{"id":14102,"date":"2025-02-11T12:09:51","date_gmt":"2025-02-11T08:09:51","guid":{"rendered":"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/?post_type=documentaire&#038;p=14102"},"modified":"2026-01-23T11:24:28","modified_gmt":"2026-01-23T07:24:28","slug":"kan-fantaisie-lesklav-bann-desbassayns-i-arive-dessi-lo-nbspsol-lib-laba-paris","status":"publish","type":"documentaire","link":"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/re\/documentaires\/lesklavaj\/rezistanse-kontr-lesklavaj\/kan-fantaisie-lesklav-bann-desbassayns-i-arive-dessi-lo-nbspsol-lib-laba-paris\/","title":{"rendered":"Kan Fantaisie, l\u00e9sklav bann Desbassayns, i arive dessi lo \u00ab&#038;nbspsol lib \u00bb laba Paris"},"content":{"rendered":"<h2>Lo 19 octob 1823, Egl\u00e9 Mourgue, di barone Richemont, lo madanm Philippe Panon Desbassayns, lansien ordonat\u00ebr Bourbon, i di \u00e8k lo pr\u00e9f\u00e9 <em>Police de Paris<\/em>, son l\u00e9sklav, Fantaisie, la-dispar\u00e8te.<\/h2>\n<div style=\"width: 525px;\" class=\"wp-video\"><!--[if lt IE 9]><script>document.createElement('video');<\/script><![endif]-->\n<video class=\"wp-video-shortcode\" id=\"video-14102-1\" width=\"525\" height=\"295\" poster=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2021\/05\/poster_peabody.jpg\" preload=\"metadata\" controls=\"controls\"><source type=\"video\/mp4\" src=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/PEABODY_fr_sub.mp4?_=1\" \/><a href=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/PEABODY_fr_sub.mp4\">https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/PEABODY_fr_sub.mp4<\/a><\/video><\/div>\n<p>Pl\u00fczi\u00e8r zan\u00e9 apr\u00e8 son lariv\u00e9 depi lil Bourbon, Fantaisie la-kite son s\u00e8rvisse, 10 rue Pigalle. La barone i demande la polisse ar\u00e8te al\u00fc, konm\u00e7a \u00e8l va ranvoye al\u00fc lil Bourbon<span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.41304159984858857\" aria-label=\"I artrouve pa loriginal son l\u00e8t, m\u00e9soman n\u00e9na in r\u00e9ponse dann Guy Delavau, pr\u00e9fet de Police, (Paris), \u00e0 la baronne de Richemont, le 14 novembre 1823 (ANOM, GEN. 629, dos. 2735), ci-apr\u00e8 Delavau \u00e0 la baronne, 14 nov. 1823.\">&nbsp;<\/span>. L\u00e9t\u00e9 pa promi\u00e8 fois \u00e7a t\u00e9 i arive dann zistoir famiy-la. Lan\u00e9 1790, lo bo-p\u00e8r la barone, Henri-Paulin Panon Desbassayns, al\u00fc ossi lav\u00e9 p\u00e8rde in l\u00e9sklav dom\u00e9stik, Fran\u00e7ois, \u00ab in m\u00e9tis l\u00fc lav\u00e9 gran konfians \u00bb, ke la-anprofite <em>la libert\u00e9 de Paris<\/em><span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"&#8221;0.0799771770058324&#8243;\" aria-label=\"&#8221;Anne-Marie\">&nbsp;<\/span>.<br \/>\nLan\u00e9 1823, malgr\u00e9 bann zid\u00e9 r\u00e9vol\u00fcsyon\u00e8r i konpte p\u00fc tro, lo pr\u00e9f\u00e9 i r\u00e9ponde la barone \u00ab apr\u00e8 in vr\u00e9 l\u00e9gzamin zaf\u00e8r-la \u00bb, l\u00fc rogr\u00e8te m\u00e9soman l\u00fc gaingne pa f\u00e9 rien ; la polisse i p\u00eb pa ar\u00e8te Fantaisie. \u00ab M\u2019i p\u00eb jist f\u00e9 bien surv\u00e8ye al\u00fc, sinon\u00e7a m\u2019i p\u00eb konvoke al\u00fc la Pr\u00e9f\u00e8kt\u00fcr po domande al\u00fc son bann papi\u00e9 ; di al\u00fc ko\u00e7a i atande al\u00fc si l\u00fc ash\u00e8ve suive mov\u00e9 shomin, si l\u00fc kontinu\u00e9 vangu\u00e9\u00bb<span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.3158257302949462\" aria-label=\"Delavau po la barone, 14 nov. 1823.\">&nbsp;<\/span>. La polisse i pour\u00e9 j\u00fcgile al\u00fc, int\u00e9roje al\u00fc jiska m\u00e8te al\u00fc la jole, m\u00e9soman Fantaisie lav\u00e9 gaingne shape \u00e8k lo famiy Desbassayns.<\/p>\n<figure id=\"attachment_4872\" aria-describedby=\"caption-attachment-4872\" style=\"width: 464px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/Jeanne_Egl\u00e9_Mourgue_and_Her_Son_Eug\u00e8ne.jpg\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"taille-initiale wp-image-4872 size-full\" src=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/Jeanne_Egl\u00e9_Mourgue_and_Her_Son_Eug\u00e8ne-e1619165199671.jpg\" alt=\"\" width=\"464\" height=\"600\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-4872\" class=\"wp-caption-text\">Madanm Philippe Panon Desbassayns de Richemont (Jeanne Egl\u00e9 Mourgue, 1778\u20131855) \u00e9k son zanfan Eug\u00e8ne (1800\u20131859). Marie Guilhelmine Benoist. Lan\u00e9 1802. Luil dessi la toil.<br \/>Kol\u00e9ksyon Metropolitan Museum of Art<\/figcaption><\/figure>\n<p>Lo shemin Fantaisie po rotrouve son lib\u00e8rt\u00e9 par l\u00fc m\u00e8m laba Paris, l\u00e9 inkroyab sirtou akoz \u00e7a i arive jist k\u00e8k zan\u00e9 apr\u00e9 Furcy la-p\u00e8rde son pross\u00e9 po son lib\u00e8rt\u00e9 dann lil Bourbon.<br \/>\nLan\u00e9 1817, Furcy, garsson in momon z\u00e9sklav \u00e8k in papa frans\u00e9, la-\u00e9ss\u00e8ye shape \u00e8k Joseph Lory, in kolon morissien mari\u00e9 ansanm la fiy in gran famiy kr\u00e9ol lil Bourbon. Lory i gaingne fassilman lo soutien Philippe Panon Desbassayns de Richemont, in pti famiy lo klan Panon par son mariaj<span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.3887237571165447\" aria-label=\"Dann bann mois avan laf\u00e8r Furcy, Desbassayns i artourne dann Lil apr\u00e9 pl\u00fczi\u00e9r diz\u00e8ne zan\u00e9 laba Paris, Londe, Z\u00e9tazuni, akoz Louis XVIII la-nome al\u00fc ordonat\u00ebr Lil. Son bann paran, Henri-Paulin Panon Desbassayns \u00e8k Ombline Gonneau-Montbrun, lav\u00e9 anvoye Philippe lint\u00e8rna Paris lan\u00e9 1780, kan l\u00fc lav\u00e9 rienk 6 zan ; lan\u00e9 1817 promi\u00e9 fois l\u00fc arvien Bourbon ou\u00e7a l\u00fc l\u00e9 n\u00e9 apr\u00e9 37 zan\u00e9. Nida sanm Dubois, Les Panon Desbassayns-de Vill\u00e8le, 137.