{"id":14130,"date":"2025-03-21T14:10:44","date_gmt":"2025-03-21T10:10:44","guid":{"rendered":"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/?post_type=documentaire&#038;p=14130"},"modified":"2026-01-23T11:23:37","modified_gmt":"2026-01-23T07:23:37","slug":"maronaj-dann-lil-bourbon-18em-siek","status":"publish","type":"documentaire","link":"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/re\/documentaires\/lesklavaj\/rezistanse-kontr-lesklavaj\/maronaj-dann-lil-bourbon-18em-siek\/","title":{"rendered":"Maronaj dann lil Bourbon 18\u00e8m si\u00e8k"},"content":{"rendered":"<h2>Si jordi nou kon\u00e9 bien listoir l\u00e9sklavaj \u00e8k la tr\u00e9te dann Loss\u00e9an Indien par lo trava\u00efy roshersh bann zistorien, nou kon\u00e9 pa bien lo maronaj konm r\u00e9zistans kontr\u2019 lo krim l\u00e9sklavaj. Bann lorganizasyon k\u00fcltir\u00e8l La R\u00e9nyon i m\u00e8te pa tro \u00e7a anl\u00e9r.<\/h2>\n<div style=\"width: 525px;\" class=\"wp-video\"><!--[if lt IE 9]><script>document.createElement('video');<\/script><![endif]-->\n<video class=\"wp-video-shortcode\" id=\"video-14130-1\" width=\"525\" height=\"295\" poster=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/poster-Pignon.jpg\" preload=\"metadata\" controls=\"controls\"><source type=\"video\/mp4\" src=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2025\/03\/ITW-G.PIGNON-Creole_1.mp4?_=1\" \/><a href=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2025\/03\/ITW-G.PIGNON-Creole_1.mp4\">https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2025\/03\/ITW-G.PIGNON-Creole_1.mp4<\/a><\/video><\/div>\n<p>Parlf\u00e9te, jiska jordi na pwin in \u00ab <em>centre d\u2019interpr\u00e9tation<\/em> \u00bb po transm\u00e8te \u00e9pila anl\u00e9rize kissoi listoir lo maronaj<span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.90646692000196\" aria-label=\"Lo komit\u00e9 siantifik, komissaria l\u00e9spozisyon Maronages : Refuser l'esclavage \u00e0 l'\u00eele Bourbon XVIIIe si\u00e8cle la d\u00e9sside adopte bann l\u00e9krit\u00fcr maron \/maronagej, par rapor \u00e7ak i f\u00e9 kom\u00e9la ansanm deu \u00ab r \u00bb deu \u00ab n \u00bb. Nou ajoute lo f\u00e9minin marone \u00e8k bann pluriel bann maron \/ bann marone kissoi po lo s\u00fcbstantif konm po laj\u00e9ktif. Parlf\u00e9te po l\u00e9kspr\u00e9syon kr\u00e9ol r\u00e9nyon\u00e9 \u00ab al\u00e9 maron \u00bb po l\u00e9sklav la sov\u00e9 i trouve dann bann dok\u00fcman, nou adopte lo m\u00e8m l\u00e9krit\u00fcr. Nou \u00e9stime an-pl\u00fcs ke lo kot\u00e9 patrimoine, i vo mi\u00eb r\u00e8ste dessi lansien l\u00e9krit\u00fcr \u00e8k ins\u00ebl \u00ab r \u00bb : maron, \u00e9pila m\u00e8te ali an-f\u00e9minin sinon\u00e7a an-pluri\u00e9l. Nou t\u00e9 majine pa jiska kom\u00e9la koman bann z\u00e9v\u00e8neman \u00e8k bann zistoir-la l\u00e9t\u00e9 inportan. Dann maronaj-la n\u00e9na in gran-gran demounit\u00e9 i fo nou m\u00e8te anl\u00e8r ol\u00e8rk f\u00e9bli ali \u00e8k in kozman anbrouy\u00e9. Nou propoze ans\u00e8rve l\u00e9krit\u00fcr lorijin po rakonte listoir i kon\u00e9 pa bien ankor.\">&nbsp;<\/span> konm \u00e7at lo <em>Royaume de l\u2019Int\u00e9rieur<\/em> la tienbo parla 185 zan\u00e9 \u00e8k in lorganizasyon sossial par\u00e8y \u00e7at bann sh\u00e9fri malgash.<\/p>\n<h3>Komansman in trava\u00efy rosh\u00e8rsh dessi maronaj<\/h3>\n<p>Lan\u00e9 1998, la-f\u00e8te lo 150\u00e8m laniv\u00e8rs\u00e8r labolisyon l\u00e9sklavaj La R\u00e9nyon. La-anprofite po f\u00e9 in gran l\u00e9spozisyon t\u00e9 i ap\u00e8le : <em>Regards crois\u00e9s sur l\u2019esclavage : La R\u00e9union 1794-1848<\/em>, dann M\u00fcz\u00e9 L\u00e9on Dierx Sin-Dni, po roganize bien toute kon\u00e9ssans \u00e8k toute dok\u00fcman n\u00e9na dessi listoir l\u00e9sklavaj \u00e8k la tr\u00e8te La R\u00e9nyon.<\/p>\n<p>Sora lokazion po amontre in bonp\u00e9 dok\u00fcman istorik. An-pl\u00fcs lo bann t\u00e8ks, n\u00e9na zimaj an kantit\u00e9 \u00e8k bann karte la pa ans\u00e8rve tro jiska jordi, sirtou \u00e7at depi avan 1794. An-pl\u00fcske\u00e7a, f\u00e8te-la s\u00e9 in bon lokazion, po bann lassossiasyon komanse r\u00e9fl\u00e9shi dessi lo bann landroi po la m\u00e9moire l\u00e9sklavaj. Mois d\u2019mars 2007, siklone Gam\u00e8de, la-sharoye la sab bordm\u00e8r Sin-Pol, la-d\u00e9monte in boute lo m\u00fcr sim\u00e9ti\u00e8r marin, \u00e9pila la-d\u00e9t\u00e8re bann morso l\u00e9sk\u00e9l\u00e8t demoun dessi la plaj. Bann s\u00e8rvis L\u00e9ta la-anvoye vitman in lark\u00e9olog po roganize bann fouy landroi-la. Bann zanaliz ark\u00e9olojik la-trouve bann l\u00e9sk\u00e9l\u00e9t-la, l\u00e9t\u00e9 \u00e7at z\u00e9sklav, anparmi, d\u00e9s\u00e8rtin l\u00e9t\u00e9 \u00ab <em>primo-arrivants<\/em> \u00bb. S\u00e9 par lo bann dent la-f\u00e9 konprande \u00e7a, parsk dan lo tradisyon banna t\u00e9 i taye point\u00fc lo bann dent dovan. Na rienk bann promi\u00e9 moun \u00e9sklaviz\u00e9 t\u00e9 i sorte Lafrik, dessi la kote konm dann lint\u00e9ri\u00ebr lo kontinan, t\u00e9 i porte bann sign tradisyon-la. \u00c7a i \u00e9gzisse p\u00fc dan la sossi\u00e9t\u00e9 \u00e9sklavajist, s\u00e9gr\u00e9gasyonist Bourbon, apartir lo promi\u00e9 j\u00e9n\u00e9rasyon z\u00e9sklav la-\u00e9n\u00e9te dessi lil.