{"id":13508,"date":"2024-08-06T10:17:12","date_gmt":"2024-08-06T06:17:12","guid":{"rendered":"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/?post_type=documentaire&#038;p=13508"},"modified":"2025-10-15T15:06:54","modified_gmt":"2025-10-15T11:06:54","slug":"lo-kondisyon-bann-zesklav-dan-la-justis-la-represyon","status":"publish","type":"documentaire","link":"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/re\/documentaires\/lesklavaj\/kode-noir\/lo-kondisyon-bann-zesklav-dan-la-justis-la-represyon\/","title":{"rendered":"Lo kondisyon bann z\u00e9sklav dan la j\u00fcstis la r\u00e9pr\u00e9ssion"},"content":{"rendered":"<h2>La kondisyon j\u00fcridik bann z\u00e9sklav i kontin\u00fc\u00e9 f\u00e9 sobatkoz kontradiktoir dann kominot\u00e9 siantifik. Dann zartik 39 \u00e8k 43 <em>l\u2019\u00e9dit<\/em> adopt\u00e9 mois d\u00e9ssanm lan\u00e9 1723 po \u00ab \u00e7ak i kons\u00e8rne bann z\u00e9sklav n\u00e8g \u00bb, t\u00e9 i ap\u00e8le kouraman <em>Code noir<\/em>, l\u00e9sklav l\u00e9 \u00ab <em>r\u00e9put\u00e9 meuble<\/em> \u00bb sinon\u00e7a \u00ab <em>immeuble<\/em> \u00bb \u2014 s\u00e9 selon \u2014 dann Bourbon. Akoz bann mo-la a-ans\u00e8rve dann toute bann lakt j\u00fcridik kouran (s\u00fcks\u00e9syon, donasyon, lokasyon\u2026), zot la-vn\u00fc ordin\u00e8r. In lar\u00e9t\u00e9 s\u00fcpl\u00e9mant\u00e8r lo <em>Code civil<\/em> lo <em>1er brumaire<\/em> oktob lan\u00e9 1805 la jiska sakralize azot. Parlf\u00e8te la-kontin\u00fc\u00e9 ans\u00e8rve bann pr\u00e9skripsyon-la dann koloni loss\u00e9an Indien jiska 20 d\u00e9ssanm lan\u00e9 1848.<\/h2>\n<div style=\"width: 525px;\" class=\"wp-video\"><!--[if lt IE 9]><script>document.createElement('video');<\/script><![endif]-->\n<video class=\"wp-video-shortcode\" id=\"video-13508-1\" width=\"525\" height=\"295\" preload=\"metadata\" controls=\"controls\"><source type=\"video\/mp4\" src=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2024\/08\/2-BMaillard_Creole.mp4?_=1\" \/><a href=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2024\/08\/2-BMaillard_Creole.mp4\">https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2024\/08\/2-BMaillard_Creole.mp4<\/a><\/video><\/div>\n<p>Lo droi bourbon\u00e9 \u2014 in m\u00e9lanje rantr\u2019 la loi la m\u00e9tropol \u00e8k r\u00e9gloman p\u00e9i \u2014 t\u00e9 i rof\u00fcze la p\u00e8rsonalit\u00e9 j\u00fcridik po l\u00e9sklav, m\u00e9-soman kanm\u00e8m\u00e7a t\u00e9 i rokon\u00e9 al\u00fc in l\u00e9sp\u00e8s kalit\u00e9 demounit\u00e9. Par \u00e9gzanp t\u00e9 i done al\u00fc lo droi mari\u00e9, an-avoir son pti mon\u00e9, \u00ab\u00a0gaingne in linstr\u00fcksyon dan la rolijion katolik apostolik rom\u00e8ne \u00bb. Parlf\u00e8te, lo kantit\u00e9 mani\u00e8r-f\u00e9 lafranshisman, par lo rasha ossi, t\u00e8l la loi 18 j\u00fcli\u00e9 1845 i l\u00e9galize, i done l\u00e9sklav, \u00ab lo m\u00e8m droi, privil\u00e8j, lim\u00fcnit\u00e9, konm po toute demoun l\u00e9 n\u00e9 lib \u00bb. \u00c7a l\u00e9 j\u00fcst dessi papi\u00e9.<\/p>\n<p>Depi promi\u00e9 d\u00e9b\u00fc l\u00e9sklav l\u00e9 \u00ab<em> acteur potentiel<\/em> \u00bb dan la j\u00fcstis la r\u00e9pr\u00e9ssion. Rantr\u2019 zan\u00e9 1723-1848 dann Bourbon, l\u00fc komanse apar\u00e8te, kissoi ak\u00fcz\u00e9, kissoi port\u00ebr-d\u2019plinte, dan lo droi konm dan la pratik.<\/p>\n<h3>Z\u00e9sklav ak\u00fcz\u00e9<\/h3>\n<p>S\u00fcr-\u00e9-s\u00e8rtin, l\u00e9sklav n\u00e9na son plasse dan la j\u00fcstis la r\u00e9pr\u00e9ssion, an-promi\u00e9 konm ak\u00fcz\u00e9. Parapor la filozofi \u00e8k lo droi bann sossi\u00e9t\u00e9 lantikit\u00e9, bann zajan p\u00fcblik la m\u00e9tropol \u00e8k bann kolon Bourbon i rokon\u00e9 l\u00fc l\u00e9 kapab f\u00e9 la dif\u00e9rans rantr\u2019 lo bien \u00e8k lo mal, rantr\u2019 \u00e7ak \u00ab <em>l&#8217;Institution particuli\u00e8re<\/em> \u00bb i otorize al\u00fc, \u00e8k \u00e7ak i anp\u00e8she al\u00fc di sinon\u00e7a f\u00e9. Parlf\u00e8te l\u00e9 konmsi l\u00fc p\u00eb shoizi par l\u00fc m\u00e8m \u00e7ak l\u00fc di, konm \u00e7ak l\u00fc f\u00e9. R\u00e9sponsabilit\u00e9 p\u00e9nal-la i anp\u00e8she pa l\u00fc r\u00e8ste podvr\u00e9 in \u00ab <em>objet de propri\u00e9t\u00e9<\/em> \u00bb. Lo l\u00e9jislat\u00ebr l\u00e9t\u00e9 oblij\u00e9 done al\u00fc, an-parti \u00e9pila tanzantan, la kalit\u00e9 \u00ab <em>sujet de droit<\/em> \u00bb, po j\u00fcje al\u00fc kan l\u00fc konbate lo malfond\u00e9 lo sist\u00e8m l\u00e9sklavaj i inpoze al\u00fc.