\">&nbsp;<\/span>. Dan lo ral\u00e9-pouss\u00e9 \u00e8k Furcy, Desbassayns la-done la pr\u00ebv son fid\u00e9lit\u00e9 \u00e8k l\u00e9lite l\u00e9sklavajist lokal kan l\u00fc la-organize lopozisyon kontr\u2019 bann zali\u00e9 Furcy \u2013 nav\u00e9 son s\u00ebr lib, Constance, lo r\u00e9jiss\u00ebr, Toussaint Huard, \u00e8k deu majistra t\u00e9 i sorte Paris, lo prok\u00fcr\u00ebr lo roi, Louis Gilbert Boucher, \u00e9pila lo substit\u00fc prokur\u00ebr lo roi, Jacques Sully Brunet. Desbassayns la-niabou kale lo zarg\u00fcman bann zopozan ; po \u00e7a l\u00fc tashe mani\u00e8r f\u00e9 r\u00e8ste Furcy la jole kontr\u2019 la loi pandan in an parla ; Furcy t\u00e9 pa loin mor. L\u00e8rk Fantaisie la-gaingne kouraj sov\u00e9 dann Paris, Furcy l\u00e9 toujour l\u00e9sklav bann Lory, t\u00e9 i f\u00e9 trava\u00efye al\u00fc dessi dom\u00e8n s\u00fckri\u00e9 Moris<span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.8341939114040247\" aria-label=\"Sue Peabody, Les enfants de Madeleine : famille, libert\u00e9, secrets et mensonges dans les colonies fran\u00e7aises de l\u2019oc\u00e9an Indien, traduit et adapt\u00e9 par Pierre H. Boulle, Esclavages, CNRS\/Centre International des Recherches sur les Esclavages et Post-Esclavages (CIRESC) (Paris : Karthala, 2019), esp. chap. 6-7. \">&nbsp;<\/span>.<\/p>\n<figure id=\"attachment_4881\" aria-describedby=\"caption-attachment-4881\" style=\"width: 474px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/villele_expo-furcy03.jpg\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"taille-initiale wp-image-4881 size-full\" src=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/villele_expo-furcy03-e1619418355694.jpg\" alt=\"\" width=\"474\" height=\"700\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-4881\" class=\"wp-caption-text\">Lafish l\u00e9sposisyon \u00ab L\u2019\u00e9trange histoire de Furcy Madeleine : 1786-1856 \u00bb, c\u00e9 lo M\u00fcz\u00e9 Vill\u00e8le la organize-\u00e7a, <br \/>Sin-Jil-L\u00e9-O, 11 d\u00e9ssanm 2019 \u2013 30 avriy 2020<\/figcaption><\/figure>\n<h3>Ki\u00e7a l\u00e9t\u00e9 Fantaisie ? Ou\u00e7a l\u00fc t\u00e9 i sorte ? Parkoman l\u00fc la-niabou lib\u00e9re al\u00fc sanm la famiy Panon Desbassayns, l\u00e8rk Furcy l\u00fc la jam\u00e9 gaingn\u00e9 jiska l\u00e8r ?<\/h3>\n<p>Fantaisie la-\u00e9n\u00e8te lan\u00e9 1804 parla, parkot\u00e9 Mozanbik mod\u00e8rn \u00e8k K\u00e9nya, i pr\u00e9tan la-m\u00e8m l\u00fc la-gaingne in nom dan la lang son bann paran<span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.6673248155779868\" aria-label=\"Lo rapor son passaj an-Franse lan\u00e9 1821 i di Fantaisie c\u00e9 in kaf, s\u00e9tadir l\u00fc l\u00e9 n\u00e9 dessi kontinan afrikin (po f\u00e9 la dif\u00e9rans \u00e8k kr\u00e9ol sinon\u00e7a malgash). Dan lo m\u00e8m dokuman i done al\u00fc laj 18 an, m\u00e9soman bann zinformasyon-la l\u00e9t\u00e9 rienk z\u00e9stimasyon, akoz lan\u00e9 \u00e8k la mani\u00e8r son n\u00e9ssans l\u00e9 pa kon\u00fc.<br \/>\n\u201cArr\u00eat\u00e9 au Nombre de Dix Noirs Domestiques Esclaves en Libre partis pour la France depuis le 12 Decbre 1818,\u201d St. Denis, \u00cele Bourbon, 13 April 1821 (ANOM GEN 629, Dossier 2735), ci-apr\u00e8s, Arr\u00eat\u00e9, 13 April 1821.\">&nbsp;<\/span>. N\u2019i kon\u00e9 pa ni koman ni kan-\u00e7a l\u00fc la-arive Bourbon, m\u00e9soman l\u00fc dovien l\u00e9sklav Ombline Gonneau-Montbrun, v\u00ebv Henri-Paulin Panon Desbassayns Sin-Pol<span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.9319247520021583\" aria-label=\"Henri-Paulin l\u00e9t\u00e9 lo pti zanfan inn anparmi bann promi\u00e9 fanm frans\u00e9 la-arive Bourbon. Lorfeline batar (p\u00e9t\u00e8t sang nob), Fran\u00e7oise Ch\u00e2telain, la-arive lan\u00e9 1676, la-mari\u00e9 \u00e8k lo sharpanti\u00e9 Augustin Panon. La pl\u00fcpar bann promi\u00e9 zonm frans\u00e9 konm malgash vn\u00fc po kolonize lil Bourbon lav\u00e9 f\u00e9 zot famiy \u00e8k bann fanm Madagaskar, pl\u00fctar, \u00e8k fanm Linde ; Nida sanm Dubois, Les Panon Desbassayns-de Vill\u00e8le, 25-26, 40-41, 48.\">&nbsp;<\/span>. Konm lo tral\u00e9 d\u2019famiy lo gran klan Panon, Ombline lav\u00e9 ash\u00e8te in dom\u00e8n dessi in bon t\u00e9rin dann lil, \u00e8l la-ash\u00e8te ossi in sant\u00e8ne z\u00e9sklav po plante mayi, do-ri, kaf\u00e9, apr\u00e9\u00e7a do-s\u00fck<span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.8372041814357818\" aria-label=\"Rossansman Marie Anne Th\u00e9r\u00e8se Ombline Gonneau-Montbrun, V\u00ebv Panon Desbassayns, 1822 (Zarshiv Nasyonal, Pierrefitte, 696AP\/12\/C).\">&nbsp;<\/span>.<br \/>\nI trouve lo nom Fantaisie m\u00e8m-tan dann in l\u00e8te la barone la-\u00e9krire po lo pr\u00e9f\u00e9 lan\u00e9 1823, \u00e9pila dann in rapor kolonial la-anvoye po lo minist\u00e8r lan\u00e9 1821, ou\u00e7a i di Fantaisie i apartien la \u00abV\u00ebv Panon Debassayns\u00bb, i di ossi l\u00fc la-arive Rochefort \u00e8k lo pti-zanfan madanm-la, Eug\u00e8ne Desbassayns<span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.337663999769819\" aria-label=\"Delavau \u00e0 la baronne, 14 nov. 1823 ; Arr\u00eat\u00e9, 13 Avril 1821 \">&nbsp;<\/span>.