<\/p>\n<p><figure id=\"attachment_3632\" aria-describedby=\"caption-attachment-3632\" style=\"width: 598px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/2FI43-naturel-de-la-cote-de-mozambique.jpg\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"taille-initiale wp-image-3632 size-full\" src=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/2FI43-naturel-de-la-cote-de-mozambique.jpg\" alt=\"\" width=\"598\" height=\"700\" srcset=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/2FI43-naturel-de-la-cote-de-mozambique.jpg 598w, https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/2FI43-naturel-de-la-cote-de-mozambique-256x300.jpg 256w\" sizes=\"auto, (max-width: 598px) 100vw, 598px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-3632\" class=\"wp-caption-text\">Lafrik L\u00e9st. In moun la kote Mozambik. Nicolas Martin Petit, dessinat\u00ebr ; Jacques Milbert, direx ; <br \/>Barth\u00e9my Roger, skulpt\u00ebr. [18..]. Grav\u00fcr. <br \/>Kol\u00e8ksyon Zarshiv D\u00e9partman La R\u00e9nyon.<\/figcaption><\/figure>Lo kou-d\u2019azar d\u00e9kouv\u00e8rte-la va rom\u00e8te L\u00e9sklav dann k\u00ebr la rosh\u00e8rsh La R\u00e9nyon, po rom\u00e8te lorde dan lo bann majinaj dessi la mani\u00e8r vive bann z\u00e9sklav dann Bourbon. \u00c7a va bien f\u00e9 konprande koman la bezoin lark\u00e9oloji, an-pl\u00fcs lo bann dok\u00fcman po konpl\u00e8te sinon\u00e7a nad\u00e9foi, po bien rogarde lo bann kon\u00e9ssans dessi listoir l\u00e9sklavaj \u00e8k la tr\u00e8te dann Loss\u00e9an Indien.<\/p>\n<p>Deu l\u00e9v\u00e8nman-la la-p\u00e8rm\u00e8te, malgr\u00e9 lo diz\u00e9ne lan\u00e9 t\u00e9 i s\u00e9pare inn \u00e8k lot, ardone inn plasse lo maronaj dann listoir l\u00e9sklavaj la koloni. F\u00fc t\u2019in-tan la rosh\u00e8rsh \u00e8k lo t\u00e9rin t\u00e9 i pr\u00e9f\u00e8re trava\u00efye a-par, l\u00e8rk bann sh\u00e8rsh\u00ebr konm demoun la sossi\u00e9t\u00e9 sivil, t\u00e9 i r\u00e8ste shakinn son kot\u00e9, t\u00e9 i rotrouve pa po m\u00e8te ansanm. Sinon\u00e7a jist inn ti-guine. Jordi nou kroi i fo maye l\u00e9 deu fasson trava\u00efye, \u00e8k d\u2019ot ankor konm l\u00e9tnolinguistik, lonomastik, lantropoloji, la lit\u00e9rat\u00fcr konpar\u00e9, loralit\u00e9, la j\u00e9n\u00e9aloji, \u00e8k lo kartografi lontan \u00e8k kom\u00e9la, po mi\u00eb kon\u00e8te, mi\u00eb konprande nout t\u00e9ritoir \u00e8k son listoir.<\/p>\n<p>Depi lan\u00e9 2013 jiska lan\u00e9 2016 par in mayaj bann dissipline dan la rosh\u00e8rsh, lo <em>Service R\u00e9gional de l\u2019Inventaire<\/em> (SRI) La R\u00e9nyon i r\u00e9ponde bann k\u00e9stion nou nav\u00e9 ankor, konm \u00e7at bann kondisyon la vi toul\u00e9jour bann Maron, k\u00e8l shemin zot la-prande, k\u00e8l kot\u00e9 zot la-r\u00e9st\u00e9 \u00e9pila zot lorganizasyon sossial\u2026<\/p>\n<h3>Dok\u00fcman \u00e8k rop\u00e8r po listoir<\/h3>\n<p>Po \u00e9t\u00fcdi\u00e9 lo maronaj, l\u00e9 oblij\u00e9 kon\u00e8te tout \u00e7ak la fine trouv\u00e9 konm dok\u00fcman, konm liv dessi lo t\u00e8me-la. An-pl\u00fcske\u00e7a, i fo rogarde toute lo bann trava\u00efy siantifik n\u00e9na dann l\u00fcniv\u00e8rsit\u00e9, zarshiv, bibliot\u00e8k, bann santre dok\u00fcmantasyon \u00e9sp\u00e9ssializ\u00e9 \u00e8k bann kol\u00e8ksyon\u00ebr priv\u00e9. Nou la-rossanse lo trava\u00efy dessi maronaj dan la rosh\u00e8rsh istorik, la prod\u00fcksyon artistik \u00e9pila bann roman. Konm \u00e7a m\u00e8m nou la niabou rajoute dessi k\u00e9stion-la, \u00e7at lo bann \u00ab <em>mythes<\/em> \u00bb l\u00e8rk ou \u00e9t\u00fcdi\u00e9 lo maronaj. Konm \u00e7a m\u00e8m i voi lo mayaj sinon\u00e7a koman i maye pa rantr\u2019 la rosh\u00e8rsh \u00e9pila koman l\u00fc passe dan la prod\u00fcksyon lit\u00e9r\u00e8r \u00e8k artistik.<\/p>\n<p>La R\u00e9nyon, dann toute landroi ou\u00e7a i ramasse lo p\u00eb dok\u00fcman nou kon\u00e9 kom\u00e9la, n\u00e9na parla 600 liv, lartik siantifik, bann lakt kolok, t\u00e8ze, m\u00e9moire, lanrojistreman kissoi jist lo son sinon\u00e7a vid\u00e9o. Anndan-la na jist 15 % i koze dessi maronaj. S\u00e9 akoz maronaj i konte pa tro dann listoir l\u00e9sklavaj ? Sinon\u00e7a bann sh\u00e8rsh\u00ebr la pa trouve ass\u00e9 d\u2019pr\u00ebv istorik po ranforse zot lanaliz ? Somank\u00e9 n\u00e9na deu-troi k\u00e9stion i fo pa tro koze dessi ?