98fi9-repasseuse-nc-gresse-faisant-la-cuisine-porteur-d-eau-web.jpg\" alt=\"\" width=\"800\" height=\"513\" srcset=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/ill-5-frad974-98fi9-repasseuse-nc-gresse-faisant-la-cuisine-porteur-d-eau-web.jpg 800w, https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/ill-5-frad974-98fi9-repasseuse-nc-gresse-faisant-la-cuisine-porteur-d-eau-web-300x192.jpg 300w, https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/ill-5-frad974-98fi9-repasseuse-nc-gresse-faisant-la-cuisine-porteur-d-eau-web-768x492.jpg 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 767px) 89vw, (max-width: 1000px) 54vw, (max-width: 1071px) 543px, 580px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-415\" class=\"wp-caption-text\">Ropass\u00e8z ; N\u00e9gr\u00e8sse trinn f\u00e9-kui manj\u00e9. Jean-Baptiste Louis Dumas. Lan\u00e9 1849. <br \/>Kol\u00e8ksyon Zarshiv D\u00e9partman La R\u00e9nyon<\/figcaption><\/figure>\n<p>Lo shif bann zouvriy\u00e9 \u00e8k sharti\u00e9, l\u00e9 plito f\u00e8b : \u00e7a i amontre l\u00e9sp\u00e9ssializasyon i kons\u00e8rne jist d\u00e9-s\u00e8rtin trava\u00efy\u00ebr. La k\u00fcltir \u00e8k lindustri do-sik n\u00e9na zaktivit\u00e9 s\u00e9zoni\u00e9. Po j\u00e8re la mind\u00ebv \u00e8k bon-sens, l\u00e9 oblij\u00e9 trava\u00efy\u00ebr l\u00e9 pl\u00fczoumoin polivalan, po gaingne passe \u00e8k in bon randman d\u2019in k\u00fcltir a-l\u2019ot, sorte dann shan po al\u00e9 l\u00fczine, sorte dann in trava\u00efy prod\u00fcksyon po passe dann trava\u00efy lantrotien. Lo bann komandman Charles Desbassayns i di \u00e7a-m\u00e8m. L\u00fc rokomande forme bann z\u00e9sklav dann pl\u00fczir m\u00e9ti\u00e9<span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.11783531151963356\" aria-label=\" Charles DesbassaynsNotes \u2026, op.cit., paj 29\">&nbsp;<\/span>. Parlef\u00e8te lo takon Noir d&#8217;piosh\u00a0l\u00e9t\u00e9 pl\u00fcs in kat\u00e9gori sossial plito k\u2019in kat\u00e9gori vr\u00e9man prof\u00e9ssion\u00e8l, zot t\u00e9 ok\u00fcpe lo pozisyon lo pl\u00fcs fa\u00efy po bann z\u00e9sklav.<\/p>\n<h4>Bann rolasyon sossial baz\u00e9 dessi la m\u00e9fians \u00e8k la p\u00ebr inn-\u00e9-l\u2019ot<\/h4>\n<p>Dann son bann <em>Notes<\/em>, Charles Desbassayns i pr\u00e9tan bann Noir i trava\u00efye konm i fo rienk si n\u00e9na inn po v\u00e8ye azot toultan. Po l\u00fc, la sol\u00fcsyon c\u00e9 m\u00e8te an-plasse in lorganizasyon s\u00e9v\u00e8r baz\u00e9 dessi lo kontrol inn-\u00e9-l\u2019ot toultan, pl\u00fczir kontrol par s\u00fcrpriz, pl\u00fczir p\u00fcnisyon dif\u00e9ran, depi lo fou\u00e8te jiska la jol, san oubli\u00e9 trava\u00efy lo dimansh, \u00e9pila int\u00e8rdiksyon kite lo dom\u00e8n. Lo r\u00e9jiss\u00ebr i p\u00e9 pa voir toute ni f\u00e9 toute par l\u00fc-m\u00e8m. Po \u00e7a-m\u00e8m, l\u00fc doi \u00ab tashe mani\u00e8r avoir lo zi\u00e9 partou, bonp\u00e9 la janb, in l\u00e9spri \u00e8k in m\u00e9moir anpr\u00e9t\u00e9 \u00bb<span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.6592346731738916\" aria-label=\"Ibid., paj 18. \">&nbsp;<\/span> po shakinn i m\u00e9fi\u00e9 toultan.