<\/p>\n<p><figure id=\"attachment_171\" aria-describedby=\"caption-attachment-171\" style=\"width: 1054px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/ill-6-eugene-de-villele-2017-3-4-1-web.jpg\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-171 size-full\" src=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/ill-6-eugene-de-villele-2017-3-4-1-web.jpg\" alt=\"\" width=\"1054\" height=\"1153\" srcset=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/ill-6-eugene-de-villele-2017-3-4-1-web.jpg 1054w, https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/ill-6-eugene-de-villele-2017-3-4-1-web-274x300.jpg 274w, https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/ill-6-eugene-de-villele-2017-3-4-1-web-768x840.jpg 768w, https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/ill-6-eugene-de-villele-2017-3-4-1-web-936x1024.jpg 936w\" sizes=\"auto, (max-width: 767px) 89vw, (max-width: 1000px) 54vw, (max-width: 1071px) 543px, 580px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-171\" class=\"wp-caption-text\">Messi\u00eb. Eug. Desbresseurs [sic] Konte de Richemont, gouvern\u00ebr Pondish\u00e9ry zan\u00e9 1826-28. <br \/>Anonin. Rantr\u2019 1828 \u00e9k 1842. Dessin, mine lo plomb.<br \/>Kol\u00e9ksyon M\u00fcz\u00e9 istorik Vill\u00e8le<\/figcaption><\/figure>M\u00e9soman i trouve pa ditou lo nom Fantaisie dann okin rossansman la v\u00ebv Ombline la-f\u00e9 rantr\u2019 1814-1823 dann Bourbon<span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.2260070867120605\" aria-label=\"Rossansman Marie Anne Th\u00e9r\u00e8se Ombline Gonneau-Montbrun, V\u00ebv Panon Desbassayns, lan\u00e9 1809 (A.N. Pierrefitte, 696AP\/12A), lan\u00e91814 (ibid., 696AP\/12B), lan\u00e9 1822 (ibid., 696AP\/12C), lan\u00e91823 (ibid., 696AP\/12D), lan\u00e91827 (ibid., 696AP\/12E).\">&nbsp;<\/span>. In l\u00e9sklav afrikin, 18 an, \u00e9stim\u00e9 k\u00fcltir\u00e8lman kapab po voyaje jiska la Franse konm dom\u00e9stik po Eug\u00e8ne, 21 an, lav\u00e9 sirman komanse aprande la lang frans\u00e9, lo bann kout\u00fcm, \u00e8k lo travaiy dom\u00e9stik depi tan-pti. Son nom nor\u00e9 d\u00fc \u00e8te anparmi bann \u00ab\u00a0<em>n\u00e9griyon jiska 14 an<\/em> \u00bb, klass\u00e9 dapr\u00e9 lalfab\u00e9, dan lo rosansman la v\u00ebv lan\u00e9 1814. L\u00e9 difissil konprande labsans-la parsk dann rosansman-la i trouve bann zinformasyon dessi in bonp\u00e9 d\u2019ot z\u00e9skalv ke l\u00e9t\u00e9 pa dessi lo dom\u00e8n<span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.8267285545214803\" aria-label=\"Par \u00e9gzanp, Rossansman Marie Anne Th\u00e9r\u00e8se Ombline Gonneau-Montbrun, V\u00ebv Panon Desbassayns, lan\u00e9 1823 : \u201cBastien, Indien, 71, maron depi lan\u00e9 1820 ; Olive, dom\u00e8n mon garson, Joseph \u2013 Vandu Jph Desbassayns ; L\u2019\u00c9veill\u00e9, kaf, 41, kondan\u00e9 o-f\u00e8r ; Denise, kr\u00e9ol, 20, parti po la Franse par p\u00e8rmission\u201d (A.N. Pierrefitte, 696AP\/12D).\">&nbsp;<\/span>.<\/p>\n<p>Pl\u00fczi\u00e8r z\u00e9splikasyon l\u00e9 possib. Sasp\u00eb la v\u00ebv la-ardone lo nom Fantaisie inn anparmi son bann z\u00e9sklav kaf l\u00e9rk l\u00fc la-parti an-Franse \u00e8k Eug\u00e8ne lan\u00e9 1821. Dann koloni bann propri\u00e9t\u00e8r nav\u00e9 lo droi shoizi lo nom zot t\u00e9 i v\u00eb po zot z\u00e9sklav. I trouve konm dom\u00e9stik deu kaf 14 an \u2014 Fleurisson \u00e8k Philog\u00e8ne \u2014 dann rossansman Ombline, parlf\u00e8te inn rantr\u2019 l\u00e9 deu nor\u00e9 apepr\u00e9 laj Fantaisie, l\u00e8rk Eug\u00e8ne la-parti po la Franse. Pourtan, i artrouve deu nom-la konm <em>k\u00fcltivat\u00ebr<\/em> (vin-deu, vin-troi an) dann rossansman 1822 \u00e8k 1823, alorse l\u00e9 pa possib l\u2019inn rantr zot la-porte an-missouk lo nom \u2018Fantaisie\u2019<span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.02769384789058471\" aria-label=\"Rossansman Marie Anne Th\u00e9r\u00e8se Ombline Gonneau-Montbrun, V\u00ebv Panon Desbassayns, lan\u00e9 1814 (A.N. Pierrefitte, 696AP\/12B), lan\u00e9 1822 (ibid., 696AP\/12C), \u00e9pila lan\u00e9 1823 (ibid., 696AP\/12D).\">&nbsp;<\/span>. In m\u00e9y\u00ebr l\u00e9splikasyon c\u00e9 k\u2019Ombline , konm bonp\u00e9 plant\u00ebr rish la pa m\u00e8te son nom dann son bann rossansman akoz \u00e8l nav\u00e9 pwin lo droi poss\u00e8de al\u00fc, parsk lav\u00e9 am\u00e8ne al\u00fc an-missouk dan la koloni depi Lafrik, apr\u00e9 lint\u00e8rdiksyon la tr\u00e8te, lan\u00e9 1811<span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.1703807950534877\" aria-label=\"In m\u00e9y\u00ebr l\u00e9splikasyon c\u00e9 k\u2019Ombline , konm bonp\u00e9 plant\u00ebr rish la pa m\u00e8te son nom dann son bann rossansman akoz \u00e8l nav\u00e9 pwin lo droi poss\u00e8de al\u00fc, parsk lav\u00e9 am\u00e8ne al\u00fc an-missouk dan la koloni depi Lafrik, apr\u00e9 lint\u00e8rdiksyon la tr\u00e8te, lan\u00e9 1811.\">&nbsp;<\/span>. Mandon\u00e9, s\u00fcrman Ombline la-shoizi al\u00fc po aprande lo trava\u00efy dom\u00e9stik, po \u00e7am\u00e8m l\u00fc la-vn\u00fc lo konpagnon son pti-zanfan. Eug\u00e8ne Desbassayns, dann la korv\u00e8t lo roi, <em>La Sapho<\/em>, la-arive Rochefort lo 13 avriy 1821<span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.9909440730524262\" aria-label=\"13 In m\u00e9y\u00ebr l\u00e9splikasyon c\u00e9 k\u2019Ombline , konm bonp\u00e9 plant\u00ebr rish la pa m\u00e8te son nom dann son bann rossansman akoz \u00e8l nav\u00e9 pwin lo droi poss\u00e8de al\u00fc, parsk lav\u00e9 am\u00e8ne al\u00fc an-missouk dan la koloni depi Lafrik, apr\u00e9 lint\u00e8rdiksyon la tr\u00e8te, lan\u00e9 1811.