<\/p>\n<p>Trouve \u00e7at i fo kon\u00e8te \u00e9pila rogarde tanzantan si l\u00e9 toujour bon, s\u00e9 in laksyon sitoyen po p\u00e8rm\u00e8te la sossi\u00e9t\u00e9 di ki\u00e7a \u00e8l i l\u00e9 par rapor son listoir \u00e8k son t\u00e9ritoir. M\u00e9 soman bann kon\u00e9ssans-la i s\u00e8rve pa rien si i fane pa partou. Akoz \u00e7a m\u00e8m depi lan\u00e9 2016, lo SRI la-rouve in l\u00e9spozisyon <em>Maronages : Refuser l\u2019esclavage \u00e0 l\u2019\u00eele Bourbon au XVIIIe si\u00e8cle<\/em><span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.0038629472658908703\" aria-label=\"Maronages : Refuser l\u2019esclavage \u00e0 l\u2019\u00eele Bourbon au XVIIIe si\u00e8cle, in l\u00e9spozisyon Servis R\u00e9jional linvent\u00e8r (SRI) \u2013 R\u00e9jion R\u00e9nyon. Santr kilt\u00fcrel Sudel Fuma \u2013 Sin-Pol, 2016-2020. Komit\u00e9 siantifik, komissaria l\u00e9skpozisyon : Alendroit Eric, Hoarau Loran, Pignon Gilles, Rabesahala Charlotte, Rebeyrotte Jean-Fran\u00e7ois. S\u00e9nografi \u00e8k dizign l\u00e9krit\u00fcr : Kamboo. Surfasse : 200 m\u00b2. Lo pti zournal l\u00e9skpozisyon forma A1 ansanm kartografi lo maronaj \u00e8k lo Royaume de l\u2019Int\u00e9rieur. L\u00e9spozisyon aranj\u00e9 an v\u00e8rsion po gaingne d\u00e9plass\u00e9 : 20 Kakemonos po al\u00e9 dann bann l\u00e9kol \u00e8k m\u00e9diat\u00e8k. Lo site intern\u00e8t l\u00e9spozisyon : maronages.re (dok\u00fcman p\u00e9dagogik, bibliografik, kartografi lo maronaj). Senti\u00e9 maron : vizit an-t\u00e9at lo site Marapouldo \u2013 dann sirk Salazi, in gran plasse maronaj. Kr\u00e9asyon artistik la Compagnie th\u00e9\u00e2trale Lolita Monga dann in r\u00e9zidans artistik t\u00e9ritoir ansanm la R\u00e9jion R\u00e9nyon \u00e8k la ville Salazi an-partn\u00e8r.\">&nbsp;<\/span> \u00e8k in shemin m\u00e9diasyon k\u00fcltir\u00e8l an 5 l\u00e9tap.<\/p>\n<figure id=\"attachment_3634\" aria-describedby=\"caption-attachment-3634\" style=\"width: 515px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/affiche-exposition-marronnages-1.jpg\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"taille-initiale wp-image-3634 size-full\" src=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/affiche-exposition-marronnages-1.jpg\" alt=\"\" width=\"515\" height=\"798\" srcset=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/affiche-exposition-marronnages-1.jpg 515w, https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/affiche-exposition-marronnages-1-194x300.jpg 194w\" sizes=\"auto, (max-width: 515px) 100vw, 515px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-3634\" class=\"wp-caption-text\">Lafish l\u00e9spozisyon <em>Maronages : refuser l\u2019esclavage \u00e0 l\u2019\u00eele Bourbon au XVIIIe si\u00e8cle<\/em><br \/>roganiz\u00e9 par lo S\u00e9rvis R\u00e9jional Linvant\u00e9r, R\u00e9jion La R\u00e9nyon. <br \/>Sin-Pol, L\u00e9spas K\u00fcltir\u00e9l Sudel Fuma, s\u00e9ktanm 2017- Oktob 2020<\/figcaption><\/figure>\n<p>Lan\u00e9 2013, nou la-d\u00e9mare lo rosh\u00e8rsh dessi maronaj <span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.4390567167098054\" aria-label=\"In l\u00e9tud dessi maronaj: analyz \u00e9tno-istorik bann dok\u00fcman \u00e9kri ; analyz \u00e9tno-linguistik bann toponime \u00e8k bann antroponime La R\u00e9nyon ; konpar\u00e9zon rantr\u2019 bann maronaj Loss\u00e9an Indien. In rogroupman sh\u00e9rsh\u00ebr : Loran Hoarau, istorien ; Sylvain Dumont Ah-Line, assistan la reshershe ; Charlotte Rabesahala, antropolog \u00e8k linguist lo malgash ansien ; Cyril Notter, j\u00e9omatissien, administrat\u00ebr bann don\u00e9 g\u00e9ografik dan lo Park Nasyonal La R\u00e9nyon. T\u00e9ks \u00e8k r\u00e9f\u00e9rans bibliografik ramass\u00e9 par Loran Hoarau \u00e8k Charlotte Rabesahala. Pal\u00e9ografi \u00e8k transkripsyon bann dok\u00fcman zarshiv D\u00e9partman La R\u00e9nyon : Sylvain Dumont Ah-Line. Kartografi orijinal par Cyril Notter. Rapor final d\u00e9ssanm 2015.\">&nbsp;<\/span> ansanm lo bann rapor \u00ab <em>retour de d\u00e9tachements<\/em> \u00bb dan la s\u00e9ri C Zarshiv D\u00e9partman La R\u00e9nyon. Parsk lo bann rapor nav\u00e9 pwin inn-a-l\u2019ot m\u00e8m kantit\u00e9 zinformasyon, nou t\u00e9 oblij\u00e9 bien rogarde lo bann dok\u00fcman po tire d\u00e9fo kan nav\u00e9 anndan, \u00e9pila, m\u00e8m-tan, \u00e9splike bien koman l\u00e9t\u00e9 dann l\u00e9pok-la po demoun mi\u00eb konprande. Nou la-shoizi ans\u00e8rve lo p\u00e8rsonaj Fran\u00e7ois Mussard po amonte lo kont\u00e8ks k\u00fcltir\u00e8l, \u00e9konomik, politik. C\u00e9 son bann rapor i done pl\u00fcs zinformasyon. Nou t\u00e9 i v\u00eb pousse nout l\u00e9t\u00fcd dessi son lanvironman sossial po f\u00e9 rante dann nout lanaliz l\u00e9zot dok\u00fcman lo s\u00e9ri C t\u00e9 i koze dessi l\u00fc (lo bann landroi ou\u00e7a l\u00fc la f\u00e9 domande kons\u00e9ssion i p\u00e8rm\u00e8te bien konprande son d\u00e9gr\u00e9 d\u2019kon\u00e9ssans par rapor lo t\u00e9ritoir ; prime an-z\u00e9sklav \u00ab <em>pi\u00e8ce d\u2019Inde<\/em> \u00bb plass\u00e9 dan lo bann zabitasyon). C\u00e9 Loran Hoarau la-d\u00e9vlope la mani\u00e8r trava\u00efy-la, po rotrasse la j\u00e9n\u00e9aloji shak moun nav\u00e9 