<\/p>\n<p>Akoz zot \u00ab <i>droit de possession<\/i> \u00bb, lo bann maitr\u2019 la toujour konsid\u00e8re azot touss\u00ebl konm majistra kapab rande la j\u00fcstis la r\u00e9pr\u00e9ssion dessi zot z\u00e9sklav. Lo droi d\u2019p\u00fcni, akoz l\u00fc komande dessi son dom\u00e8n, t\u00e9 i inpoze fassilman parsk promi\u00e9 d\u00e9b\u00fc la kolonizasyon bann Noir t\u00e9 i vive dann dom\u00e8n loin la kapital, ou\u00e7a n\u00e9na lo s\u00ebl trib\u00fcnal p\u00fcblik dann lil Bourbon. Biens\u00fcr la puissans p\u00fcblik t\u00e9 i v\u00eb pa abandone son droi rande la j\u00fcstis dann bann koloni. Lartik 26 jiska 32 <em>l&#8217;\u00e9dit<\/em> d\u00e9ssanm lan\u00e9 1723 i done lo kons\u00e8y s\u00fcp\u00e9ri\u00e8r \u2014 <em>juridiction supr\u00eame de droit commun<\/em> \u2014 lo droi j\u00fcje z\u00e9sklav po bann \u00ab <em>crimes \u00e9normes ou graves<\/em> \u00bb \u2014 dapr\u00e9 la jurispr\u00fcdans p\u00e9nal l\u2019<em>Ancien R\u00e9gime<\/em> \u2014 (krim, vol, r\u00e9volt, tou\u00e7ala). Malgr\u00e9 jiska lan\u00e9 1848 in bann maitr\u2019 t\u00e9 pa dakor sanm \u00e7a, la puissans p\u00fcblik lav\u00e9 rom\u00e8te la min an-pl\u00fczi\u00e8r foi dessi la j\u00fcstis la r\u00e9pr\u00e9ssion par rafistolaj sinon\u00e7a par nouvo t\u00e8ks konm lordonans lokal 27 s\u00e9ktanm 1825.<\/p>\n<p><figure id=\"attachment_1797\" aria-describedby=\"caption-attachment-1797\" style=\"width: 800px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><a href=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/BIB2896-2-l-habitation.jpg\" target=\"_blank\" rel=\"attachment noopener wp-att-1797\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-1797 size-full\" src=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/BIB2896-2-l-habitation.jpg\" alt=\"\" width=\"800\" height=\"493\" srcset=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/BIB2896-2-l-habitation.jpg 800w, https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/BIB2896-2-l-habitation-300x185.jpg 300w, https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/BIB2896-2-l-habitation-768x473.jpg 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 767px) 89vw, (max-width: 1000px) 54vw, (max-width: 1071px) 543px, 580px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-1797\" class=\"wp-caption-text\">Labitasyon. Tony de B. del. ; F\u00e9lix [sc.]. Lan\u00e9 1844, L\u00e9stanp. <br \/>In <em>Les Marrons<\/em>\/ L.-T. Houat, Paris, Ebrard, lan\u00e9 1844. <br \/>Kol\u00e9ksyon Zarshiv D\u00e9partman La R\u00e9nyon<\/figcaption><\/figure>Malgr\u00e9 i konpare al\u00fc \u00e8k in \u00ab <em>ennemi de l&#8217;int\u00e9rieur<\/em> \u00bb sinon\u00e7a \u00ab <em>individu dangereux<\/em> \u00bb, l\u00e9sklav i d\u00e9pande pa lo m\u00e8m droi p\u00e9nal in moun lib. Dann kode p\u00e9nal 30 d\u00e9ssanm 1827 n\u00e9na 22 lartik po toute bann kalit\u00e9 d\u2019vol. M\u00e9-soman dan lo 11 t\u00e8ks dessi bann vol, n\u00e9na rienk 4 lartik i kons\u00e8rne lo droi p\u00fcni bann z\u00e9sklav. Bann <em>Lettres patentes<\/em> lan\u00e9 1723 lav\u00e9 done bann j\u00fcj p\u00e9i d\u00e9-s\u00e8rtin droi po \u00ab <em>qualifier les infractions<\/em> \u00bb, \u00e7a i di bien dann lartik 3 lordonans lokal lo 27 s\u00e9ktanm 1825. Anpl\u00fcs ke \u00e7a i r\u00e9z\u00e8rve po bann z\u00e9sklav d\u00e9-s\u00e8rtin zinfraksyon, par \u00e9gzanp violans pa tro grav dessi in moun lib, sirtou si c\u00e9 zot maitr\u2019. Parlf\u00e8te, lo maronaj kan i d\u00e9passe 1 moi, c\u00e9 linfraksyon n\u00e9na lo pl\u00fcs \u2014 70 % bann zinfraksyon j\u00fcj\u00e9 l\u00e9pok la <em>Monarchie de Juillet<\/em> \u2014 c\u00e9 lo pl\u00fcs p\u00fcni par trib\u00fcnal dann Bourbon.