\">&nbsp;<\/span>. Dan lo troizi\u00e8m sol\u00fcsyon i rotrouve lo deu promi\u00e8 z\u00e9splikasyon: daborinn kan la-am\u00e8ne al\u00fc an-missouk lil Bourbon, kontr\u2019 la loi, la-krie al\u00fc Fleurisson sinon\u00e7a Philog\u00e8ne, la-forme al\u00fc konm dom\u00e9stik, \u00e9pila kan Fantaisie la-gaingne son nouvo nom jist avan l\u00fc la-parti, la-done son lansien nom in n\u2019ot l\u00e9sklav afrikin t\u00e9 dessi lo dom\u00e8n la v\u00ebv<span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.13580902685227292\" aria-label=\"In lanalize rossansman-la i done pl\u00fczi\u00e8r z\u00e9gzanp bann maitr\u2019 la-roprande lo nom bann zansien z\u00e9sklav, sirtou po \u00e7at t\u00e9 i arive an-missouk, malgr\u00e9 lint\u00e9rdiksyon la tr\u00e8te z\u00e9sklav.\">&nbsp;<\/span>. Po fini, l\u00e9 possib Ombline la-ash\u00e8te l\u00e9sklav Fantaisie \u00e8k inn ot famiy la koloni jist avan Eug\u00e8ne la-parti ; po \u00e7am\u00e8m la pa trouve son nom dann toute rossansman \u00e8l la-f\u00e9.<\/p>\n<h3>Parkoman Fantaisie la-arive Paris ?<\/h3>\n<p>Apr\u00e8 laf\u00e8r Furcy, Philippe Desbassayns de Richemont l\u00e9 nom\u00e9 komiss\u00e8r insp\u00e9kt\u00ebr po lo Roi bann <em>Etablissements<\/em> frans\u00e9 dann Linde<span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.5328623865924671\" aria-label=\"16 Lan\u00e9 1818, lo minist\u00e8r i ranplasse al\u00fc par Pierre Bernard Milius, l\u00fc lav\u00e9 in trava\u00efy anpl\u00fcs akoz l\u00fc lav\u00e9 m\u00e8m-tan lotorit\u00e9 lo gouv\u00e8rn\u00ebr \u00e9pila lo pouvoir j\u00e8re bann zaf\u00e8r sivil la koloni.\">&nbsp;<\/span>. Lo 21 juillet 1819, ansanm son madanm Egl\u00e9 Mourgue, zot garson Eug\u00e8ne, troi z\u00e9sklav dom\u00e8stik, Christophe, Ozone &amp; Agathe, Desbassayns i kite Bourbon po Pondich\u00e9ry<span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.7074364367014948\" aria-label=\"Lo gouv\u00e8rnman t\u00e9 i oblije p\u00e8ye in kosyon 1,000 francs po toute maitr\u2019 t\u00e9 i voyaje \u00e8k zot z\u00e9sklav , po \u00e8te s\u00fcr i ram\u00e8ne son bann z\u00e9sklav dan la koloni l\u00e8rk lo voyaj l\u00e9 fini. Rapport sur les dispositions de la d\u00e9claration du Roi du 9 ao\u00fbt 1777, qui d\u00e9fend l\u2019introduction des hommes de couleur en France, 25 sept. 1817 (ANOM GEN 629, dos. 2735), et Circulaire du ministre de la Marine aux administrateurs des colonies sur le m\u00eame sujet, 17 oct. 1817 in Annales maritimes et coloniales, t. 5, 1817, 1\u00e8re partie : lois et ordonnances (Paris, Inprimri royal, lan\u00e9 1817), p. 385-386, no 86. I trouve deu dok\u00fcman-la dan Le droit des Noirs en France au temps de l\u2019esclavage, par Pierre H. Boulle et Sue Peabody, Autrement M\u00eames (Paris : L\u2019Harmattan, lan\u00e9 2014), 194-196.<br \/>\nBann zanploy\u00e9 lo port, sirman apr\u00e9 linsistans Desbassayns, i \u00e9krire \u201cLo kosyon po sorte 3 Noirs la koloni l\u00e9t\u00e9 p\u00e9y\u00e9 Sin-Pol.\u201d Ile de Bourbon, Port de St. Paul, Etat nominatif des passagers partis pour les ports de France ou pour d\u2019autres colonies pendant le 2e semestre 1819\u201d (ANOM COL F\/5B\/34).\">&nbsp;<\/span>. N&#8217;i kon\u00e9 pa \u00e9gzakteman kan\u00e7a Eug\u00e8ne la-kite Linde, m\u00e9soman l\u00fc la-f\u00e9 in l\u00e9skal Bourbon la fin lan\u00e9 1820, la-m\u00e8m s\u00fcrman l\u00fc la-gaingne Fantaisie \u00e8k son gran-m\u00e8r Ombline. Eug\u00e8ne i sava an-Franse son touss\u00e8l san son bann paran, l\u00fc arive Rochefort ansanm Fantaisie. Dapr\u00e9 la loi, la-m\u00e8m Eug\u00e8ne nor\u00e9 d\u00fc l\u00e8sse Fantaisie dann d\u00e9po lo port po ranvoye al\u00fc toudsuite lil Bourbon, po anp\u00e8she son lantr\u00e9 \u00e8k son lib\u00e9rasyon po vr\u00e9man an-m\u00e9tropole.<\/p>\n<figure id=\"attachment_6450\" aria-describedby=\"caption-attachment-6450\" style=\"width: 881px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/btv1b53185627x_2.jpg\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-6450 size-full\" src=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/btv1b53185627x_2.jpg\" alt=\"\" width=\"881\" height=\"536\" srcset=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/btv1b53185627x_2.jpg 881w, https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/btv1b53185627x_2-300x183.jpg 300w, https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/btv1b53185627x_2-768x467.jpg 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 767px) 89vw, (max-width: 1000px) 54vw, (max-width: 1071px) 543px, 580px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-6450\" class=\"wp-caption-text\">Lo Por Rochefort \/\/ Foto magazin bann Koloni. Nicolas-Marie Ozanne del ; Yves-Marie Le Gouaz sculpt\u00ebr Lan\u00e9 1776. Grav\u00fcr en taille-douse.<br \/>Kol\u00e9ksyon Bibliot\u00e8k Nasyonal la Franse, d\u00e9partman \u00c9stanpe \u00e8k fotografi<\/figcaption><\/figure>\n<p>La politik frans\u00e9 lo \u00ab sol lib \u00bb, i di bien shak l\u00e9sklav i arive dessi lo sol frans\u00e9 i doi \u00e8te lib\u00e9r\u00e9. M\u00e9soman politik-la l\u00e9 konplik\u00e9, la-shanje bonp\u00e9 si\u00e8k an-si\u00e8k. La-adopte politik-la rantr\u2019 XIV\u00e8m-XVII\u00e8m si\u00e8k po r\u00e9ziste konte la konk\u00fcrans sirtou akoz l\u00e9spansyon lanpir \u00e9spagnol, \u00e9pila la-d\u00e9vlope pandan lo r\u00e8gn Louis XIV. L\u00e9di royal lo mois d\u2019oktob 1716 \u00e8k la d\u00e9klarasyon lo 15 d\u00e9ssanm 1738, i borde lo prinsip lo \u00ab sol lib \u00bb, l\u00e8rk lo bann maitr\u2019 frans\u00e9 i gaingne am\u00e8ne zot z\u00e9sklav an-m\u00e9tropole, \u00e8k s\u00e8rtin kondisyon<span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.07876573163936296\" aria-label=\"Boulle \u00e8k Sue Peabody, Le droit des Noirs, chap. 1-4. Bann maitr\u2019t\u00e9 i doi domande lotorisasyon avan partir, p\u00e8ye in kosyon, \u00e9pila, apr\u00e8 lan\u00e9 1738, i doi ram\u00e8ne bann z\u00e9sklav dan la koloni avan 3 zan, sinon\u00e7a lo bann z\u00e9sklav l\u00e9 konfisk\u00e9.