dan lo bann d\u00e9tashman. L\u00fc la-romonte jiska bann <em>primo-arrivants<\/em> dapr\u00e9 lo <em>Dictionnaire G\u00e9n\u00e9alogique de Bourbon<\/em>. Konm \u00e7a m\u00e8m l\u00fc la-niabou trouve lo bann lien, kissoi roliji\u00eb konm sivik, t\u00e9 i rassanbe lo bann manm lo m\u00e8m d\u00e9tashman, l\u00e8rk lo bann rapor t\u00e9 i koze pa dessi \u00e7a. Bann dok\u00fcman l\u00e9ta sivil zot tour, i done pl\u00fcs rans\u00e8yman dessi lo bann m\u00e9ti\u00e9 \u00e8k lo kari\u00e8r bann manm lo d\u00e9tashman. La mani\u00e8r Loran Hoarau la-f\u00e9 i p\u00e8rm\u00e8te mi\u00eb konprande lo bann d\u00e9tashman \u00e9pila parkoman zot la-ariv\u00e9, koman zot pouvoir t\u00e9 roganiz\u00e9, koman zot nav\u00e9 in l\u00e9fikassit\u00e9 t\u00e9rib dessi lo t\u00e9rin.<\/p>\n<p><figure id=\"attachment_3583\" aria-describedby=\"caption-attachment-3583\" style=\"width: 451px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2020\/10\/BIB2896-l-embuscade.jpg\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"taille-initiale wp-image-3583 size-full\" src=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2020\/10\/BIB2896-l-embuscade.jpg\" alt=\"\" width=\"451\" height=\"700\" srcset=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2020\/10\/BIB2896-l-embuscade.jpg 451w, https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2020\/10\/BIB2896-l-embuscade-193x300.jpg 193w\" sizes=\"auto, (max-width: 451px) 100vw, 451px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-3583\" class=\"wp-caption-text\">L&#8217;embuscade. Tauoh del. ; F\u00e9lix [sc.]. Grav\u00fcr. <br \/>In <em>Les Marrons<\/em> \/ Louis Timag\u00e8ne Houat, Paris, Ebrard, 1844. <br \/>Kol\u00e8ksyon Bibliot\u00e9k d\u00e9partman La R\u00e9nyon<\/figcaption><\/figure>Tanka lo bann rapor, i \u00e9tale dessi 26 zan\u00e9. Akoz la-\u00e9krire azot ? Dapr\u00e9 Loran Hoarau, Albert Lougnon lav\u00e9 di \u00ab Po done l\u00e9lan bann Bourbon\u00e9 \u00bb lo kons\u00e8y sup\u00e8ri\u00ebr la-prom\u00e8te, dann in d\u00e9lib\u00e9rasyon lo 7 s\u00e9ktanm 1740, done a-kr\u00e9di in l\u00e9sklav \u00ab\u00a0<em>pi\u00e8ce d\u2019Inde\u00a0<\/em>\u00bb par maron kapay\u00e9 mor konm vivan. Somank\u00e9 c\u00e9 akoz \u00e7a m\u00e8m la-komanse \u00e9kri lo bann rapor po niabou r\u00e9klame zot r\u00e9konpans. \u00c7a t\u00e9 inportan parsk konm\u00e7a la <em>Compagnie des Indes Orientales<\/em> t\u00e9 i kon\u00e9 lo konte son z\u00e9sklav. Parlf\u00e8te \u00e7a t\u00e9 i ankouraje la tr\u00e8te. A partir lo bann rapor, la-niabou \u00e9krire in d\u00e9zi\u00e9m dok\u00fcman po f\u00e9 lo d\u00e9kont la kantit\u00e9 z\u00e9sklav bann manm lo bann d\u00e9tashman la-gaingne konm r\u00e9konpans. Bann rapor-la i d\u00e9mare lan\u00e9 1739 ansanm Carron, i ash\u00e8ve dann lan\u00e9 1740 l\u00e8rk Fran\u00e7ois Mussard i l\u00e8ve. L\u00fc la-gaingne in d\u00e9korasyon konm ofissi\u00e9 la Bourjoizi (sinon\u00e7a la milisse bourjoi dapr\u00e9 bann dok\u00fcman).<\/p>\n<p>Par rapor la p\u00e9riode 1739-1765, list-la i akorde \u00e8k la kronoloji. Somank\u00e9 i manke deu-troi pi\u00e8sse m\u00e9 soman n\u00e9na in bon kantit\u00e9. Tou\u00e7ala i done in bonp\u00e9 zinformasyon.<\/p>\n<p>Ast\u00e8r nou kon\u00e9 bann ravine i tonbe la porte po rante dan lo bann l\u00e9spasse maronaj. Bann dif\u00e9ran group maron fan\u00e9 dessi lil i sorte sirtou Madagaskar. Malgr\u00e9 nav\u00e9, anparmi bann moun \u00e9sklaviz\u00e9 depi Madagaskar, dif\u00e9ran lang \u00e8k dif\u00e9ran k\u00fcltir, toulp\u00eb t\u00e9 i gaingne koze in m\u00e8m lang. Akoz \u00e7a m\u00e8m zot la-niabou roganize in sossi\u00e9t\u00e9 maron, politik konm milit\u00e8r, t\u00e9 i tonbe konm in m\u00e9nasse po la koloni. Parsk bann maron i m\u00e8te toultan in pr\u00e9ssion milit\u00e8r violan, ansanm lo ranfor lo f\u00e9rosse <em>Tafika Mainty<\/em> (Larm\u00e9 Noir sinon\u00e7a S\u00e9kr\u00e9), lo gouv\u00e8rn\u00ebr l\u00e9pok-la la-m\u00e8te an-plasse bann \u00ab d\u00e9tashman shass\u00ebr bann Noir maron \u00bb ansanm in bann kolon parsk nav\u00e9 pwin ass\u00e9 solda po d\u00e9fande la koloni.<\/p>\n<p><figure id=\"attachment_3579\" aria-describedby=\"caption-attachment-3579\" style=\"width: 790px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2020\/10\/26J18-Rivi\u00e8re-du-M\u00e2t.jpg\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-3579 size-full\" src=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2020\/10\/26J18-Rivi\u00e8re-du-M\u00e2t.jpg\" alt=\"\" width=\"790\" height=\"700\" srcset=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2020\/10\/26J18-Rivi\u00e8re-du-M\u00e2t.jpg 790w, https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2020\/10\/26J18-Rivi\u00e8re-du-M\u00e2t-300x266.jpg 300w, https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2020\/10\/26J18-Rivi\u00e8re-du-M\u00e2t-768x681.jpg 