<\/p>\n<p>Lo r\u00e9jiss\u00ebr i doi pa aks\u00e8pe okin loubli ni fote par rapor lo r\u00e8gloman. Charles Desbassayns i tonbe konm in sh\u00e8f lantropriz r\u00e8de, organiz\u00e9, son s\u00ebl traka c\u00e9 d\u2019\u00e9sploite a-fon in mind\u00ebv z\u00e9sklav tr\u00e9t\u00e9 konm zouti.<\/p>\n<p>Par so tiktak-la, lanbians dann toute lo dom\u00e8n l\u00e9 oblij\u00e9 \u00e8te maliz\u00e9, n\u00e9na bonp\u00e9 ral\u00e9-pouss\u00e9 dan lo bann rolasyon sossial, parsk l\u00e9 baz\u00e9 d\u00e9ssi la m\u00e9fians \u00e8k la p\u00ebr inn-\u00e9-lot. M\u00e9-soman, m\u00e8m-tan Desbassayns i rokomande lo r\u00e9jiss\u00ebr \u00e8te pa tro d\u00fcr ansanm bann pti maron deu-troi jour, po ardone azot lo kouraj \u00e8k la forse ol\u00e8rk ans\u00e8rve la sh\u00e8ne \u00e8k la jol tro lontan<span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.9762182603604204\" aria-label=\"Charles Desbassayns, Notes \u2026, op.cit., paj 25, 26 et 33.\">&nbsp;<\/span>. Dapr\u00e9 l\u00fc, in sist\u00e8m tro d\u00fcr i p\u00eb am\u00e8ne bann mov\u00e9 lid\u00e9 la r\u00e9volt, l\u00e9vazion, \u00e9pila p\u00fcnisyon plizanpl\u00fcs s\u00e9v\u00e8r.<\/p>\n<h3>Inn vie toul\u00e9jour r\u00e9glomant\u00e9<br \/>\nPo amare bann z\u00e9sklav \u00e8k la t\u00e8r zot maitr\u2019<\/h3>\n<figure id=\"attachment_417\" aria-describedby=\"caption-attachment-417\" style=\"width: 640px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/ill-6-1992-147-4-site-des-environs-de-la-rivia-re-d-abord-web.jpg\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-417 size-full\" src=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/ill-6-1992-147-4-site-des-environs-de-la-rivia-re-d-abord-web.jpg\" alt=\"\" width=\"640\" height=\"480\" srcset=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/ill-6-1992-147-4-site-des-environs-de-la-rivia-re-d-abord-web.jpg 640w, https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/ill-6-1992-147-4-site-des-environs-de-la-rivia-re-d-abord-web-300x225.jpg 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 640px) 100vw, 640px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-417\" class=\"wp-caption-text\">In plasse zalantour la Rivi\u00e8r Dabor. Jean-Baptiste Genevi\u00e8ve Marcellin Bory de Saint Vincent. Lan\u00e9 1801. <br \/>Kol\u00e8ksyon M\u00fcz\u00e9 Vill\u00e8le<\/figcaption><\/figure>\n<p>Na pwin ditou d\u00e9tay dessi koman l\u00e9t\u00e9 la kaz z\u00e9sklav Madanm Desbassayns. Par\u00e8y po \u00e7at bann trava\u00efy\u00ebr angaj\u00e9 la-ranplasse azot apr\u00e9 lan\u00e9 1848. Zot i doi bati zot kaz \u00e8k \u00e7ak zot i trouve dessi lo dom\u00e8n : bann tron sinon\u00e7a bann bransh pi\u00e9dboi, f\u00e8y v\u00e9tiv\u00e8r, pay kane, z\u00e8rb la savann po lo toi. Po zot linj, i di s\u00eblman zot l\u00e9 abiy\u00e9 \u00ab konmkifo par rapor lo bon klima Bourbon \u00bb<span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.5510999989894645\" aria-label=\"Jean Baptiste de Vill\u00e8le, Notice Biographique dessi Madanm Desbassayns, \u00e9kri lan\u00e91846, r\u00e9\u00e9disyon M\u00fcz\u00e9 istorik Sin-Jil-l\u00e9-O, lan\u00e9 1992, paj 45.\">&nbsp;<\/span>.