<\/p>\n<figure id=\"attachment_1799\" aria-describedby=\"caption-attachment-1799\" style=\"width: 391px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><a href=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/BIB2896-la-capture.jpg\" target=\"_blank\" rel=\"attachment noopener wp-att-1799\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"taille-initiale wp-image-1799 size-full\" src=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/BIB2896-la-capture.jpg\" alt=\"\" width=\"391\" height=\"650\" srcset=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/BIB2896-la-capture.jpg 391w, https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/BIB2896-la-capture-180x300.jpg 180w\" sizes=\"auto, (max-width: 391px) 100vw, 391px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-1799\" class=\"wp-caption-text\">Lo kapayaj. Tony de B. del. ; F\u00e9lix [sc.]. Lan\u00e9 1844, L\u00e9stanp. <br \/>In <em>Les Marrons<\/em> \/ L.-T. Houat, Paris, Ebrard, lan\u00e9 1844. <br \/>Kol\u00e9ksyon Zarshiv D\u00e9partman La R\u00e9nyon<\/figcaption><\/figure>\n<figure id=\"attachment_1823\" aria-describedby=\"caption-attachment-1823\" style=\"width: 1200px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><a href=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/22_W_446.jpg\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"taille-initiale wp-image-1823 size-full\" src=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/22_W_446.jpg\" alt=\"\" width=\"1200\" height=\"935\" srcset=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/22_W_446.jpg 1200w, https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/22_W_446-300x234.jpg 300w, https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/22_W_446-768x598.jpg 768w, https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/22_W_446-1024x798.jpg 1024w\" sizes=\"auto, (max-width: 767px) 89vw, (max-width: 1000px) 54vw, (max-width: 1071px) 543px, 580px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-1823\" class=\"wp-caption-text\">Dok\u00fcman i rakonte lo maronaj \u00e9pila lo kapayaj bann z\u00e9sklav maron. Lo 11 oktob 1837. \u00c9kri a la min. <br \/>Kol\u00e9ksyon Zarshiv D\u00e9partman La R\u00e9nyon<\/figcaption><\/figure>\n<p>Po puni z\u00e9sklav n\u00e9na inn volont\u00e9 f\u00e9 in dif\u00e9rans par rapor ki\u00e7a la-f\u00e9 \u00e8k ko\u00e7a la-f\u00e9. Promi\u00e9 d\u00e9b\u00fc bann kondanasyon l\u00e9t\u00e9 rienk p\u00e8ne korpor\u00e8l (m\u00fctilasyon, shabouk, karkan\u2026) sinon\u00e7a p\u00e8ne kapital (lo f\u00eb, la korde, la rou, tou\u00e7ala). M\u00e8m si la pa dispar\u00e8te dann sist\u00e8m p\u00fcnisyon Bourbon, t\u00e9 ranplass\u00e9 firamez\u00fcr par la jol, t\u00e9 i ap\u00e8le \u00e7a \u00ab<em> cha\u00eene<\/em> \u00bb \u00e9pila \u00ab <em>fers<\/em> \u00bb. Konm l\u00fc na pwin la libert\u00e9 vativien, l\u00e9sklav kondan\u00e9 la jol, t\u00e9 oblij\u00e9 f\u00e9 in trava\u00efy fors\u00e9 \u00ab d&#8217;<em>utilit\u00e9 publique<\/em> \u00bb, \u00e9pila porte in koli\u00e9 an-f\u00e8r anmar\u00e9 \u00e8k inn sh\u00e8ne ansanm in-ot l\u00e9sklav. O-kontr\u00e8r bann demoun lib, po bann z\u00e9sklav la loi i di pa vr\u00e9man lo tan-la-jol, lo pl\u00fcs f\u00e8b konm lo pl\u00fcs for, po shak linfraksyon. Lo 27 f\u00e9vriy\u00e9 1834, lo d\u00e9nom\u00e9 Elie, kaf noir de piosh, 45 an, in l\u00e9sklav messi\u00eb Pajot, l\u00e9 kondan\u00e9 in mois la sh\u00e8ne po lo vol inn poul. Deu-troi jour apr\u00e9, lo d\u00e9nom\u00e9 Victor, dom\u00e9stik malgash laj 25 an, in l\u00e9sklav messi\u00eb Lartigue, l\u00e9 p\u00fcni troi mois la sh\u00e8ne po lo vol in kanar. Par\u00e8y la kalit\u00e9 bann zinfraksyon, la d\u00fcr\u00e9 la kondanasyon i vari\u00e9 dapr\u00e9 lo bann <em>circonstances att\u00e9nuantes ou aggravantes<\/em> rokon\u00fc par lo bann majistra, ossi dapr\u00e9 zot prop lid\u00e9 dessi l\u00e9sklavaj.