{"id":14151,"date":"2025-03-25T12:07:21","date_gmt":"2025-03-25T08:07:21","guid":{"rendered":"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/?post_type=documentaire&#038;p=14151"},"modified":"2026-01-23T11:22:37","modified_gmt":"2026-01-23T07:22:37","slug":"bann-fanm-dann-maronaj-la-renyon","status":"publish","type":"documentaire","link":"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/re\/documentaires\/lesklavaj\/rezistanse-kontr-lesklavaj\/bann-fanm-dann-maronaj-la-renyon\/","title":{"rendered":"Bann fanm dann maronaj La R\u00e9nyon"},"content":{"rendered":"<h2>Simand\u00e8f, Mafate, Dimitil, Anshin, ala in takon lo nom n\u2019i retrouve dan la toponimi Lil La R\u00e9nyon, \u00e9pila dan la m\u00e9moir toute bann R\u00e9nyon\u00e9 ansanm. Bann maron l\u00e9jand\u00e8r-la s\u00e9 lo sinbol la l\u00fcte po la lib\u00e8rt\u00e9, la r\u00e9zistans kontr\u2019 l\u00e9sklavaj. M\u00e9-soman, lo nom bann fanm t\u00e9 i marshe \u00e8k zot, la-r\u00e8ste dann lonbraj bann gran maron-la.<\/h2>\n<div style=\"width: 525px;\" class=\"wp-video\"><!--[if lt IE 9]><script>document.createElement('video');<\/script><![endif]-->\n<video class=\"wp-video-shortcode\" id=\"video-14151-1\" width=\"525\" height=\"295\" poster=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/12\/poster_payet.jpg\" preload=\"metadata\" controls=\"controls\"><source type=\"video\/mp4\" src=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2025\/03\/13-Marie_Ange_PAYET.mp4?_=1\" \/><a href=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2025\/03\/13-Marie_Ange_PAYET.mp4\">https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2025\/03\/13-Marie_Ange_PAYET.mp4<\/a><\/video><\/div>\n<p>Kan m\u00e8m \u00e7a, zot nom i plane, dessi bann piton Lil : H\u00e9va, Rahariane, Mariane, Sarlave, Simangalove. Bann fanm-la la-jou\u00e9 in rol inportan dann maronaj, akoz zot t\u00e9 i partissipe po la vie lo kanp, po la transmisyon bann tradisyon, bann kon\u00e9ssans, bann kroyans, bann rit\u2019 \u00e8k pratik k\u00fcltir\u00e8l \u00e8pila reliji\u00e9. Zot n\u00e9na in bon-part, po toulbon dan lo m\u00e9tissaj Lil \u00e9pila dan la d\u00e9kouv\u00e8rte lo bann sirk.<\/p>\n<figure id=\"attachment_356\" aria-describedby=\"caption-attachment-356\" style=\"width: 1215px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/12\/bandeau-frm1069-2009-01-04-cimandef-mare-a-chicots-piton-d-anchaing-plaine-d-affouches-web.jpg\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-356 size-full\" src=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/12\/bandeau-frm1069-2009-01-04-cimandef-mare-a-chicots-piton-d-anchaing-plaine-d-affouches-web.jpg\" alt=\"\" width=\"1215\" height=\"800\" srcset=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/12\/bandeau-frm1069-2009-01-04-cimandef-mare-a-chicots-piton-d-anchaing-plaine-d-affouches-web.jpg 1215w, https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/12\/bandeau-frm1069-2009-01-04-cimandef-mare-a-chicots-piton-d-anchaing-plaine-d-affouches-web-300x198.jpg 