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 767px) 89vw, (max-width: 1000px) 54vw, (max-width: 1071px) 543px, 580px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-3579\" class=\"wp-caption-text\">[Rivi\u00e8re du M\u00e2t]. Jean-Joseph Patu de Rosemont]. [1813]. Lakwar\u00e9l. <br \/>Kol\u00e8ksyon Zarshiv D\u00e9partman La R\u00e9nyon<\/figcaption><\/figure>Bann kolon i kon\u00e9 pa l\u00e9spasse int\u00e8ri\u00ebr-la. Anndan-la n\u00e9na in roi ansanm inn r\u00e8ne po lo bann vilaj komand\u00e9 par in bann kapit\u00e8ne ansanm li\u00ebtnan. Lo gran maronaj l\u00e9 pa jist in r\u00e9zistans. C\u00e9 in proj\u00e9 po invante in sossi\u00e9t\u00e9 otonome, ind\u00e9pandan par kot\u00e9 la koloni, i tire mod\u00e8l dessi bann zans\u00e8t malgash. Dann Bourbon c\u00e9 in proj\u00e9 po in r\u00e9vol\u00fcsyon politik konm sossial po m\u00e8te an-plasse in L\u00e9ta lib : lo <em>Royaume de l\u2019Int\u00e9rieur<\/em>, o-kontr\u00e8r lo pouvoir kolonial dan l\u00e9-Ba, dessou la pr\u00e9ssion larm\u00e9 maron. Parlf\u00e8te, lo bann piyaj, bien pr\u00e9par\u00e9 par bann maron, l\u00e9 kalk\u00fcl\u00e9 po f\u00e9 p\u00ebr bann moun i vive dessi la kote. I vole manj\u00e9, zouti \u00e8k toute \u00e7at zot la b\u00ebzoin. Zot i kraze lo bann mashine, i fane lo bann pi\u00e8sse partou, i m\u00e8te dof\u00e9 dan lo bann kaz, dan lo bann plantasyon, po m\u00e8te at\u00e8r l\u00e9konomi lil, po pousse bann kolon roprande la m\u00e8r, apr\u00e9\u00e7a prande poss\u00e9ssion d\u2019lil. Dizon inn gu\u00e8r malgr\u00e9 i done pa \u00e8l lo nom-la poudvr\u00e9, m\u00e9soman l\u00e9 par\u00e9y toultan n\u00e9na la gu\u00e9riya. L\u00e9 deu kot\u00e9 i vive dan la violans \u00e8k la p\u00ebr.<\/p>\n<figure id=\"attachment_3593\" aria-describedby=\"caption-attachment-3593\" style=\"width: 1400px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2020\/10\/Stele-trois-marrons-legendaires.jpg\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-3593 size-full\" src=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2020\/10\/Stele-trois-marrons-legendaires.jpg\" alt=\"\" width=\"1400\" height=\"700\" srcset=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2020\/10\/Stele-trois-marrons-legendaires.jpg 1400w, https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2020\/10\/Stele-trois-marrons-legendaires-300x150.jpg 300w, https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2020\/10\/Stele-trois-marrons-legendaires-768x384.jpg 768w, https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2020\/10\/Stele-trois-marrons-legendaires-1024x512.jpg 1024w\" sizes=\"auto, (max-width: 767px) 89vw, (max-width: 1000px) 54vw, (max-width: 1071px) 543px, 580px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-3593\" class=\"wp-caption-text\">Dimitil lo v\u00e9y\u00e9r, Laverdure lo roy, Sarlave la r\u00e9ne. D\u00e9tay la st\u00e8l lo kan Dimitil\u2019 &#8211; Lantre-Deu. <br \/>Ibrahim Mulin. 2018. Foto. Tout bann droi garanti.<\/figcaption><\/figure>\n<p>Par \u00e9kzanpe, dann rapor lo rotour d\u00e9tashman Fran\u00e7ois Mussard lo 31 oktob 1715 l\u00e9 mark\u00e9 :<\/p>\n<blockquote><p>Dan la rivi\u00e9r Sint-\u00c9ti\u00e9ne, landrwa i ap\u00e9l Komansman Lil\u00e9t-a-Korde (\u2026) \u00ab Lo d\u00e9nom\u00e9 Mussard lav\u00e9 demande lo d\u00e9nom\u00e9 Gr\u00e9goire bless\u00e9 si nav\u00e9 d\u2019ot maron dann zalantour sinon\u00e7a si zot l\u00e9t\u00e9 touss\u00ebl anparmi zot bande. Li la-r\u00e9ponde nav\u00e9 deu kanp par l\u2019ot kot\u00e9 lil\u00e9te av\u00e8k inn j\u00fcsteman t\u00e9 \u00e7ak lo d\u00e9tashman nor\u00e9 v\u00fc, ou\u00e7a zot t\u00e9 sava kan zot la-trouve troi Noir-la. Nor\u00e9 50 maron kissoi noir sinon\u00e7a n\u00e9gr\u00e8s kissoi zanfan \u00e9pila dan l\u2019ot kanp pl\u00fcs pti plass\u00e9 par anl\u00e8r \u00e7at-la \u00e8k in distans inn li\u00eb, nor\u00e9 10 maron kissoi noir sinon\u00e7a n\u00e9gr\u00e8s ansanm zanfan .(\u2026) Mussard i d\u00e9klare nor\u00e9 dann kanp-la 30 kaz an bois ron. Anndan-la i rosanm t\u00e9 in lojman po 3, 4 sinon\u00e7a 6 Noir konm lo d\u00e9nom\u00e9 Gr\u00e9goire la raport\u00e9 .(\u2026) Lo d\u00e9nom\u00e9 Mussard, t\u00e9 i kon\u00e9 dapr\u00e9 son gran lesp\u00e9rians bann maron i kashi\u00e8te dann kaverne \u00e9pila dan la t\u00e8r \u00e7ak zot n\u00e9na konm rish\u00e8s kapay\u00e9, li nor\u00e9 f\u00e9 rode \u00e7a dann kan-la \u00e9pila dann zalantour par bann Noir t\u00e9 i suive lo d\u00e9tashman. Zot nor\u00e9 trouve dann in pti kav\u00e8rn deu f\u00fczi bon l\u00e9ta sharj\u00e9 \u00e9pila dan lo trou in pi\u00e9 d\u2019boi in f\u00fczi deu-kou ansanm bann bal-f\u00fczi \u00e9pila dann in kr\u00eb, troi-kar d\u2019liv la poud parla, \u00e8k 11 marmit dif\u00e9ran grand\u00ebr, pl\u00fczi\u00e9r ash, s\u00e8rp\u00e9te, piosh \u00bb<span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.6895331481749196\" aria-label=\"Rapor Fran\u00e7ois Mussard, ofissi\u00e9 la milisse bourjoi, sh\u00e8f d\u00e9tashman shass\u00ebr Maron, po lo gr\u00e9f karti\u00e9 Sin- Pol, lo 31 oktob 1751. Konpozisyon d\u00e9tashman : Fran\u00e7ois Grosset, Antoine Mussard, Gaspard Lautrec, Henry Hoareau, Sylvestre Grosset, Joseph Hoareau (lo papa), Jacques Hoareau garson No\u00ebl, Louis Lauret, Antoine Cerveau, Claude Garnier. Zarshiv D\u00e9partman La R\u00e9nyon (ADR) C 994.