<\/p>\n<p><figure id=\"attachment_1801\" aria-describedby=\"caption-attachment-1801\" style=\"width: 800px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><a href=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/98FI19-noirs-de-chaine.jpg\" target=\"_blank\" rel=\"attachment noopener wp-att-1801\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"taille-initiale wp-image-1801 size-full\" src=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/98FI19-noirs-de-chaine.jpg\" alt=\"\" width=\"800\" height=\"655\" srcset=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/98FI19-noirs-de-chaine.jpg 800w, https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/98FI19-noirs-de-chaine-300x246.jpg 300w, https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/98FI19-noirs-de-chaine-768x629.jpg 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 767px) 89vw, (max-width: 1000px) 54vw, (max-width: 1071px) 543px, 580px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-1801\" class=\"wp-caption-text\"><em>Noir de cha\u00eene<\/em>. D\u00e9tay <em>Cr\u00e9ole ; In b\u00e8rt\u00e8l ; Pion lo Gouv\u00e8rn\u00ebr ; Bal\u00e9y\u00ebr indien ; noir de cha\u00eene<\/em>. Jean-Baptiste Louis Dumas del. [1827-1830]. D\u00e9ssin, krayon, lakouar\u00e8l koul\u00ebr. <br \/>Kol\u00e9ksyon Zarshiv D\u00e9partman La R\u00e9nyon<\/figcaption><\/figure>Dapr\u00e9 lartik 25 dann <em>l&#8217;\u00e9dit<\/em> mois d\u00e9ssanm 1723, kan i soupsone in l\u00e9sklav la-f\u00e9 in linfraksyon par rapor la loi i ranvoye al\u00fc dovan bann trib\u00fcnal droi komin par\u00e8y po demoun lib, sof kan la-m\u00e8te an-plasse lo trib\u00fcnal \u00e9sp\u00e9syal Sin-Dni rantr\u2019 1803-1816. Lordonans krimin\u00e8l mois d\u2019oute 1670, apr\u00e9\u00e7a lo kode linstr\u00fcksyon krimin\u00e8l 19 d\u00e9ssanm 1827 \u2014 la-aplike dann Bourbon inn d\u00e8ri\u00e8r l\u2019ot lan\u00e9 1711, apr\u00e9\u00e7a lan\u00e9 1828 \u2014 i di l\u00e9 oblij\u00e9 in majistra i doi antande lak\u00fcz\u00e9. I doi rok\u00e8stione al\u00fc dann lodians lo j\u00fcjman, anpl\u00fcs l\u00fc p\u00eb gaingne l\u00e8de in lavoka. D\u00e9foi l\u00fc p\u00eb jiska f\u00e9 in lap\u00e8l dovan in j\u00fcridiksyon s\u00fcp\u00e8ri\u00e8r.<\/p>\n<figure id=\"attachment_1803\" aria-describedby=\"caption-attachment-1803\" style=\"width: 650px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><a href=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/99FI76-palais-de-jusrice-de-saint-denis-.jpg\" target=\"_blank\" rel=\"attachment noopener wp-att-1803\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-1803 size-full\" src=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/99FI76-palais-de-jusrice-de-saint-denis-.jpg\" alt=\"\" width=\"650\" height=\"434\" srcset=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/99FI76-palais-de-jusrice-de-saint-denis-.jpg 650w, https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/99FI76-palais-de-jusrice-de-saint-denis--300x200.jpg 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 650px) 100vw, 650px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-1803\" class=\"wp-caption-text\">Souvnir La R\u00e9nyon n\u00b0 73. Pal\u00e9 J\u00fcstis Sin-Dni. Louis Antoine Roussin. Lan\u00e9 1848. Litografi. <br \/>Kol\u00e9ksyon M\u00fcz\u00e9 L\u00e9on Dierx<\/figcaption><\/figure>\n<p>Rantr\u2019 1723-1848, zint\u00e9rogatoir par bann li\u00ebtnan lo j\u00fcj apr\u00e9\u00e7a par bann j\u00fcj linstr\u00fcksyon i amontre lint\u00e9lijans bann z\u00e9sklav. Bann zak\u00fcz\u00e9 i ans\u00e8rve in bonp\u00eb tiktak kissoi soumission kissoi kont\u00e9stasyon, \u00e9pila toute kalit\u00e9 rakontaj po \u00e9ss\u00e8ye tarje bann majistra. Konm\u00e7a zot i \u00e9sp\u00e8re gaingne in <em>non-lieu<\/em> pandan linstr\u00fcksyon, sinon\u00e7a in lakitman lh\u00ebr lo j\u00fcjman, kansr\u00e9ti in rekalifikasyon sinon\u00e7a inn rokon\u00e9ssans bann <em>circonstances att\u00e9nuantes<\/em> po gaingne inn p\u00e8ne moin d\u00fcr. Parlf\u00e8te, bann majistra \u00e8k bann lass\u00e9ss\u00ebr i gaingne pa d\u00e9maye bann zaf\u00e8r pl\u00fcs konplik\u00e9 k\u2019i par\u00e9, sirtou akoz bann zank\u00e8te promi\u00e9 d\u00e9b\u00fc mal-f\u00e9, si zot i pran pa konte \u00e7ak bann z\u00e9sklav i di azot.