<\/p>\n<p>Bann z\u00e9sklav i ans\u00e8rve s\u00fcrtou lo bann kaz po dormi kan zot i rante, kui par la fatig apr\u00e9 zot gran journ\u00e9 trava\u00efy. Tou l\u00e9 matin, la kloshe i sone, bann z\u00e9sklav sof l\u00e9-deu gardien i kite lo kan an-bande po al\u00e9 landroi zot i trava\u00efye. Dapr\u00e9 lab\u00e9 Macquet<span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.5835924007040398\" aria-label=\"Lab\u00e9 Macquet, Six ann\u00e9es \u00e0 l\u2019\u00cele Bourbon, op.cit. Vik\u00e8r paroisse Sin-Pol depi 1er j\u00fcli\u00e9 1844, pandan 6 zan\u00e9 l\u00fc la-vn\u00fc souvan Sin-Jil-l\u00e9-O. Po d\u00e9crire l\u00e8rk bann z\u00e9sklav i sorte lo kan lo dom\u00e8n, l\u00fc ans\u00e8rve bann mo konm escouades, d\u00e9curies, d\u00e9curions i f\u00e9 majine bann solda la Rome antique.\">&nbsp;<\/span>,\u00a0la dissipline l\u00e9 pr\u00e8sk milit\u00e8r. Inn <em>N\u00e9gresse de cour<\/em> i v\u00e8ye lo bann zanfan, ansanm sa <em>bande joyeuse<\/em>, \u00e8l i doi bal\u00e8ye otour la gran kaz, ok\u00fcpe la propt\u00e9 lantouraj l\u00fczine. I ans\u00e8rve bann n\u00e9n\u00e8ne konm <em>mandares<\/em> (tr\u00e9ss\u00ebze vakoa) po fabrike bann sak lambalaj.<\/p>\n<figure id=\"attachment_421\" aria-describedby=\"caption-attachment-421\" style=\"width: 800px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/ill-7b-frad974-26j16-nc-na-ne-assise-dans-l-herbe-avec-trois-enfants-web.jpg\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-421 size-full\" src=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/ill-7b-frad974-26j16-nc-na-ne-assise-dans-l-herbe-avec-trois-enfants-web.jpg\" alt=\"\" width=\"800\" height=\"598\" srcset=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/ill-7b-frad974-26j16-nc-na-ne-assise-dans-l-herbe-avec-trois-enfants-web.jpg 800w, https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/ill-7b-frad974-26j16-nc-na-ne-assise-dans-l-herbe-avec-trois-enfants-web-300x224.jpg 300w, https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/ill-7b-frad974-26j16-nc-na-ne-assise-dans-l-herbe-avec-trois-enfants-web-768x574.jpg 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 767px) 89vw, (max-width: 1000px) 54vw, (max-width: 1071px) 543px, 580px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-421\" class=\"wp-caption-text\">N\u00e9n\u00e8ne assiz dann z\u00e8rb \u00e8k 3 zanfan. Jean-Joseph Patu de Rosemont. Lan\u00e9 1818. <br \/>Kol\u00e8ksyon Zarshiv D\u00e9partman La R\u00e9nyon<\/figcaption><\/figure>\n<p>P\u00e8rson na p\u00fc lo droi rante dan lo kan la journ\u00e9. Toute domoun i doi atande l\u00e9zot bande ariv\u00e9 po zot rante dann zot kaz, in foi shak gardien, surv\u00e8yan sinon\u00e7a komand\u00ebr la-fine rande konte son journ\u00e9 \u00e8k lo r\u00e9jiss\u00ebr.<\/p>\n<p>Dapr\u00e9 lo bann <em>Notes<\/em> Charles Desbassayns, bann z\u00e9sklav, pti konm gran, i pr\u00e9pare lo manj\u00e9 ansanm, lo midi \u00e8k lo soir, dann in <em>cuisine \u00e0 Noirs<\/em>, dan la kour la gran kaz. I apporte lo bann rasyon po gran moun ou\u00e7a zot i trava\u00efye, i done \u00e7a bann r\u00e9sponsab lo bande. \u00ab <em>Lo dimansh, bann Noir i gaingne dir\u00e8kteman<\/em> \u00bb<span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.8971934308589737\" aria-label=\"Lan\u00e9 1817 l\u00e8rk Billiard i vizite lo dom\u00e8n Ravine-a-Mark\u00e9 l\u00fc \u00e9kri: \u00ab la bande i koure an-dir\u00e8ksyon la kaz ou\u00e7a la f\u00fcm\u00e9 i sorte akoz lo vi\u00eb k\u00fczini\u00e9 i f\u00e9 kuire deu gran marmite poi d\u2019Kap \u00e8k mayi ; shak Noir i arive \u00e8k in morso kalbas, in zassi\u00e8t an-boi, in moiti\u00e9 koko Praslin, sinon\u00e7a rienk in morso f\u00e8y fig po gaingne zot par \u00bb ..