\">&nbsp;<\/span>.<\/p><\/blockquote>\n<p>Lo d\u00e9tashman : Fran\u00e7ois Grosset, Antoine Mussard, Gaspard Lautrec, Henry Hoareau, Sylvestre Grosset, Joseph Hoareau (lo papa), Jacques Hoareau garson No\u00ebl, Louis Lauret, Antoine Cerveau, Claude Garnier.<\/p>\n<figure id=\"attachment_4441\" aria-describedby=\"caption-attachment-4441\" style=\"width: 800px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/FRIHOI_30P1.10b.jpg\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-4441 size-full\" src=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/FRIHOI_30P1.10b.jpg\" alt=\"\" width=\"800\" height=\"575\" srcset=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/FRIHOI_30P1.10b.jpg 800w, https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/FRIHOI_30P1.10b-300x216.jpg 300w, https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/FRIHOI_30P1.10b-768x552.jpg 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 767px) 89vw, (max-width: 1000px) 54vw, (max-width: 1071px) 543px, 580px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-4441\" class=\"wp-caption-text\">N\u00b010 \u2013 Nos anc\u00eatres les Gaulois \u2013 La r\u00e9pression. Herv\u00e9 Masson (1919-1990). 1972. D\u00e9ssin.<br \/>Fon priv\u00e9 Herv\u00e9 Masson (1919-1990). Toute bann droi garanti.<\/figcaption><\/figure>\n<p>Kan i lire lo bann rapor dessi lo rotour la \u00ab shass bann gran maron \u00bb nou aprann koman lo bann vilaj maron l\u00e9 bien roganiz\u00e9 po vr\u00e9man. N\u00e9na in pop\u00fclasyon demoun \u00e8k marmay la-\u00e9n\u00e9te lib an-maronaj, t\u00e9 i done azot lo nom \u00ab kr\u00e9ol d\u00e9 bwa \u00bb \u00e8k deu-troi gramoun an-pl\u00fcs. Inp\u00e9 z\u00e9sklav i prof\u00e9r \u00ab j\u00e9te zot kor dann fon ranpar \u00bb ol\u00e9rk f\u00e9 kapay azot. I souke bann zanfan l\u00e9rk zot paran l\u00e9 mor dann batay \u00e8k bann d\u00e9tashman. Inp\u00e9 d\u2019kanp maron l\u00e9 inportan par la kantit\u00e9 demoun i vive anndan ; lo bann kaz an boi-ron l\u00e9 solide, bann zouti, \u00e7ak zot t\u00e9 i ans\u00e9rve toul\u00e9jour, karo la t\u00e9r plant\u00e9 an mayi, patate du \u00ab <em>perroux<\/em> \u00bb \u00e8k toute kalit\u00e9 l\u00e9g\u00fcme, i amonte bien koman bann vilaj-la t\u00e9 r\u00e9ste an plasse lontan. Anparmi \u00e7at t\u00e9 kapay\u00e9, inp\u00e9 i d\u00e9klare zot l\u00e9 maron depi parla vint-an. D\u00e9s\u00e8rtin la-shap\u00e9 depi <em>l\u2019Ile de France<\/em>, i tonm 200 kilom\u00e9te apr\u00e9 la kote Bourbon, po tashmani\u00e9r al\u00e9 jiska Madagaskar par la m\u00e8r ! Nana bann kanp po al\u00e9 kashi\u00e9te si bann milissien i atake\u2026<\/p>\n<p>Bann vilaj dann zil\u00e9t, bann pti plato form\u00e9 par l\u00e9rozion souvand\u00e9foi kost\u00e9 \u00e8k in landrwa nana de-lo, n\u00e9na in prot\u00e9ksyon par in palissade \u00ab do boi pik\u00e9 \u00bb \u00e8k par-anba, in bann kanal ansanm bann poto d\u2019boi la pointe t\u00e9 i passe dann f\u00e9 po rande pl\u00fcs d\u00fcr, pik\u00e9 anndan. Bann pi\u00e9j-la t\u00e9 kashi\u00e9te an-dsou z\u00e9rbaz, t\u00e9 p\u00eb bl\u00e9sse s\u00e9ri\u00e9 lo bann shass\u00ebr d\u00e9tashman<span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.6698469902208437\" aria-label=\"Lo toponim B\u00e9louve i v\u00e9 dire \u00ab n\u00e9na bonp\u00e9 pi\u00e8j\u00bb i amontre bien lo tiktak la d\u00e9fans autour bann vilaj maron.\">&nbsp;<\/span>. Bann zil\u00e9t-la l\u00e9 kalk\u00fcl\u00e9 dan lo tiktak bann maron ; zot i bouje lil\u00e9t-an-lil\u00e9t po \u00e9skive bann d\u00e9tashman, anprofite m\u00e8m-tan in l\u00e9spasse garanti, \u00e8k in r\u00e9z\u00e9rv manj\u00e9 \u00e9pila bann kashi\u00e9te po l\u00e9-zarm. Bann maron i ok\u00fcpe bien bann zil\u00e9t-la par rapor zot tiktak. Bann ravine, pti piton, s\u00e9r\u00e9, c\u00e9 d\u2019shemin i roli\u00e9 bann zil\u00e9t inn-a-l\u2019ot po forme larship\u00e9l lo <em>Royaume de l\u2019Int\u00e9rieur<\/em>. Bann maron n\u00e9na lo shien po pr\u00e9vien azot si in moun d\u00e9or i arive \u00e9pila l\u00e9 riskab bl\u00e9sse s\u00e9ri\u00e9 bann shass\u00ebr.