<\/p>\n<h3>L\u00e9sklav port\u00ebr-d\u2019plinte<\/h3>\n<p>L\u00e9t\u00e9 maliz\u00e9 f\u00e9 rokon\u00e8te po l\u00e9sklav la kondisyon port\u00ebr-d\u2019plinte, konm t\u00e9 i di dann lordonnans krimin\u00e8l lan\u00e9 1670 \u00e9pila dan lo kode linstr\u00fcksyon krimin\u00e8l lan\u00e9 1827. Si l\u00e9sklav l\u00e9t\u00e9 viktim in linfraksyon, m\u00e8m in krime, j\u00fcridikman l\u00fc t\u00e9 i gaingne pa porte plinte kontr\u2019 lot\u00ebr kon\u00fc, sinon\u00e7a s\u00fcpoz\u00e9, dovan ninport\u00e9k\u00e8l lotorit\u00e9 j\u00fcdissi\u00e8r, \u00e9pila porte al\u00fc parti sivil par l\u00fc-m\u00e8m. Kan i lire lartik 24 <em>l&#8217;\u00e9dit<\/em> mois d\u00e9ssanm lan\u00e9 1723, n\u00e9na rienk lo maitr\u2019 i p\u00eb \u00ab pousse an-j\u00fcstis krimin\u00e8l, po gaingne d\u00e9domajman po lo violans \u00e8k lab\u00fc dessi son bann z\u00e9sklav \u00bb. J\u00fcstis la r\u00e9pr\u00e9syon-la l\u00e9 moin po rokon\u00e8te lo pr\u00e9j\u00fcdis moral sinon\u00e7a fizik la viktim, l\u00e9 pl\u00fcto po indamnize lo propri\u00e8t\u00e8r po la d\u00e9str\u00fcksyon sinon\u00e7a la d\u00e9gradasyon son \u00ab <em>bien<\/em> \u00bb, si l\u00fc gaingne p\u00fc f\u00e9 rien av\u00e8k, kissoi po toultan, kissoi po in-tan. La mor l\u00e9sklav l\u00e9 rienk inn p\u00e8rte s\u00e8sh po lo kapital lo propri\u00e9t\u00e8r la-inv\u00e9sti dann lasha \u00e8k\/sinon\u00e7a lantrotien l\u00e9sklav-la. In journ\u00e9 san-trava\u00efy po lo viktim konval\u00e9ssan i ropr\u00e9zante inn p\u00e8rte larjan dessi lo trava\u00efy l\u00fc nor\u00e9 d\u00fc f\u00e9. Lo 12 f\u00e9vriy\u00e9 1736, messi\u00eb Dubois i doi done 200 livr\u2019 messi\u00eb Ricquebourg, akoz l\u00fc la-noye son l\u00e9sklav in s\u00e8rtin Louis, in kr\u00e9ol laj 7 an, san d\u00e9domaje lo bann paran, z\u00e9sklav zot ossi. Par\u00e8y lo 15 j\u00fcli\u00e9 1828 po messi\u00eb G\u00e9rard, l\u00fc l\u00e9 kondan\u00e9 po done 30 piastr\u2019 messi\u00eb L\u00e9onard, lo maitr\u2019, m\u00e9 rien po lo d\u00e9nom\u00e9 Jean laj 30 an, in kaf noir de piosh, ke G\u00e9rard la-korije poudbon \u00e8k in baton, la-oblije al\u00fc r\u00e8ste alonj\u00e9 pandan 15 jour. Parlf\u00e8te c\u00e9 lo randman pr\u00e9v\u00fc, sinon\u00e7a lo vr\u00e9 val\u00ebr lo \u00ab <em>bien<\/em> \u00bb, lo bann majistra i kalk\u00fcle k\u00e8l kantit\u00e9 larjan i vo, kan zot i j\u00fcje.<\/p>\n<p><figure id=\"attachment_1805\" aria-describedby=\"caption-attachment-1805\" style=\"width: 492px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><a href=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/2FI1979-Un-planteur-ent\u00eat\u00e9.-Ces-philosophes-europ\u00e9ens-ont-beau-dire...-Ce-nest-quavec-laide-de-la-canne-quon-peut-faire-du-sucre-....jpg\" target=\"_blank\" rel=\"attachment noopener wp-att-1805\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-1805 size-full\" src=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/2FI1979-Un-planteur-ent\u00eat\u00e9.-Ces-philosophes-europ\u00e9ens-ont-beau-dire...-Ce-nest-quavec-laide-de-la-canne-quon-peut-faire-du-sucre-....jpg\" alt=\"\" width=\"492\" height=\"600\" srcset=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/2FI1979-Un-planteur-ent\u00eat\u00e9.-Ces-philosophes-europ\u00e9ens-ont-beau-dire...-Ce-nest-quavec-laide-de-la-canne-quon-peut-faire-du-sucre-....jpg 492w, https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/2FI1979-Un-planteur-ent\u00eat\u00e9.-Ces-philosophes-europ\u00e9ens-ont-beau-dire...-Ce-nest-quavec-laide-de-la-canne-quon-peut-faire-du-sucre-...