\">&nbsp;<\/span>.<\/p>\n<p>Bann z\u00e9sklav i ropoze rienk lo dimansh apr\u00e9midi. Lo matin jiska in h\u00ebr, zot i doi f\u00e9 korv\u00e9, s\u00e9tadir n\u00e9toye toute, l\u00fczine s\u00fcrtou, \u00e9pila ossi l\u00e9zot batiman l\u00e9sploitasyon. Dapr\u00e9 Charles Desbassayns, \u00ab <em>journ\u00e9-la po frotaj \u00e8k n\u00e9toya<\/em>j \u00bb l\u00e9 po k\u2019bann z\u00e9sklav i garde toujour lo gou, lanvi, la passion po zot trava\u00efy. Lo jour-la, si la r\u00e9kolt pomdet\u00e8r la-fini, zot n\u00e9na lo droi al\u00e9 trape po zot \u00e7at la-oubliy\u00e9, a-kondisyon al\u00e9 an-bande \u00e9pila l\u00e8sse t\u00e9rin propre d\u00e8ry\u00e8r zot. Parlf\u00e8te, i rossanm in fav\u00ebr, an-vr\u00e9 c\u00e9 in mani\u00e8r f\u00e9 n\u00e9toye bann plantasyon, \u00e9pila pr\u00e9pare azot po lansemansman.<\/p>\n<p>Bann mo Lab\u00e9 Macquet i ans\u00e8rve po rakonte koman bann z\u00e9sklav i sorte dann kan, lo matin, par\u00e8y demoun an-troupo konm zanimo, s\u00e9par\u00e9 par bande, am\u00e9n\u00e9 toul\u00e9jour landroi zot i trava\u00efye, sou la menasse lo komand\u00ebr<span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.0748428571403581\" aria-label=\"Lab\u00e9 Macquet i konpare lo kan \u00e8k \u00ab in vr\u00e9 cit\u00e9 ouvri\u00e9, n\u00e9na shemin i trav\u00e8rse partou, toute lo kaz n\u00e9na in fassade dessi lo shemin po rande la surv\u00e8yans pl\u00fcs fassil. \u00bb\">&nbsp;<\/span>. Parlf\u00e8te, pl\u00fcske lo ti\u00e8r demoun i vive an-famiy dann kan la mind\u00ebv-la. Dann t\u00e9staman Madanm Desbassayns, i p\u00eb trouve parla 50 m\u00e9naj, \u00e8k tanzantan pl\u00fczir zanfan. Zot i ropr\u00e9zante in total pl\u00fcs 25% la pop\u00fclasyon z\u00e9sklav. Bononm konm fanm 16 an amont\u00e9 l\u00e9 an pl\u00fcs gran kantit\u00e9 (69%), m\u00e9-soman in bonp\u00e9 n\u00e9na 60 an amont\u00e9 (9%). Si i rossanse ossi 28 z\u00e9sklav malade sinon\u00e7a f\u00e8b, invalid, i f\u00e9 ke lo dom\u00e8n i nouri in bon pak\u00e9 demoun p\u00fc kapab trava\u00efye po vr\u00e9man. Parlf\u00e8te, shakinn n\u00e9na in lok\u00fcpasyon par rapor son laj \u00e9pila l\u00e9ta son kor.<\/p>\n<p>T\u00e9 i f\u00e9 mari\u00e9 dan la rolijion bann m\u00e9naj z\u00e9sklav lo dom\u00e8n, \u00e9pila t\u00e9 i f\u00e9 batize bann zanfan i vien d\u2019 n\u00e8te<span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.25235518352692354\" aria-label=\"L\u00e9 mark\u00e9 dan lo livr\u2019 de r\u00e9zon Henri Paulin lan\u00e9 1760 apartir. Zarshiv priv\u00e9 la famiy, dok\u00fcman kom\u00fcnik\u00e9 par Christel \u00e8k Auguste de Vill\u00e8le.\">&nbsp;<\/span>. Bann mariaj-la la-ogmant\u00e9 lan\u00e9 1843 apartir, kan la-rouve la <em>Chapelle Pointue<\/em><span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.2574400291973804\" aria-label=\"D\u00e9foi s\u00e9l\u00e9br\u00e9 lo m\u00e8m jour, bann mariaj i r\u00e9gularize souvan z\u00fcnion ansien, parsk nouvo mari\u00e9 n\u00e9na d\u00e9ja pl\u00fcs 30-40 an.\">&nbsp;<\/span>.