300w, https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/12\/bandeau-frm1069-2009-01-04-cimandef-mare-a-chicots-piton-d-anchaing-plaine-d-affouches-web-768x506.jpg 768w, https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/12\/bandeau-frm1069-2009-01-04-cimandef-mare-a-chicots-piton-d-anchaing-plaine-d-affouches-web-1024x674.jpg 1024w\" sizes=\"auto, (max-width: 767px) 89vw, (max-width: 1000px) 54vw, (max-width: 1071px) 543px, 580px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-356\" class=\"wp-caption-text\">Cimandef, Mare \u00e0 Chicots, Piton d\u2019Anchaing, Plaine d\u2019Affouches. Adolphe Le Roy, dessinat\u00ebr.<br \/>Rantr&#8217; 1875 \u00e8k 1900. <br \/>M\u00fcz\u00e9 L\u00e9on Dierx<\/figcaption><\/figure>\n<p>Dan la parol kolonial, souvand\u00e9foi la-ramasse in p\u00eb mant\u00e8r kan t\u00e9 i koze dessi bann maron, t\u00e9 i f\u00e9 passe azot konm demoun t\u00e9 i rode toultan po sov\u00e9 dann bann gafourn Lil, ou\u00e7a demoun lav\u00e9 jam\u00e9 m\u00e8te lo pi\u00e9. Listoir i amontre zot la-plante zot rassine dann Lil, zot la-organize poudvr\u00e9 bann r\u00e9zo, zot la-prande zot mark dan lo p\u00e9i. Zot i organize zot kanp, zot i garanti zot prot\u00e8ksyon kontr\u2019 bann zatak lo bann d\u00e9tashman. Vavangu\u00e8r po vr\u00e9man zot i d\u00e9boule an-razzia dann bann plantasyon dessi la kote po rode bann fanm ankor \u00e9sklav, \u00e9pila po ramasse zout\u00efy \u00e8k manj\u00e9.<\/p>\n<p>\u00c9sklaviz\u00e9 dessi la plantasyon lo maitr&#8217;, lo Kaf\/lo Malgash i p\u00e8rde son fam\u00efy, son lidantit\u00e9, son lanvironman. Dann son l\u00fcte po la lib\u00e8rt\u00e9, li amontre son lanvi \u00e8k son volont\u00e9 ref\u00e9 son lantouraj-fam\u00efy, rotrouve in lidantit\u00e9 dann in nouvo p\u00e9\u00ef. L\u00e9 difissil po nou jordi f\u00e9 lo dif\u00e9rans rantr\u2019 l\u00e9jande \u00e8k r\u00e9alit\u00e9. Bann fanm maron la-\u00e9gzist\u00e9, la pa \u00e9gzist\u00e9, d\u00e9s\u00e8rtin t\u00e8ks la lit\u00e9rat\u00fcr, zistoir \u00e8k dok\u00fcman zarshiv i di bien zot pr\u00e9zans kot\u00e9 zot bononm, i rakonte la vie d\u00e9s\u00e8rtin kouple maron l\u00e9jand\u00e8r.<\/p>\n<h3>H\u00e9va \u2013 Anshin<\/h3>\n<figure id=\"attachment_8035\" aria-describedby=\"caption-attachment-8035\" style=\"width: 433px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/12\/IMG_6714.jpg\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"taille-initiale wp-image-8035 size-full\" src=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/12\/IMG_6714.jpg\" alt=\"\" width=\"433\" height=\"650\" srcset=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/12\/IMG_6714.jpg 433w, https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/12\/IMG_6714-200x300.jpg 200w\" sizes=\"auto, (max-width: 433px) 100vw, 433px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-8035\" class=\"wp-caption-text\">H\u00e9va. Gilbert Clain. 