-246x300.jpg 246w\" sizes=\"auto, (max-width: 492px) 100vw, 492px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-1805\" class=\"wp-caption-text\">In plant\u00ebr t\u00e8te d\u00fcr. Malgr\u00e9 \u00e7ak bann filozof Lerop i pr\u00e9tan\u2026 C\u00e9 rienk \u00e8k kane i p\u00eb f\u00e9 do-sik !&#8230; <br \/>Charles-\u00c9mile Jacque. [ca 1830-1840]. Lotografi.<br \/>Kol\u00e9ksyon Zarshiv D\u00e9partman La R\u00e9nyon<\/figcaption><\/figure>Si lot\u00ebr linfraksyon c\u00e9 in l\u00e9sklav, lo prori\u00e8t\u00e8r viktim i pross\u00e8de kontr\u2019 son maitr\u2019 po gaingne r\u00e9parasyon \u2014 c\u00e9 laksyon noxale konm lo droi romin i di. Apark son pti p\u00e9k\u00fcl, bien ankadr\u00e9 par la loi, j\u00fcridikman l\u00e9sklav na pwin d\u2019patrimoine larjan. Na rienk son maitr\u2019 i p\u00eb d\u00e9domaje lo krim, sinon\u00e7a lo d\u00e9li son z\u00e9sklav la-f\u00e9, p\u00e8ye ossi lo fr\u00e9-d\u2019j\u00fcstis po la puissans p\u00fcblik. Dapr\u00e9 lartik 30\u00a0<em>l&#8217;\u00e9dit<\/em> d\u00e9ssanm lan\u00e9 1723, lo maitr\u2019 i p\u00eb ossi done son l\u00e9sklav lo propri\u00e9t\u00e8r viktim, 3 jour a-kont\u00e9 apr\u00e9 la notifikasyon lo j\u00fcjman. Si l\u00e9sklav-la l\u00e9 kondan\u00e9-a-mor sinon\u00e7a o-f\u00e8r a-p\u00e8rp\u00e9tuit\u00e9, lo tr\u00e9zor kolonial i d\u00e9domaje dir\u00e8ktoman lo nouvo propri\u00e9t\u00e8r. Parlf\u00e8te, lo 13 novanm 1840, lo bann z\u00e9riti\u00e9 Madanm Lef\u00e8vre \u2014 propri\u00e9t\u00e8r l\u00e9sklav Pierre-Louis assassin\u00e9 par l\u00e9sklav Pollux \u2014 i gaingne 750 fran. Kondan\u00e9-a-mor 2-3 jour avan, Pollux l\u00e9 abandon\u00e9 lo landmin par son maitr\u2019 messi\u00eb Laprade. Anpl\u00fcs lo d\u00e9ni l\u00fcmanit\u00e9 l\u00e9sklav dan lo pross\u00e9d\u00fcr p\u00e9nal, la j\u00fcrisprudans bourbon\u00e8z i rokon\u00e9 ke po lo domaj, lo maitr\u2019 i doi pa p\u00e8ye pl\u00fcs ke la val\u00ebr son l\u00e9sklav rokon\u00fc koupab.<\/p>\n<p><figure id=\"attachment_1807\" aria-describedby=\"caption-attachment-1807\" style=\"width: 650px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><a href=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/BIB2896-14-l-execution.jpg\" target=\"_blank\" rel=\"attachment noopener wp-att-1807\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-1807 size-full\" src=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/BIB2896-14-l-execution.jpg\" alt=\"\" width=\"650\" height=\"382\" srcset=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/BIB2896-14-l-execution.jpg 650w, https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/BIB2896-14-l-execution-300x176.jpg 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 650px) 100vw, 650px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-1807\" class=\"wp-caption-text\">L\u00e9kz\u00e9k\u00fcsyon. Tony de B. del. ; F\u00e9lix [sc]. L\u00e9stanp. In <em>Les Marrons<\/em> \/ L.-T. Houat, Paris, Ebrard, lan\u00e9 1844. <br \/>Kol\u00e9ksyon Zarshiv D\u00e9partman La R\u00e9nyon<\/figcaption><\/figure>L\u00e8rk l\u00e9sklav l\u00e9 viktim la violans fizik par son prop propri\u00e9t\u00e8r, \u00e7a i vire in mani\u00e8r \u00e9sp\u00e9syal dan la koloni. Depi bon-h\u00ebr lo pouvoir p\u00fcblik la-done lo droi bann maitr\u2019 p\u00fcnir zot z\u00e9sklav, antoul\u00e9ka j\u00fcridikman. Lartik 37 <em>l&#8217;\u00e9dit<\/em> d\u00e9ssanm lan\u00e9 1723 i int\u00e8rdi toute kalit\u00e9 m\u00fctilasyon sinon\u00e7a tort\u00fcr dessi bann Noir, i done bann maitr\u2019 j\u00fcst lo droi ansh\u00e8ne zot z\u00e9sklav sinon\u00e7a shabouke azot. Lo l\u00e9jislat\u00ebr la-prande konsyans nav\u00e9 toultan mov\u00e9 tr\u00e8tman dessi bann dom\u00e8n, \u00e9pila d\u00e9-s\u00e8rtin kolon nav\u00e9 mov\u00e9-fon. Po \u00e7am\u00e8m son lartik 19 l\u2019\u00e9dit-la, i done l\u00e9sklav la possibilit\u00e9 informe lo prok\u00fcr\u00ebr, sinon\u00e7a f\u00e9 in rapor po d\u00e9nonse bann krim \u00e8k mov\u00e9 tr\u00e9tman son maitr\u2019 i f\u00e9 ansanm l\u00fc. Lan\u00e9 1734, messi\u00eb Bavi\u00e8re l\u00e9t\u00e9 anparmi lo bann promi\u00e9 maitr\u2019 lil Bourbon lo minist\u00e8r p\u00fcblik la-ak\u00fcz\u00e9, \u00e9pila la-poursuive po lassassina son Noir, lo d\u00e9nom\u00e9 Philippe, kongn\u00e9 jiska la mor.