\">&nbsp;<\/span>. M\u00e9soman <em>la Cour de l\u2019amiraut\u00e9 de Paris<\/em> i ref\u00fcze aplike bann loi-la, akoz lo <em>Parlement<\/em> i rekon\u00e9 pa l\u00e9sklavaj an-m\u00e9tropole, parlf\u00e8te n\u00e9na sant\u00e8ne z\u00e9sklav i akonpane zot maitr\u2019 Paris, l\u00e9 lib\u00e9r\u00e9<span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.4930879187957474\" aria-label=\"Ibid., 73.\">&nbsp;<\/span>.<br \/>\nLan\u00e9 1777, Antoine de Sartine, ministr&#8217; la Marine, in lansien pr\u00e9f\u00e9 <em>la Police de Paris<\/em>, i trouve inn sol\u00fcsyon : la D\u00e9klarasyon po la polisse bann Noir, i int\u00e8rdi lantr\u00e9 \u00ab okin noir, m\u00fclat, sinon\u00e7a demoun ko\u00fcl\u00e8r, kissoi ninport\u00e9k\u00e8l s\u00e8ks \u00bb<span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.5634290834416366\" aria-label=\"Lartik 1 D\u00e9claration du Roi pour la police des Noirs, donn\u00e9e \u00e0 Versailles le 9 ao\u00fbt 1777 cit\u00e9e dans ibid., 99-100.\">&nbsp;<\/span>. L\u00e8rk zot i utilize lo langaj la rasse pl\u00fcto ke lo stat\u00fc z\u00e9sklav, la loi n\u00e9na konm l\u00e9f\u00e9 kontourne lopozisyon la j\u00fcstisse. Sinon\u00e7a, la polisse bann Noir i rouve d\u00e9po dann prinsipal port la Franse, ou\u00e7a \u00e7at l\u00e9 pa blan i doi \u00e8te anf\u00e8rm\u00e9 po atande lo promi\u00e9 bato va ram\u00e8ne azot dann zot koloni lorijin. Parlf\u00e8te syst\u00e8m-la i rankonte in r\u00e9zistans konstan par bann trib\u00fcnal, bann fonksyon\u00e8r lo port, sirtou bann z\u00e9sklav zot m\u00e8m. Pandan <em>la R\u00e9volution<\/em>, lo d\u00e9kr\u00e9 <em>l&#8217;Assembl\u00e9e constituante<\/em> lo 28 s\u00e9ktanm 1791 i f\u00e9 arl\u00e8ve lo prinsip \u00ab sol lib \u00bb, i di \u00ab toute demoun l\u00e9 lib l\u00e8rk zot i arive an-Franse \u00bb, m\u00e9soman lan\u00e9 1802 Napol\u00e9on i arm\u00e8te la karant\u00e8n rassial la polisse bann Noir<span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.7980138115555965\" aria-label=\"Ibid., 149; Arr\u00eat\u00e9 du 13 messidor an X (2 juil. 1802), in ibid., 178.\">&nbsp;<\/span>. Po fini, lan\u00e9 1817, Mathieu Louis, comte Mol\u00e9, ministr\u2019 la Marine, i d\u00e9sside shanje politik-la. L\u00fc tire lartik 3 la loi lan\u00e9 1777, \u00e7ak t\u00e9 i ordone lar\u00e9stasyon \u00e8k la d\u00e9portasyon toute \u00ab bann Noir sinon\u00e7a M\u00fclat ninport\u00e9k\u00e8l mani\u00e8r zot la-arive an-Franse \u00bb. \u00c7a n\u00e9na konm r\u00e9z\u00fclta oblije bann maitr\u2019 ram\u00e8ne zot z\u00e9sklav dann zot koloni<span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.9493118181701858\" aria-label=\"Circulaire du ministre de la Marine aux administrateurs des colonies, le 17 oct. 1817, in ibid., 185, 195-196. \">&nbsp;<\/span>. Bann maitr\u2019 ki n\u00e9glije plasse zot z\u00e9sklav dann d\u00e9po lo port l\u00e8rk zot i arive, i p\u00eb p\u00e8rde z\u00e9sklav-la, \u00e9pila lo minist\u00e8r i ref\u00fcze int\u00e8rvnir po zot.<br \/>\nAnparmi bann koko d\u00fcr n\u00e9na Eug\u00e8ne, l\u00fc d\u00e9sside pa m\u00e8te son z\u00e9sklav dann d\u00e9po lo port jiska l\u00fc arvien. L\u00e8rk l\u00fc arive Rochefort, lo j\u00e9ne marmay \u00e8k son z\u00e9sklav i sava jiska lo Havre, ou\u00e7a l\u00fc domande am\u00e8ne Fantaisie Paris ansanm l\u00fc. Lo r\u00e9sponsab lo port i ref\u00fcze, \u00e9pila i informe lo ministr\u2019 la Marine :<\/p>\n<blockquote><p>Messi\u00eb Desbassayns, konm z\u00e9l\u00e8v ladminsitrasyon la marine, la-gaingne \u00e8k messi\u00eb lo Gouvern\u00ebr Bourbon lotorizasyon am\u00e8ne an-Franse in Noir la-fine abit\u00fc\u00e9 soingne al\u00fc kan l\u00fc l\u00e9 malad. M. Desbassayns i ans\u00e8rve lo m\u00e8m motif po domande dom\u00e9stik-la i suive al\u00fc Paris. Kanm\u00e8m la pozisyon in ladministrat\u00ebr kan l\u00fc voyaje l\u00e9 pa konm \u00e7at in kolon, dapr\u00e9 lo rapor mwin la-f\u00e9, akoz lo bann lartik <em>La d\u00e9p\u00eache<\/em> lo 17 Oktob 1817 l\u00e9 sitant\u00e8lman pr\u00e9ssi, mwin l\u00e9 oblij\u00e9 informe out <em>Excellence<\/em> mon r\u00e9ponse dessi domande-la<span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.13438733276697157\" aria-label=\"Chabanth, Komiss\u00e8r j\u00e9n\u00e9ral la Marine lo Havre, lo 11 juin 1822 (ANOM G\u00e9n\u00e9ralit\u00e9s Carton 629, Dossier 2735).\">&nbsp;<\/span>.<\/p><\/blockquote>\n<p>Eug\u00e8ne sanm Fantaisie i sava Paris, zot i vive dann lot\u00e8l partik\u00fcli\u00e9 son famiy situ\u00e9 10 rue Pigalle jiska lo bann paran Eug\u00e8ne i sorte an-Linde i arive<span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.7112219827495155\" aria-label=\"Barone de Richemont \u00e8k son bann fiy la-kite Bourbon mois f\u00e9vri\u00e9 1822. Le Gouverneur Freycinet au Ministre de la Marine, lo 3 f\u00e9vri\u00e9 1822 Zarshiv D\u00e9partman La R\u00e9nyon 1M306).\">&nbsp;<\/span>.<\/p>\n<figure id=\"attachment_5100\" aria-describedby=\"caption-attachment-5100\" style=\"width: 900px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2021\/05\/6-8-10-rue-Pigalle-fa\u00e7ades-sur-rue.