<\/p>\n<p>Madanm Desbassayns i d\u00e9sside, \u00e9pila i organize tou\u00e7ala, konm\u00e7a \u00e8l i gaingne done ofissi\u00e8lman in nom d\u2019famiy frans\u00e9 lo bann z\u00e9sklav. \u00c8l i v\u00eb done azot lo sens \u00e8k bann val\u00ebr la famiy, somank\u00e9 po amare azot \u00e8k lo dom\u00e8n \u00e9pila sanm lo bann maitr\u2019. Lo 4 oktob 1821, dann in l\u00e8te po son garson Charles, \u00e8l i di \u00e8l l\u00e9 trakass\u00e9 voir son bann z\u00e9sklav maltr\u00e9t\u00e9 par bann sh\u00e8f blan san l\u00e9sp\u00e9rians<span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.08998407917108975\" aria-label=\"\u00ab Sr\u00e9 in gran (traka) po mwin m\u00e8te dann la min j\u00e8njan san okin l\u00e9sp\u00e9rians, anpl\u00fcs zot i pour\u00e9 maltr\u00e8te mon bann Noir \u00bb Zarshiv priv\u00e9 la famiy, dokuman kom\u00fcnik\u00e9 par Christel \u00e8k Auguste de Vill\u00e8le.\">&nbsp;<\/span>. Parlf\u00e8te, par in mani\u00e8r moin d\u00fcr, \u00e8l i suive m\u00e8m zobj\u00e9ktif son garson Charles <span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.6510981929411608\" aria-label=\"Dann son bann Notes (paj 33-34), kan l\u00fc mansyone lo pti l\u00e9lvaj familial dan lo kan, toudsuite c\u00e9 po parle lo bann p\u00fcnisyon k\u2019i sava av\u00e8k : si l\u00e9sklav la-f\u00e9 inn fote, l\u00fc na pwin la p\u00e8rmisyon al\u00e9 vande son produi an-vile.\">&nbsp;<\/span>, s\u00e9tadir la prod\u00fcktivit\u00e9 \u00e8k lo rapor l\u00e9sploitasyon. \u00c8l i v\u00eb son dom\u00e8n i vive ankor lontan, m\u00e8m si labolisyon l\u00e9sklavaj i tarde pa.<\/p>\n<p>Madanm Desbassayns i mor lan\u00e9 1846, 2 lan\u00e9 avan labolisyon-la, k\u2019i f\u00e9 p\u00ebr lo bann maitr\u2019. On dir\u00e9 son pti zanfan, l\u00e9riti\u00e9 Fr\u00e9d\u00e9ric de Vill\u00e8le n\u00e9na m\u00e8m traka : depi lo moi d\u2019novanm 1848, l\u00fc afranshi 6 zansien z\u00e9sklav de-konfians son granm\u00e8r, anparmi n\u00e9na 5 komand\u00ebr po f\u00e9 rante azot garde-shanp\u00e8te priv\u00e9 <span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.7510979444331785\" aria-label=\"BO 1848, paj 591.\">&nbsp;<\/span>. Par deu lavansman-la, i voi l\u00fc v\u00eb avoir in p\u00e9rson\u00e8l s\u00fcr \u00e9pila konp\u00e9tan po ankade \u00e7at i sora trava\u00efy\u00ebr lib pl\u00fcs tar, in mani\u00e8r garantir la kontin\u00fcasyon \u00e9pila l\u00e9konomi lo dom\u00e8n.<\/p>\n","protected":false},"author":5,"featured_media":13503,"parent":8665,"menu_order":0,"template":"","class_list":["post-13502","documentaire","type-documentaire","status-publish","has-post-thumbnail","hentry"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/re\/wp-json\/wp\/v2\/documentaire\/13502","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/re\/wp-json\/wp\/v2\/documentaire"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/re\/wp-json\/wp\/v2\/types\/documentaire"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/re\/wp-json\/wp\/v2\/users\/5"}],"up":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/re\/wp-json\/wp\/v2\/documentaire\/8665"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/re\/wp-json\/wp\/v2\/media\/13503"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/re\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=13502"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}