<\/p>\n<p><figure id=\"attachment_1809\" aria-describedby=\"caption-attachment-1809\" style=\"width: 365px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><a href=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/BIB2896-11-les-reves.jpg\" target=\"_blank\" rel=\"attachment noopener wp-att-1809\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"taille-initiale wp-image-1809 size-full\" src=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/BIB2896-11-les-reves.jpg\" alt=\"\" width=\"365\" height=\"600\" srcset=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/BIB2896-11-les-reves.jpg 365w, https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/BIB2896-11-les-reves-183x300.jpg 183w\" sizes=\"auto, (max-width: 365px) 100vw, 365px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-1809\" class=\"wp-caption-text\">Bann r\u00e8v. Fauchery del. ; F\u00e9lix [sc.]. L\u00e9stanp. In <em>Les Marrons<\/em> \/ L.-T. Houat, Paris, Ebrard, lan\u00e9 1844. <br \/>Kol\u00e9ksyon Zarshiv D\u00e9partman La R\u00e9nyon<\/figcaption><\/figure>Po vr\u00e9man i aplike pa souvan pross\u00e9d\u00fcr-la dan la koloni. D\u2019in kot\u00e9 l\u00e9sklav i konpran pa d\u00fctou lo bann pross\u00e9d\u00fcr konm par \u00e9gzanp f\u00e9 koste lo bann pr\u00ebv po prouve linfraksyon. D\u2019in-ot kot\u00e9 l\u00fc p\u00eb avoir p\u00ebr la vanjans son maitr\u2019, si d\u00e9foi n\u00e9na in non-lieu sinon\u00e7a in lakitman. In pak\u00e9 majistra i si\u00e8je dann tribunal lo droi komin zot-m\u00e8m l\u00e9 kolon propri\u00e9t\u00e8r z\u00e9sklav, sinon\u00e7a m\u00e9troplolitin \u00e9sklavajist. Boud\u00fckonte, l\u00e9sklav l\u00e9 pa vr\u00e9man an-kapassit\u00e9 \u00ab <em>d&#8217;ester en justice<\/em> \u00bb, soman l\u00fc p\u00eb s\u00e9zir lo prok\u00fcr\u00ebr trib\u00fcnal konp\u00e9tan. Par lo pouvoir son touss\u00ebl n\u00e9na, lo majistra i p\u00eb, konm pa, angaje bann poursuite j\u00fcdissi\u00e8r. Dann ka-la, la viktim na pwin lo droi \u00e8te parti sivil dovan in li\u00ebtnan lo j\u00fcj sinon\u00e7a lo j\u00fcj linstruksyon, kan lo prokur\u00ebr i bouje pa. Rantr\u2019 1840-1843, lo minist\u00e8r p\u00fcblik lil Bourbon la-ranvoye rienk 9 zaf\u00e8r kom\u00e7a dessi 104 dovan in j\u00fcridiksyon d\u2019j\u00fcjman !<\/p>\n<p>L\u00e9pok la fin la <em>Restauration<\/em> et la <em>Monarchie de juillet<\/em>, la kondisyon port\u00ebr-d\u2019plinte po l\u00e9sklav i shanje inp\u00eb. Lartik 33 \u00e8k 71\u00a0lo kode linstr\u00fcksyon krimin\u00e8l lo 30 s\u00e9ktanm 1827 i otorize lo prok\u00fcr\u00e8r lo roi sinon\u00e7a lo j\u00fcj linstr\u00fcksyon, konvoke \u00e9pila antande toute bann t\u00e9moin, z\u00e9sklav anparmi, dessi toute linfraksyon m\u00e8m \u00e7at i kons\u00e8rne zot maitr\u2019. Lartik 23 <em>l&#8217;\u00e9dit<\/em> d\u00e9ssanm lan\u00e9 1723 t\u00e9 i otorize pa lo t\u00e9moignaj bann Noir konte zot propri\u00e9t\u00e8r. Kan na pwin pr\u00ebv mat\u00e9ri\u00e8l sinon\u00e7a kan lak\u00fcz\u00e9 i v\u00eb pa rokon\u00e8te, lo t\u00e9moignaj bann z\u00e9sklav \u2014 sirtou dessi bann dom\u00e8n\u00a0 i tonbe inp\u00eb loin l\u00e9zot demoun lib \u2014 i ans\u00e8rve konm pr\u00ebv obligatoir po prouve, konm pa, la kulpabilit\u00e9 lo maitr\u2019. M\u00e8m si lo bann zartik 156 (kontravansyon), 189 (d\u00e9li), 322 (krim) i otorize, dann lodians j\u00fcjman kor\u00e8ksion\u00e9l sinon\u00e7a krimin\u00e8l, bann t\u00e9moignaj-la, rienk kan lak\u00fcz\u00e9 l\u00fc-m\u00e8m l\u00e9 dakor ! Dann ka-la la pross\u00e9d\u00fcr i otorize lotorit\u00e9 j\u00fcdissi\u00e8r prande la d\u00e9pozisyon l\u00e9sklav, m\u00e9-soman san pr\u00e8te s\u00e8rman, j\u00fcst konm rans\u00e8yman. Lo 9 oktob lan\u00e9 1841, la kondanasyon messi\u00eb Ricquebourg 5 an la jol \u00e8k lint\u00e8rdiksyon an-avoir z\u00e9sklav pandan 10 an, po tr\u00e8tman massiak dessi son bann z\u00e9sklav, i amontre bien \u00e7a. Lostinasyon \u00e8k lint\u00e9lijans bann viktim \u2014 bann d\u00e9nom\u00e9 Estelle, Julie, Brigitte, D\u00e9sir\u00e9 \u00e9pila Pierre-Louis \u2014 kan zot la-t\u00e9moign\u00e9, la vr\u00e9man f\u00e9 bask\u00fcle lo v\u00e8rdik la <em>cour d&#8217;assises<\/em> Sin-Dni.