-9\u00e8me-arrondissement-Paris.jpg\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-5100 size-full\" src=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2021\/05\/6-8-10-rue-Pigalle-fa\u00e7ades-sur-rue.-9\u00e8me-arrondissement-Paris.jpg\" alt=\"\" width=\"900\" height=\"666\" srcset=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2021\/05\/6-8-10-rue-Pigalle-fa\u00e7ades-sur-rue.-9\u00e8me-arrondissement-Paris.jpg 900w, https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2021\/05\/6-8-10-rue-Pigalle-fa\u00e7ades-sur-rue.-9\u00e8me-arrondissement-Paris-300x222.jpg 300w, https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2021\/05\/6-8-10-rue-Pigalle-fa\u00e7ades-sur-rue.-9\u00e8me-arrondissement-Paris-768x568.jpg 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 767px) 89vw, (max-width: 1000px) 54vw, (max-width: 1071px) 543px, 580px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-5100\" class=\"wp-caption-text\">6-8-10 rue Pigalle, bann fassade dessi la rue. 9\u00e8m arondisman, Paris. Charles Joseph Antoine Lansiaux.<br \/>Fotografi.<br \/>Kol\u00e9ksyon M\u00fcz\u00e9 Carnavalet, Listoir Paris<\/figcaption><\/figure>\n<p>In l\u00e8te priv\u00e9 po son granm\u00e8r Ombline i di bien koman Eug\u00e8ne l\u00e9t\u00e9 vr\u00e9man f\u00e8b l\u00e8rk l\u00fc atande son papa t\u00e9 pa loin ariv\u00e9 laba Nantes. In gran morso l\u00e8te-la l\u00e9 bonp\u00e9 abim\u00e9, l\u00e9 difissil po lire, m\u00e9soman Eug\u00e8ne i pr\u00e9ssize bien \u00ab in mois parla \u00e8k doul\u00ebr dessi lo kot\u00e9 \u00bb, \u00ab anpl\u00fcs lo dokt\u00e8r la f\u00e9 amwin in s\u00e9gn\u00e9 \u00bb<span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.9858064322805493\" aria-label=\"Eug\u00e8ne Desbassayns, Vichy, po Ombline Desbassayns, Sin-Pol, Bourbon, lo 12 jiy\u00e9 182(3). Archives Nationales Pierrefitte-sur-Seine, Fonds Panon-Desbassayns et de Vill\u00e8le (1689-1973), 696AP\/9, doss. 2. In gran m\u00e8rsi po lo Dr. J\u00e9r\u00e9my Boutier po la transkripsyon \u201c\u00e9clair\u00e9e\u201c l\u00e8te-la.\">&nbsp;<\/span>. M\u00e9soman i koze pa ditou dessi Fantaisie, z\u00e9sklav son granm\u00e8r, \u00e7a i amontre Fantaisie i kontin\u00fc\u00e9 s\u00e8rve al\u00fc laba Paris san probl\u00e8m pandan in p\u00eb d\u2019tan.<\/p>\n<p>Barone Desbassayns de Richemont i signale Fantaisie la-parti maron, rienk in lan\u00e9 apr\u00e9, lotone 1823. Dann dossi\u00e9-la na pwin rien i \u00e9splike po ko\u00e7a l\u00fc la-kite lo s\u00e8rvisse famylial, m\u00e9soman i p\u00eb majine koman lariv\u00e9 son bann paran la-shanje la kalit\u00e9 d\u2019relasyon rantr\u2019 Eug\u00e8ne \u00e8k Fantaisie.<br \/>\nSasp\u00eb Fantaisie la-gaingne lo bann bon linformasyon \u00e9pila lid\u00e9 d\u2019sov\u00e9 par in r\u00e9zo demoun koul\u00e8r, lib, laba Paris, akoze la plinte Mme Desbassayns l\u00e9t\u00e9 lo derni\u00e9 ariv\u00e9 apr\u00e9 in tral\u00e9 d\u2019l\u00e8te bann maitr\u2019 d\u00e9pit\u00e9 t\u00e9 fine anvoye lo minist\u00e8r po \u00e9ss\u00e8ye r\u00e9kup\u00e8re zot z\u00e9sklav lav\u00e9 sov\u00e9. La fin lan\u00e9 1821, par \u00e9gzanpe, in maitr\u2019 martinik\u00e9 la-souplingne akoz son bann z\u00e9sklav la-vn\u00fc Paris \u00e8k l\u00fc \u00ab i rode shape \u00e8k <em>mon droit de propri\u00e9t\u00e9<\/em> \u00bb<span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.8589781859974138\" aria-label=\"Soisson, faubourg St. Honor\u00e9, po lo ministr\u2019, lo 23 d\u00e9ssanm 1821 (ANOM 629, dos. 2735).\">&nbsp;<\/span>. Mars 1822, lo <em>Conseil des ministres<\/em>, i d\u00e9sside par rapor son domande, ke okin loi anparmi toute \u00e7ak n\u00e9na an-m\u00e9tropole i p\u00e8rm\u00e8te oblije son z\u00e9sklav ob\u00e9i al\u00fc<span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.40281788750857883\" aria-label=\"Minist\u00e8re de la Marine et des Colonies, Note, Mars 1822 (ANOM 629, dos. 2735).\">&nbsp;<\/span>. Mois d\u2019juin lan\u00e9 1822, in ot l\u00e9sklav Bourbon, Tranquilin, i d\u00e9klare al\u00fc lib par rapor son maitr\u2019 Jean-Fran\u00e7ois Dancla, laba Bagn\u00e8res-de-Bigorre ; l\u00fc pran in lavoka po r\u00e9dije in m\u00e9moir po f\u00e9 rokon\u00e8te son lib\u00e8rt\u00e9 \u00ab an-r\u00e9zon d\u2019l\u00e9f\u00e9 son s\u00e9jour prolonj\u00e9 dessi lo t\u00e9ritoir kontinantal lo Royom \u00bb<span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.8111343104944377\" aria-label=\"I pr\u00e9tan lo pr\u00e9f\u00e9 Hautes Pyr\u00e9n\u00e9es la-d\u00e9klare : \u00ab Toute bann j\u00e8n zavoka Bagn\u00e8res, angant\u00e9 par bann zid\u00e9 filantropik, i amontre zot lint\u00e9r\u00e9 po \u00e7ak i arive n\u00e8g-la, \u00e9pila la-prot\u00e8je al\u00fc. \u00bb Commandant g\u00e9n\u00e9ral de service, Auguste Bergerrin, Direction de la Police, Minist\u00e8re de l\u2019Int\u00e9rieur au Ministre de la Marine, lo 16 juin 1823 (ANOM 629, dos. 2735).\">&nbsp;<\/span>. Grasse ce laf\u00e8r-la \u00e8k d\u2019ot inp\u00e9 par\u00e8y, sasp\u00eb Fantaisie la-aprann bann la loi i fera pa rien o-nom bann Desbassayns.<\/p>\n<h3>Ou\u00e7a Fantaisie la-parti ?<\/h3>\n<p>L\u00e8rk Madanm la Barone la-anvoye in plinte po lo pr\u00e9f\u00e9 Paris, la polisse la-artrouve al\u00fc 65 rue Sin-Nicolas dann l\u2019ot kot\u00e9 la ville, la kaz in s\u00e8rtin Fran\u00e7ois, in moun koul\u00e8r, in m\u00fczissien<span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.28329643543141325\" aria-label=\"Delavau \u00e0 la baronne, 14 nov. 1823. Kan-m\u00e8m i pour\u00e9 kroire Fran\u00e7ois-la somank\u00e9 l\u00e9t\u00e9 lo bononm la-kite lo s\u00e8rvisse Henri-Paulin Desbassayns lan\u00e9 1790, s\u00e9nario-la l\u00e9 pa tro possib.