<\/p>\n<h3>Koman lonomastik l\u00e9 inportan<\/h3>\n<p>La vi bann maron l\u00e9 roganiz\u00e9 po rande fassil zot d\u00e9plasman, malgr\u00e9 i rossanbe n\u00e9na deu-troi plasse konm Lil\u00e9t-a-korde, la-rogroupe jiska troi j\u00e9n\u00e9rasyon maron instal\u00e9 dapr\u00e9 in rapor d\u00e9tashman lan\u00e9 1752. I fo lo nom in plasse i di koman li l\u00e9<span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.9773169762785495\" aria-label=\"Ambranle \u00ab ou\u00e7a n\u00e9na d\u2019branl \u00bb in l\u00e9p\u00e8s bruy\u00e8r i br\u00fcle san boukanaj. B\u00e9toune \u00ab gran plasse ou\u00e7a i gaingne f\u00e9 gryade\u00bb (an-missouk!). Piton B\u00e9rane \u00ab ou\u00e7a n\u00e9na in bonp\u00e9 d\u2019lo\u00bb (pl\u00fcto dan l\u00e9-O). B\u00e9male \u00ab ou\u00e7a n\u00e9na bonp\u00e9 zanguy \u00bb. Ta\u00efbit \u00ab landroi an form kaka lapin \u00bb.\">&nbsp;<\/span>.<\/p>\n<figure id=\"attachment_4439\" aria-describedby=\"caption-attachment-4439\" style=\"width: 800px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/FRIHOI_30P1.9-noirs-marrons.jpg\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-4439 size-full\" src=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/FRIHOI_30P1.9-noirs-marrons.jpg\" alt=\"\" width=\"800\" height=\"570\" srcset=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/FRIHOI_30P1.9-noirs-marrons.jpg 800w, https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/FRIHOI_30P1.9-noirs-marrons-300x214.jpg 300w, https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/FRIHOI_30P1.9-noirs-marrons-768x547.jpg 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 767px) 89vw, (max-width: 1000px) 54vw, (max-width: 1071px) 543px, 580px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-4439\" class=\"wp-caption-text\">N\u00b09 &#8211; Nos anc\u00eatres les Gaulois &#8211; Les Noirs marrons. Herv\u00e9 Masson (1919-1990). 1972. D\u00e9ssin. <br \/>Fon priv\u00e9 Herv\u00e9 Masson (1919-1990). Tout bann droi garanti.<\/figcaption><\/figure>\n<p>D\u00e9pi lan\u00e9 2005 par lo trava\u00efy Charlotte Rabesahala, lonomastik par rapor lo maronaj dan La R\u00e9nyon la-d\u00e9vlop\u00e9. I p\u00e9rm\u00e9te rotrouve bann parole demoun \u00e9sklaviz\u00e9 dan lo bann toponime \u00e8k bann lantroponime i trouve jiska jordi dessi bann karte lil, m\u00e9soman lo nom \u00e8k la mani\u00e8r di ali la-modifi\u00e9 f\u00fcramezir, parlf\u00e9te jordi i trouve p\u00fc ko\u00e7a li t\u00e9 i v\u00eb di promi\u00e9 d\u00e9b\u00fc<span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.03081582762771007\" aria-label=\"In bon l\u00e9gzanp lo toponim kaskad Bibron la Pl\u00e8ne-d\u00e9-Palmiste i sorte pa ansanm lo nom in kolon m\u00e9soman \u00e8k in nom malgash Biby rano, i prononse bibrane, c\u00e9 lo nom bann Z\u00e9spri d\u2019lo i invoke dovan bann kaskad dann bann s\u00e9r\u00e9moni. Lo toponim malgash la franzis\u00e9 an \u00ab biberon \u00bb.\">&nbsp;<\/span>.<\/p>\n<p>Lanaliz \u00e9pila lit\u00e9rpr\u00e9tasyon lo bann r\u00e9z\u00fclta la rosh\u00e9rsh dann pl\u00fczi\u00e9r dom\u00e9n, i p\u00e9rm\u00e9te bien voir bann mo t\u00e9 i ans\u00e8rve dann maronaj \u00e9pila k\u00e9l kot\u00e9 zot i sorte, kissoi \u00e7at bann \u00ab d\u00e9tashman shass\u00ebr d\u2019Noir \u00bb konm \u00e7at bann maron parzotm\u00e9m. In nouvo l\u00e9spas i \u00e9n\u00e9te dann lil \u00ab <em>le Royaume de l\u2019int\u00e9rieur<\/em><span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.06346862976176981\" aria-label=\"Bann toponim kavern Manzac ; Piton do f\u00e9 Manzac, anl\u00e8r la pante P\u00e8i br\u00fcl\u00e9, i rap\u00e8le l\u00e9kzistans lo roi Manzac. Son nom konm son l\u00e9krit\u00fcr c\u00e9 la mani\u00e8r kr\u00e9ol po Mpanjaka i v\u00e9 dire an-malgash \u00ab lo Roi \u00bb. Lo 24 ao\u00fbt 1758, lo d\u00e9tashman Jean Dugain la-tu\u00e9 Manzac. Deu-troi som\u00e8n avan, lo 9 juin 1758, son madanm la R\u00e8ne Fouche l\u00e9 kapay\u00e9 \u00e8k zot pti fiy troi moi. \u00c9l l\u00e9 fi\u00e8r son role konm r\u00e8ne : \u00ab (\u2026) N\u00e9gr\u00e8s-la i di \u00e9l l\u00e9 kr\u00e9ti\u00e9ne, \u00e9l i ap\u00e8le Fran\u00e7oise, n\u00e9na parla vin-t-an \u00e9l la-parti maron, avan \u00e7a \u00e9l l\u00e9t\u00e9 mari\u00e9 (\u2026) m\u00e9soman ast\u00e8r \u00e9l la-shanje son nom dann boi, \u00e9l i ap\u00e8le la R\u00e8ne Fouche, \u00e9l l\u00e9 mari\u00e9 \u00e8k lo nom\u00e9 Manzac \u00bb. ADR C 1000 Rapor Jean Dugain lo gr\u00e8f karti\u00e9 Sin-Benoit. La R\u00e8ne Fouche : \u00ab La reine blanche \u00bb (son koul\u00e8r ?) ; fotsy : blansh.\">&nbsp;<\/span> \u00bb ou\u00e7a zist \u00e7at i kon\u00e9 (bann maron) i niabou al\u00e9, zot i transm\u00e9te \u00e8k la parol inn-a-l\u2019ot lo karte l\u00e9-O l\u00e9 dann zot t\u00e8t, po trouve zot shemin, rotrouve azot, prot\u00e9je azot par rapor shass\u00ebr \u00e9pila roganize zot vi apr\u00e9 la mor.