<\/p>\n<figure id=\"attachment_1829\" aria-describedby=\"caption-attachment-1829\" style=\"width: 2000px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><a href=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/603_W_21_01-2.jpg\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-1829 size-full\" src=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/603_W_21_01-2.jpg\" alt=\"\" width=\"2000\" height=\"1467\" srcset=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/603_W_21_01-2.jpg 2000w, https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/603_W_21_01-2-300x220.jpg 300w, https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/603_W_21_01-2-768x563.jpg 768w, https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/603_W_21_01-2-1024x751.jpg 1024w\" sizes=\"auto, (max-width: 767px) 89vw, (max-width: 1000px) 54vw, (max-width: 1071px) 543px, 580px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-1829\" class=\"wp-caption-text\">Rejistr\u2019 bann plinte po mov\u00e9 tr\u00e8tman dessi bann z\u00e9sklav, d\u00e9poz\u00e9 trib\u00fcnal Sin-Dni \u00e9pila Sin-Pol. <br \/>Mois d\u2019oute lan\u00e9 1845- mois d\u00e9ssanm lan\u00e9 1848. \u00c9kri a la min. <br \/>Kol\u00e9ksyon Zarshiv D\u00e9partman La R\u00e9nyon<\/figcaption><\/figure>\n<p>Soman lakitman Z\u00e9non Hibon lo 23 juin 1842 par la kour royal la koloni \u00e8k \u00e7at Casimir Gagnant lo 9 janvi\u00e9 1842 par la <em>cour d&#8217;assises<\/em> larondisman o-van, po kor\u00e9ksyon \u00e9gzaj\u00e9r\u00e9, mov\u00e9 tr\u00e8tman grav dessi zot z\u00e9sklav, i amonte bien n\u00e9na toujour zaranjman rantr\u2019 majistra \u00e8k zass\u00e9ss\u00ebr trib\u00fcnal lo droi komin ansanm bann propri\u00e9t\u00e8r z\u00e9sklav. Malgr\u00e9 la p\u00fcblikasyon la loi lo 18 j\u00fcli\u00e9 1845 dann Bourbon, k\u2019i pr\u00e9voi in kondanasyon 2 an la jol \u00e9pila jiska troi cent fran lamande po lo bann maitr\u2019 rokon\u00fc koupab mov\u00e9 tr\u00e9tman, violans, <em>voies de faits<\/em>, kan i d\u00e9passe lo bann mez\u00fcr dissiplin\u00e8r, malgr\u00e9 ossi lo shanjman la konpozisyon la <em>cour d&#8217;assises<\/em>, lo bann d\u00e9ssizion i kontin\u00fce \u00e8te pl\u00fcto favorab po lo bann maitr\u2019. Lo 16\u00a0janvi\u00e9 lan\u00e9 1946, messi\u00eb Morette l\u00e9 j\u00fcj\u00e9 dovan la <em>cour d&#8217;assises<\/em> Sin-Dni po 4 lassassina \u00e8k pl\u00fczi\u00e8r tr\u00e8tman massiak dessi bann z\u00e9sklav lo dom\u00e8n ou\u00e7a l\u00fc trava\u00efye konm r\u00e9jiss\u00ebr. Lo j\u00fcri i akorde al\u00fc <em>circonstances att\u00e9nuantes<\/em>, l\u00fc l\u00e9 kondan\u00e9 rienk 1 an la jol.<\/p>\n","protected":false},"author":5,"featured_media":13509,"parent":8664,"menu_order":10,"template":"","class_list":["post-13508","documentaire","type-documentaire","status-publish","has-post-thumbnail","hentry"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/re\/wp-json\/wp\/v2\/documentaire\/13508","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/re\/wp-json\/wp\/v2\/documentaire"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/re\/wp-json\/wp\/v2\/types\/documentaire"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/re\/wp-json\/wp\/v2\/users\/5"}],"up":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/re\/wp-json\/wp\/v2\/documentaire\/8664"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/re\/wp-json\/wp\/v2\/media\/13509"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/re\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=13508"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}