2000. In skult\u00fcr i gaingne trouve Salazi, dessi la plasse Hell-Bourg <br \/>Foto Ibrahim Mulin. Droi garanti<\/figcaption><\/figure>\n<p>La pa rotrouve in trasse \u00e9kri dessi H\u00e9va \u00e8k Anshin dann bann dok\u00fcman zarshiv. Pourtan lo Piton Anshin, dann sirk Salazi i porte lo nom lo maron la-vive t\u00e8rla. Listoir lo kouple i tonbe konm in mythe lorijine maronaj. I rossanbe dan la m\u00e9moir toute demoun, la-oublye Anshin, par rapor lo gran maron Mafate, malgr\u00e9 listoir i di pa si \u00e7at-la nav\u00e9 in madanm kot\u00e9 l\u00fc. Dapr\u00e9 lo bann t\u00e8ks Auguste Vinson, C.H. Leal \u00e8k Eug\u00e8ne Dayot, Anshin l\u00e9t\u00e9 in maron passifik, li t\u00e9 i vive dan la p\u00e9, an-lotonomi dessi son Piton. L\u00fc l\u00e9t\u00e9 lo promi\u00e9 maron, i pr\u00e9tan l\u00fc la-gaingne 8 fiy ansanm H\u00e9va. Banna la jam\u00e9 kon\u00fc la sh\u00e8ne l\u00e9sklavaj. 8 fiy-la la-mari\u00e9 \u00e8k bann gran sh\u00e8f maron, parlf\u00e8te lo r\u00e8gn\u2019 bann gran sh\u00e8f maron la-komanse konm\u00e7a m\u00e8m dann Lil. Dan lo kanp, ou\u00e7a zot i vive zot touss\u00ebl, H\u00e9va i ok\u00fcpe laranjman lajoupa, i f\u00e9 kui lo manj\u00e9 Anshin la-trouv\u00e9 dann zalantour. Anshin l\u00e9 malgash bien s\u00fcr, m\u00e9 soman, i kon\u00e9 pa ou\u00e7a H\u00e9va t\u00e9 i sorte.<\/p>\n<figure id=\"attachment_358\" aria-describedby=\"caption-attachment-358\" style=\"width: 571px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/12\/ill-1-2003-6-30-une-esclave-fugitive-et-son-enfant-web.jpg\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"taille-initiale wp-image-358 size-full\" src=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/12\/ill-1-2003-6-30-une-esclave-fugitive-et-son-enfant-web-e1631780574699.jpg\" alt=\"\" width=\"571\" height=\"700\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-358\" class=\"wp-caption-text\">In zesklav l\u00e9 apo sov\u00e9 \u00e8k son marma\u00efy. 1889. Lestanp. Dann <em>La traite des n\u00e8gres et la croisade africaine<\/em>, Alexis Marie Gochet, Paris : C. Poussielgue, Procure g\u00e9n\u00e9rale, p. 209.<br \/>Kol\u00e9ksyon M\u00fcz\u00e9 Vill\u00e8le<\/figcaption><\/figure>\n<h3>Mariane\/Rahariane \u2013 Simand\u00e8f\/Mafate<\/h3>\n<p>I pr\u00e9tan lo madanm Simand\u00e8f, in maron i sorte Madagaskar, l\u00e9t\u00e9 Mariane. Dessi la karte j\u00e9ografi La R\u00e9nyon, la kr\u00e8te i prolonje la montagn Simand\u00e8f dann sirk Mafate i porte son nom. L\u00e9krivin Boris Gamal\u00e9ya i ap\u00e8le lo madanm Simand\u00e8f, Rahariane, in nom i sorte Madagaskar. Po \u00e7a m\u00e8m, l\u00fc done a\u00e8l in lidantit\u00e9 malgash. In bonp\u00eb fanm maron i ap\u00e8le Rahariane sinon\u00e7a Mariane. Akoz \u00e7a, l\u00e9 difissil rotrouve la trasse Mariane\/Rahariane, lo madanm lo maron Simand\u00e8f. Dapr\u00e9 C.H. Leal, Mariane l\u00e9 in fanm-gu\u00e9ri\u00e9 i bataye kontr\u2019 bann kolon, ansanm son bononm Simand\u00e8f. \u00c8l na poin lo m\u00e8m rol \u00e7at H\u00e9va. J.M. Mac-Auliffe i pr\u00e9tan Mariane l\u00e9t\u00e9 lo madanm in gran sh\u00e8f maron t\u00e9 i ap\u00e8le Fanga, son kanp l\u00e9t\u00e9 dann Silaos. Lo shass\u00ebr d\u2019Noir Edouard Robert, la-tu\u00e9 a\u00e8l. Dann in dok\u00fcman zarshiv lan\u00e9 1751, lo shass\u00ebr d\u2019maron, Fran\u00e7ois Mussard la-tu\u00e9 Rahariane, l\u00e9m\u00e9 lo sh\u00e8f Mafak (Mafate)<span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.19193179586121967\" aria-label=\"Dok\u00fcman zarshiv : ADR C\u00ba994, 24 s\u00e9ktanm 1751.