\">&nbsp;<\/span>. M\u00e9soman la polisse na pwin lo droi f\u00e9 ar\u00e8te Fantaisie si l\u00fc la pa f\u00e9 rien. Laf\u00e8r-la i kons\u00e8rne lo minist\u00e8r la Marine. La polisse i p\u00eb pa am\u00e8ne al\u00fc dann in port po \u00e9ksp\u00fclse al\u00fc si na pwin in lorde lo ministr\u2019. \u00ab Parsk si l\u00fc lav\u00e9 f\u00e9 in d\u00e9li, sinon\u00e7a si l\u00fc t\u00e9 konm in vagabon ; l\u00e0 t\u00e9 i p\u00eb m\u00e8te al\u00fc la jol \u00e9pila j\u00fcje al\u00fc dapr\u00e9 la loi k\u2019i f\u00e9 pa la dif\u00e9rans rantr\u2019 lorijine demoun \u00bb<span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.6851359279309619\" aria-label=\"Ibid. \">&nbsp;<\/span>.<\/p>\n<p>L\u00e9vazion Fantaisie l\u00e9 pa solman in naf\u00e8r p\u00e9rson\u00e8l. Son bann zaksyon i pousse lo minist\u00e8r po rovoir son politik sirtou po bann z\u00e9sklav la koloni amen\u00e9 dan lo royom, \u00e7ak in mandon\u00e9 bann maitr\u2019 i gaingne p\u00fc kontrol\u00e9. Mois novanm lan\u00e9 1823 , l\u00e8rk la-r\u00e9vize la polisse bann Noir de 1777 \u2014sirtou lartik 3, t\u00e9 i pr\u00e9voi lar\u00e9stasyon \u00e8k lo rotour bann Noir amen\u00e9 an-Franse ; \u00e9pila lartik 12, t\u00e9 garanti zot kondisyon (kissoi \u00e9sklav sinon\u00e7a lib) i shanje pa pandan zot s\u00e9jour an- Franse \u2014 in fonksyon\u00e8r la koloni, i kon\u00e9 pa lo nom, la-\u00e9krire in l\u00e8te po lo pr\u00e9f\u00e9 la polisse o-nom lo ministr\u2019 la Marine. L\u00e8rk l\u00fc baze dessi lo pa-d\u2019porte la polisse bann Noir de 1777 i j\u00fcstifi\u00e9 l\u00e9skl\u00fczion toute bann non-Blan t\u00e9 an-m\u00e9tropole po anp\u00e8she \u00ab bann pl\u00fcs gran d\u00e9zord \u2026 sirtou dan la kapital \u00bb<span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.8729493738544853\" aria-label=\"D\u00e9claration du Roi pour la police des Noirs, donn\u00e9e \u00e0 Versailles le 9 ao\u00fbt 1777, in Boulle et Peabody, Le droit des Noirs, 99.\">&nbsp;<\/span>, b\u00fcrokrate-la i \u00e9krire :<\/p>\n<blockquote><p>Lid\u00e9 l\u00e9jislasyon-la c\u00e9, dann lint\u00e9r\u00e9 bann Koloni, anvoye bann z\u00e9sklav amen\u00e9 an-Franse par zot maitr\u2019 dann zot latli\u00e9 ; parlf\u00e8te \u00e7a l\u00e9 dann lint\u00e9r\u00e9 lo bon lorde, la Franse i m\u00e8te d\u00e9or bann moun touss\u00e8l, po r\u00e9zon zot sr\u00e9 niabou f\u00e9 ogmante la kantit\u00e9 vagabon ; sirtou ke zot pr\u00e9zans l\u00e9 riskab gate po rien la p\u00fcrt\u00e9 lo sang europ\u00e9in<span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.5212843150304713\" aria-label=\"Ministr' la Marine, Projet (de lettre au) Pr\u00e9fet de Police, (Paris), novembre 1823 (ANOM, GEN. 629, dos. 2735).\">&nbsp;<\/span>.<\/p><\/blockquote>\n<p>Apr\u00e9 l\u00e9gzamin dok\u00fcman-la, lo ministr\u2019 Gaspard de Clermont-Tonnerre la-tire lo derni\u00e8 fraz dessi lo m\u00e9lanj lo sang. M\u00e9soman l\u00fc l\u00e9 dakor sanm proposisyon pr\u00e9f\u00e9-la, l\u00e8rk i di i fo la polisse n\u00e9na lo droi ar\u00e8te bann z\u00e9sklav la-sov\u00e9 \u00e9pila livre azot bann zotorit\u00e9 lo port, po zot retonbe dessou la j\u00fcridiksyon minist\u00e8r la Marine : \u00ab Mwin l\u00e9 dakor \u00e8k lid\u00e9-la, \u00e9pila mwin l\u00e9 s\u00fcr, Messi\u00eb [lo pr\u00e9f\u00e9 la Polisse] ou l\u00e9 kapab f\u00e9 rotourne dann d\u00e9po ce Noir-la, [Fantaisie]. \u00bb M\u00e9soman, na pwin rien i amontre ke l\u00e8te-la, san date, t\u00e9 anvoy\u00e9. Inn mark krayon i di \u00ab m\u00e8te par kot\u00e9 rans\u00e8yman-la \u00bb<span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.5027854085413407\" aria-label=\"Ibid.\">&nbsp;<\/span>.<\/p>\n<figure id=\"attachment_4874\" aria-describedby=\"caption-attachment-4874\" style=\"width: 328px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/Gaspard_de_Clermont-Tonnerre.jpg\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"taille-initiale wp-image-4874 size-full\" src=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/Gaspard_de_Clermont-Tonnerre.jpg\" alt=\"\" width=\"328\" height=\"500\" srcset=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/Gaspard_de_Clermont-Tonnerre.jpg 328w, https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/Gaspard_de_Clermont-Tonnerre-197x300.jpg 197w\" sizes=\"auto, (max-width: 328px) 100vw, 328px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-4874\" class=\"wp-caption-text\">Aim\u00e9 Marie Gaspard de Clermont-Tonnerre. Robert Jefferson Bingham. Circa lan\u00e9 1860. Fotografi.<\/figcaption><\/figure>\n<p>Tro kontan la propozisyon lo Pr\u00e9f\u00e9 po ans\u00e8rve lo bann pouvoir int\u00e9ri\u00ebr la polisse lo royom po rande zotorit\u00e9 naval bann z\u00e9sklav la-sov\u00e9, mois novanm 1823 Clermont-Tonnerre i propoze koze dessi lid\u00e9-la dovan lo <em>Conseil des ministres<\/em>. M\u00e9soman lo Kons\u00e8y i roj\u00e8te lid\u00e9-la, l\u00fc d\u00e9sside pl\u00fcto \u00ab anp\u00e8she po toulbon lo tranpor z\u00e9sklav bann koloni an-Franse \u00bb<span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.18432708916902885\" aria-label=\"Note minist\u00e9rielle interne, Nov. 1823, sur les moyens d\u2019assurer le retour aux colonies des esclaves \u00e9chapp\u00e9s en France (ANOM, GEN. 629, dos. 2735). \">&nbsp;<\/span>. Parlf\u00e8te mois mars 1824, lo ministr\u2019 i anvoye inn sirk\u00fcl\u00e8r po bann gouv\u00e8rn\u00ebr kolonial. \u00c7a la-ar\u00e8te