<\/p>\n<p>Lo triaj \u00e8k lo kroizaj tout bann zinformasyon-la la-p\u00e8rm\u00e8te trasse in kartografi lo maronaj dann 18\u00e8m si\u00e9k ansanm la kon\u00e9ssans bann kanp Gran Maron. Dessi la karte lo maronaj<span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.15284406929350725\" aria-label=\"Karte po t\u00e9l\u00e9sharg\u00e9 dessi lo site l\u00e9kspozisyon Maronages : Refuser l\u2019esclavage \u00e0 l\u2019\u00eele Bourbon au XVIIIe si\u00e8cle. Site : maronages.re\">&nbsp;<\/span> i rotrouve bann toponime mark\u00e9 dann bann dok\u00fcman tout l\u00e9pok may\u00e9 ansanm. \u00c7ak bann maron la-don\u00e9 n\u00e9na in lorijine malgash. An-pl\u00fcske\u00e7a n\u00e9na, an-frans\u00e9<span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.6539282990663652\" aria-label=\"Bann toponim Le Bloc, Piton de Bloc, Camp de Bloc, l\u00e9 mark\u00e9 an 6 fois dessi la karte maronaj. La pl\u00fcpar l\u00e9 plass\u00e9 dessi lo bor lo Royaume de l\u2019Int\u00e9rieur, c\u00e9 bann jol po bann maron \u00e8k lo karkan f\u00e9 ansanm deu morso d\u2019boi plass\u00e9 in dessi l\u2019ot po \u00ab blok \u00bb bann sheviy, bann poign\u00e9 \u00e8k la t\u00e8t bann prizoni\u00e9.\">&nbsp;<\/span>, \u00e7ak bann shass\u00ebr maron la-don\u00e9.<\/p>\n<figure id=\"attachment_3581\" aria-describedby=\"caption-attachment-3581\" style=\"width: 948px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2020\/10\/ME-2009-01-300.jpg\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-3581 size-full\" src=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2020\/10\/ME-2009-01-300.jpg\" alt=\"\" width=\"948\" height=\"650\" srcset=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2020\/10\/ME-2009-01-300.jpg 948w, https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2020\/10\/ME-2009-01-300-300x206.jpg 300w, https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2020\/10\/ME-2009-01-300-768x527.jpg 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 767px) 89vw, (max-width: 1000px) 54vw, (max-width: 1071px) 543px, 580px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-3581\" class=\"wp-caption-text\">Le Piton d&#8217;Enchein : vue prise de la Mare \u00e0 Poule d&#8217;Eau. Anonime. 1876. <br \/>Kol\u00e8ksyon M\u00fcz\u00e9 Vill\u00e8le. Fon Michel Pol\u00e9nyk<\/figcaption><\/figure>\n<p>Po Charlotte Rabesahala, \u00ab la toponimi l\u00e9spas lo maronaj i done in linvant\u00e9r bien fourni lo bann rosours n\u00e9na dessi lo t\u00e9ritoir kissoi po lo manz\u00e9 konm po la gu\u00e9r \u00e8k la r\u00e9zistans. Li trasse in vr\u00e9 j\u00e9ografi kissoi fizik, moral konm spirit\u00fc\u00e9l po in \u2018<em>Royaume de l\u2019Int\u00e9rieur<\/em>\u2019 va ans\u00e9rve po bann groupe dif\u00e9ran, j\u00e9n\u00e9rasyon an-j\u00e9n\u00e9rasyon \u00bb<span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.5860192210901569\" aria-label=\"In l\u00e9tud dessi maronaj : analyz \u00e9tno-istorik bann dok\u00fcman \u00e9kri ; analyz \u00e9tno-linguistik bann toponime \u00e8k bann antroponime La R\u00e9nyon ; konpar\u00e9zon rantr\u2019 bann maronaj Loss\u00e9an Indien. 2\u00e9m parti derni\u00e9 rapor , konkl\u00fczion j\u00e9n\u00e9ral, paj 66\">&nbsp;<\/span>.<\/p>\n<p>M\u00e9soman la fin lo gran maronaj i komanse ariv\u00e9 f\u00fcramezir lo t\u00e9ritoir i r\u00e9tr\u00e9ssi, m\u00e9mtan bann kolon i ok\u00fcpe plizan-pl\u00fcs l\u00e9-O 19\u00e8m si\u00e9k apartir, \u00e9pila i komanse la kolonizasyon ofissi\u00e9l l\u00e9-troi sirk. La r\u00e9zistans bann Noir l\u00e9 kraz\u00e9 m\u00e9soman li l\u00e9 toujour la-m\u00e9m. Malgr\u00e9 bann dok\u00fcman i koze pa tro dessi \u00e7a, bann group maron va tienbo ansanm jiska labolisyon l\u00e9sklavaj lan\u00e9 1848.<\/p>\n<p>Na pwin lontan la-komanse kon\u00e9te listoir maronaj La R\u00e9nyon an k\u00e9stion. La-done anou zinformasyon vr\u00e9man inportan. M\u00e9soman i fo ash\u00e9ve rode ankor po fini, i fo rogarde koman la pop\u00fclasyon la anvi po vr\u00e9man, kon\u00e9te lo maronaj konm in r\u00e9zistans, po done ali tout son plasse dann nout listoir lokal konm nasyonal.<\/p>\n<p><span style=\"color: #800000;\"><a style=\"color: #800000;\" href=\"http:\/\/maronages.re\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Po kon\u00e8t pl\u00fcs<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":5,"featured_media":14132,"parent":8666,"menu_order":50,"template":"","class_list":["post-14130","documentaire","type-documentaire","status-publish","has-post-thumbnail","hentry"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/re\/wp-json\/wp\/v2\/documentaire\/14130","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/re\/wp-json\/wp\/v2\/documentaire"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/re\/wp-json\/wp\/v2\/types\/documentaire"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/re\/wp-json\/wp\/v2\/users\/5"}],"up":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/re\/wp-json\/wp\/v2\/documentaire\/8666"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/re\/wp-json\/wp\/v2\/media\/14132"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/re\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=14130"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}