\">&nbsp;<\/span> dan la <em>Rivi\u00e8re des Galets<\/em>. Parlf\u00e8te i pr\u00e9tan in d\u00e9nom\u00e9 Rahariane l\u00e9t\u00e9 lo madanm Mafate.<br \/>\nMafate, in sh\u00e8f maron i sorte Madagaskar, l\u00e9t\u00e9 in gran siguid\u00ebr, l\u00fc t\u00e9 i kon\u00e9 bien bann Frans\u00e9 d\u00e9pi la kolonizasyon Madagaskar. L\u00fc t\u00e9 i rogarde bann <em>sikidis<\/em> po d\u00e9vine lavnir lo groupe bann maron.<\/p>\n<figure id=\"attachment_2226\" aria-describedby=\"caption-attachment-2226\" style=\"width: 433px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/IMG_7500b.jpg\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"taille-initiale wp-image-2226 size-full\" src=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/IMG_7500b.jpg\" alt=\"\" width=\"433\" height=\"650\" srcset=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/IMG_7500b.jpg 433w, https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/IMG_7500b-200x300.jpg 200w\" sizes=\"auto, (max-width: 433px) 100vw, 433px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-2226\" class=\"wp-caption-text\">Fam\u00efy maron : Simand\u00e8f \u00e8k Mariane. Marco Ah-Kiem. Skult\u00fcr, Sin-Dni &#8211; Barachoi. <br \/>Foto Ibrahim Mulin. Droi garanti<\/figcaption><\/figure>\n<h3>Simangalove &#8211; Matout\u00e9<\/h3>\n<p>Dapr\u00e9 C.H. Leal, Simangalove l\u00e9t\u00e9 lo madanm lo sh\u00e8f Matout\u00e9, t\u00e9 i vive dann in kav\u00e8rne bien kreu, la-o <em>Trois Salazes<\/em> dann sirk Silaos. I amontre a\u00e8l konm in fanm-gu\u00e9ri\u00e9, \u00e9pila kons\u00e9y\u00e8r. \u00c8l l\u00e9t\u00e9 lo 11\u00e8m sh\u00e8f lo bann maron t\u00e9 i bata\u00ffe kontr\u2019 lo pouvoir kolonial.<\/p>\n<h3>Sarlave \u2013 Lav\u00e8rdure<\/h3>\n<p>Bann d\u00e9tashman lav\u00e9 p\u00ebr lo gran roi Lav\u00e8rdure \u00e8k son r\u00e8ne Sarlave. Po \u00e7a m\u00e8m d\u00e9tashman-la t\u00e9 i porsuive azot toultan. Zot kanp Lil\u00e8te Maron l\u00e9 dann sirk Silaos. I pr\u00e9tan, lan\u00e9 1752<span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.1886754897360634\" aria-label=\"Dok\u00fcman zarshiv: ADR C\u00ba965, 11 oktob 1743 \/ ADR C\u00ba995, 30 oute 1752 \/ C\u00ba995, 28 d\u00e9ssanm 1752 \/ ADR 996 C\u00ba996, 6 f\u00e9vri\u00e9 1753.\">&nbsp;<\/span>, lo shass\u00ebr d\u2019maron Fran\u00e7ois Mussard la-tu\u00e9 Sarlave. Lo nom lo deu maron-la la pa r\u00e8ste dan la m\u00e9moir toute demoun. Par kontr\u2019, lo nom lo sh\u00e8f maron Dimitil\u2019, j\u00e9ografikman kost\u00e9 \u00e8k lo kanp Sarlave \u00e8k Lav\u00e8rdure, i r\u00e8ste bien mark\u00e9 dan lo majinasyon bann R\u00e9nyon\u00e9.