po in-tan \u00e8k la polisse bann Noir, \u00e9pila la-int\u00e8rdi bann ladministrat\u00ebr otorize lo d\u00e9plasman bann z\u00e9sklav i v\u00eb kite la koloni po la France, sinon\u00e7a po ninport\u00e9k\u00e8l landroi. La politik royal t\u00e9 i ranforse la divizion rantr\u2019 l\u00e9sklavaj kolonial \u00e8k la lib\u00e8rt\u00e9 laba an-Franse m\u00e9tropolit\u00e8ne (L\u00e9ta), m\u00e8m-tan t\u00e9 i ref\u00fcze l\u00e9skl\u00fczion par la rasse (konm lav\u00e9 f\u00e9 pandan toute <em>la Restauration<\/em>)<span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.48061219475520345\" aria-label=\"Depi lo minist\u00e8r Mol\u00e9 lan\u0117 1817, politik lo Roi la-komanse bate ari\u00e8r an-missouk par rapor bann i\u00e9rarshi \u00e9str\u00e8m dessi la rasse Napol\u00e9on lav\u00e9 d\u00e9ssid\u00e9. Politik royal-la la-p\u00e8rm\u00e8te lo d\u00e9plassman bann lib koul\u00e8r rantr\u2019 bann koloni \u00e8k la Franse m\u00e9tropolit\u00e8ne, m\u00e9 ossi bann mariaj rantr\u2019 Libres de couleur \u00e8k Blanc an-Franse m\u00e9tropolit\u00e8ne. Voir Boulle \u00e8k Peabody, Le droit des Noirs, chap. 8.\">&nbsp;<\/span>.<br \/>\nLint\u00e8rdiksyon d\u00e9plasman bann z\u00e9sklav, sirtou po garde la mind\u00ebv dann la koloni apr\u00e9 lint\u00e8rdiksyon la tr\u00e8te, t\u00e9 la politik la Franse jiska lan\u00e9 1830, l\u00e8rk<em> la Monarchie de juillet<\/em> la rotorize bann z\u00e9sklav lav\u00e9 shape \u00e8k zot maitr\u2019 kan zot l\u00e9t\u00e9 an-Franse gaingne dir\u00e8k zot lib\u00e8rt\u00e9. Lan\u00e9 1835, Furcy i f\u00e9 ap\u00e8l dovan <em>la Cour de cassation<\/em> par rapor son lass\u00e8rvisman akoz son momon la-r\u00e8ste in-tan dessi lo \u00ab sol lib \u00bb la Franse lan\u00e9 1771<span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.9885222811357116\" aria-label=\"Peabody, Les enfants de Madeleine, ch. 9. \">&nbsp;<\/span>. Lan\u00e9 dapr\u00e9 Louis Philippe i rande ofissi\u00e8l lordonans lo prinsipe \u00ab sol lib \u00bb, \u00e7a i rekon\u00e9 ofissi\u00e8lman la kondisyon lib po toute demoun i arive dessi lo sol la Franse m\u00e9tropolit\u00e8ne<span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.25445442225725823\" aria-label=\"Lordonans lo 29 avril 1836, Bulletin des lois, 9e s\u00e9r., t. 12, 1er semestre 1836, No 419, paj 172-173 (no 6276) ; Boulle \u00e8k Peabody, Le droit des Noirs, 217-218 &amp; 226.\">&nbsp;<\/span>.<\/p>\n<h3>Ko\u00e7a la-arive Fantaisie ?<\/h3>\n<p>Dann zot Kons\u00e9y mois novanm lan\u00e9 1823, bann ministr\u2019 la-borde la propozisyon lo Pr\u00e9f\u00e9 t\u00e9 i v\u00eb ar\u00e8te al\u00fc \u00e9pila livre al\u00fc la jol lo port Brest po ranvoye al\u00fc lil Bourbon dessi in bato royal. \u00ab Po moun-la, lo Kons\u00e8y i di n\u2019a pwin rien po f\u00e9 \u00bb<span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.348664317931086\" aria-label=\"Note minist\u00e9rielle interne, nov. 1823, dessi la mani\u00e8re-f\u00e9 po oblije bann z\u00e9sklav shap\u00e9 an-Franse i artourne dann koloni (ANOM, GEN. 629, dos. 2735).\">&nbsp;<\/span>. Alorse Fantaisie lav\u00e9 konm-ki-dir\u00e9 gaingne son lib\u00e8rt\u00e9, \u00e9pila la-kontin\u00fc\u00e9 vive trankilman Paris.<\/p>\n<figure id=\"attachment_4876\" aria-describedby=\"caption-attachment-4876\" style=\"width: 466px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/moi_libre2.jpg\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"taille-initiale wp-image-4876 size-full\" src=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/moi_libre2-e1619165217624.jpg\" alt=\"\" width=\"466\" height=\"600\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-4876\" class=\"wp-caption-text\">&#8221;Moi libre&#8221; Dann <em>Rek\u00e9y. Kol\u00e9ksyon Vinck. In si\u00e8k zistoir la Franse dapr\u00e9 l\u00e9stanp, 1770-1870. Vol. 44 (pi\u00e8s 5943-6108), Lansien R\u00e9gime \u00e9k la R\u00e9vol\u00fcsyon<\/em>. Lan\u00e9 1794. O-for kolori\u00e9.<br \/>Kol\u00e9ksyon Bibliot\u00e8k Nasyonal la Franse<\/figcaption><\/figure>\n<p>\u00c7ak l\u00e9 drol dann zistoir-la c\u00e9 k\u2019inn foi l\u00fc t\u00e9 p\u00fc dessou la surv\u00e8yans la polisse \u00e8k l\u00e9zot lotorit\u00e9 L\u00e9ta frans\u00e9, i artrouve p\u00fc Fantaisie dann zarshiv. Jord\u00fc, l\u00fc profite son lib\u00e8rt\u00e9 akoz nout resh\u00e8rsh istorik. Nou p\u00eb majine al\u00fc antrinn \u00e9koute la m\u00fczik Fran\u00e7ois, \u00e9pila antrinn rode in trava\u00efy sh\u00e8f k\u00fczini\u00e9 sinon\u00e7a val\u00e9, l\u00e8rk l\u00fc atande lo printan dan la fr\u00e9 \u00e8k la trist\u00e8s la ville Paris.<\/p>\n","protected":false},"author":5,"featured_media":14103,"parent":8666,"menu_order":60,"template":"","class_list":["post-14102","documentaire","type-documentaire","status-publish","has-post-thumbnail","hentry"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/re\/wp-json\/wp\/v2\/documentaire\/14102","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/re\/wp-json\/wp\/v2\/documentaire"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/re\/wp-json\/wp\/v2\/types\/documentaire"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/re\/wp-json\/wp\/v2\/users\/5"}],"up":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/re\/wp-json\/wp\/v2\/documentaire\/8666"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/re\/wp-json\/wp\/v2\/media\/14103"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/re\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=14102"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}