<\/p>\n<figure id=\"attachment_8038\" aria-describedby=\"caption-attachment-8038\" style=\"width: 433px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/12\/IMG_6842b.jpg\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"taille-initiale wp-image-8038 size-full\" src=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/12\/IMG_6842b.jpg\" alt=\"\" width=\"433\" height=\"650\" srcset=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/12\/IMG_6842b.jpg 433w, https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/12\/IMG_6842b-200x300.jpg 200w\" sizes=\"auto, (max-width: 433px) 100vw, 433px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-8038\" class=\"wp-caption-text\">Sarlave la r\u00e8ne. D\u00e9ta\u00efy la st\u00e8l la-m\u00e8te dan lo kanp Dimitil \u2013 Lantredeu. Louis Dijoux. 1998. Skult\u00fcr.<br \/>Foto Ibrahim Mulin. Droi garanti<\/figcaption><\/figure>\n<h3>Adzire<\/h3>\n<p>L\u00e9 possib rogarde madanm-la konm in fanm-maron ? La-ak\u00fcze a\u00e8l ress\u00e8le zaf\u00e8r vol\u00e9 par bann maron. Firmin Lacpatia la-tire \u00e7a dann bann rapor la polisse lan\u00e9 1846<span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.6300485879867617\" aria-label=\"Dok\u00fcman zarshiv : ADR 73M6.\">&nbsp;<\/span>, l\u00fc rakonte son listoir dann son livr\u2019 <em>Adzire ou le prestige de la nuit<\/em>.<br \/>\nP\u00e8rsonaj f\u00e9minin-la i amontre l\u00e9 possib la fanm noir nav\u00e9 inn doube kondisyon dan la sossi\u00e9t\u00e9 kolonial r\u00e9nyon\u00e9 : z\u00e9sklav dessi in dom\u00e8n, \u00e9pila i f\u00e9 kaloubadia \u00e8k bann maron.<\/p>\n<h3>Bann maron touss\u00ebl<\/h3>\n<p>In takon bann gran sh\u00e8f maron la-marke la toponimi lil konm Dimitil\u2019, S\u00e9mitave, B\u00e2le, P\u00eetre. I rotrouve zot nom dan lo bann rapor bann d\u00e9tashman, m\u00e9 soman listoir i di pa si zot n\u00e9na in madanm.<\/p>\n<p>Kan bann shass\u00ebr d\u2019Noir i atake bann kanp maron, pl\u00fcpar d\u2019tan, i kapaye bann fanm akoz zot l\u00e9 konm in sourse linformasyon po bann kolon, po kon\u00e8te ki\u00e7a i r\u00e8ste dann lo kanp, si n\u00e9na d\u2019ot kanp, tou\u00e7ala\u2026 par kontr\u2019 i tu\u00e9 souvan bann bononm. Konm pr\u00ebv i koupe zot min droite sinon\u00e7a zot kol\u00e9 apr\u00e9 k\u2019la-fine batize azot. Shass\u00ebr d\u2019Noir i gaingne larjan. I amare lo bann min \u00e8k la t\u00e8t koup\u00e9 dann in landroi<span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.951917052704309\" aria-label=\"D\u00e9s\u00e8rtin listorien i di lo bann landroi t\u00e9 i s\u00e8rve po \u00e7a l\u00e9t\u00e9 devan l\u00e9gliz sinon\u00e7a dessou in pi\u00e9 tamarin dan lo karti\u00e9 bann zesklav ou\u00e7a zot t\u00e9 i f\u00e9 \u00ab kabary \u00bb.\">&nbsp;<\/span> t\u00e9 i s\u00e8rve po \u00e7a, l\u00e9t\u00e9 konm in lav\u00e8rtisman, in moyen f\u00e9 p\u00e8rde bann z\u00e9sklav lanvi sov\u00e9.<\/p>\n<p>I fo bien konprande listoir la-amontre lo maronaj, lanvi rode la lib\u00e8rt\u00e9, konm in naf\u00e8r i kons\u00e8rne rienk bononm, par\u00e8y po la kolonizasyon. Pet\u00e8t, ni gaingne majin\u00e9, l\u00e8rk in l\u00e9sklav t\u00e9 i rotrouve son lib\u00e8rt\u00e9 po ref\u00e9 son famiy dann bann montagn\u2019 inaks\u00e9ssib, l\u00fc t\u00e9 i sou\u00e8te prot\u00e8je bann fanm-fiy kontr\u2019 lo monde kolonial, po sa m\u00e8m t\u00e9 i f\u00e9 pa voir azot. Riskab s\u00e9 in mani\u00e8r \u00e9splike akoz lo nom bann fanm-maron i apar\u00e8te pa dan la toponimi Lil.<br \/>\nPo \u00e7a m\u00e8m, n\u2019i gaingne dire ke dann bann pratik \u00e8k tradisyon bann maron, Malgash aou, Afrikin aou, rienk bann bononm t\u00e9 i done landroi zot t\u00e9 i r\u00e8ste kissoi zot nom sinon\u00e7a rienk in mo par rapor zot lidantit\u00e9.<\/p>\n<p>Dann bann t\u00e8ks, bann dok\u00fcman zarshiv i koze dessi lo maronaj, l\u00e9 s\u00fcr bann fanm-z\u00e9sklav i done lanvi po rode la lib\u00e8rt\u00e9. Zot i done kouraj, i pr\u00e9pare, i done la min bann z\u00e9sklav po gaingne sov\u00e9. Souvand\u00e9foi, zot i rejoinn banna. Zot i rante dann ron po kontin\u00fc\u00e9 f\u00e9 vive bann tradisyon, bann kroyans, bann mani\u00e8r am\u00e8ne la relijion \u00e8k lo bann rit&#8217; par rapor zot nasyon ; la m\u00fczik, la mani\u00e8r f\u00e9 manj\u00e9, la kon\u00e9ssans la nat\u00fcr i antoure azot. In bonp\u00e9 fanm t\u00e9 i sorte Lafrik \u00e8k Madagaskar, po \u00e7a m\u00e8m zot la-f\u00e9 \u00e9n\u00e8te lo gran m\u00e9tissaj dann bann sirk La R\u00e9nyon.<\/p>\n<p>Bann fanm l\u00e9jand\u00e8r kr\u00e9ol konm Madanm Desbassayns, Granm\u00e8r Kal, m\u00e9 ossi bann fanm-gu\u00e9riss\u00ebz, tizan\u00ebz La R\u00e9nyon konm Madanm Visnelda la-\u00e9rite lo karakt\u00e8r bann fanm-maron-la.<br \/>\nBann gu\u00e9riss\u00ebz, par zot kon\u00e9ssans bann z\u00e8rbaj p\u00e9i, i gaingne f\u00e9 fane la maladi lo kor \u00e8k l\u00e9spri. Granm\u00e8r Kal n\u00e9na in pouvoir done la vie, done la mor. Son l\u00e9spri l\u00e9 i vavangue dann l\u00e9-O. L\u00e9spri Madanm Desbassayns i br\u00fcle po toultan dann volkan la Fourn\u00e8z.<\/p>\n<p>Z\u00e9sklav aou, maitr\u2019 aou, maron aou, bann fig\u00fcr Listoir la-m\u00e9lanj\u00e9, la-may\u00e9 ansanm bann mythe. Lo maronaj i tonbe bien konm lanvi rotrouve la lib\u00e8rt\u00e9, m\u00e9 s\u00fcrtou s\u00e9 in vr\u00e9 listoir lamour rantr\u2019 bann bononm noir ansanm zot madanm.<\/p>\n","protected":false},"author":5,"featured_media":14152,"parent":8666,"menu_order":0,"template":"","class_list":["post-14151","documentaire","type-documentaire","status-publish","has-post-thumbnail","hentry"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/re\/wp-json\/wp\/v2\/documentaire\/14151","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/re\/wp-json\/wp\/v2\/documentaire"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/re\/wp-json\/wp\/v2\/types\/documentaire"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/re\/wp-json\/wp\/v2\/users\/5"}],"up":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/re\/wp-json\/wp\/v2\/documentaire\/8666"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/re\/wp-json\/wp\/v2\/media\/14152"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/re\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=14151"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}