{"id":14163,"date":"2025-03-27T15:29:48","date_gmt":"2025-03-27T11:29:48","guid":{"rendered":"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/?post_type=documentaire&#038;p=14163"},"modified":"2025-10-15T15:15:57","modified_gmt":"2025-10-15T11:15:57","slug":"lo-soulevman-bann-zesklav-sin-leu-mois-dnovanm-1811","status":"publish","type":"documentaire","link":"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/re\/documentaires\/lesklavaj\/rezistanse-kontr-lesklavaj\/lo-soulevman-bann-zesklav-sin-leu-mois-dnovanm-1811\/","title":{"rendered":"Lo soul\u00e8vman bann z\u00e9sklav Sin-Leu, mois d\u2019novanm 1811"},"content":{"rendered":"<h2>Dan lo tiktak bann z\u00e9sklav t\u00e9 i f\u00e9 po r\u00e9ziste kontr\u2019 la sovajri la sossi\u00e9t\u00e9 \u00e8k lo sist\u00e8m l\u00e9sklavaj La R\u00e9nyon, n\u00e9na sirtou deu i romarke bien, lo soul\u00e8vman \u00e8k lo maronaj.<\/h2>\n<div style=\"width: 525px;\" class=\"wp-video\"><!--[if lt IE 9]><script>document.createElement('video');<\/script><![endif]-->\n<video class=\"wp-video-shortcode\" id=\"video-14163-1\" width=\"525\" height=\"295\" poster=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/poster_gerard.jpg\" preload=\"metadata\" controls=\"controls\"><source type=\"video\/mp4\" src=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2025\/03\/11-G.Gerard_ST-Revolte-Esclaves-St-Leu.mp4?_=1\" \/><a href=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2025\/03\/11-G.Gerard_ST-Revolte-Esclaves-St-Leu.mp4\">https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2025\/03\/11-G.Gerard_ST-Revolte-Esclaves-St-Leu.mp4<\/a><\/video><\/div>\n<p>L\u00e9 deu-la i marshe ansanm konm lo r\u00e9z\u00fclta bann sit\u00fcasyon partik\u00fcli\u00e9 dann shak bitasyon, anpl\u00fcs ke la sit\u00fcasyon istorik.<\/p>\n<p>Maronaj-la, kissoi pti konm gran, sar s\u00fcrtou in d\u00e9ssizion p\u00e8rson\u00e9l, san di rien p\u00e8rsone, l\u00e8rk in l\u00e9sklav i sove labitasyon po monte dan l\u00e9-o, kashi\u00e8te dan la montagn \u00e8k bann sirk.<br \/>\nNad\u00e9foi, pl\u00fczi\u00e8r rantr\u2019 zot va roganize ansanm, bann kan maron. Bann zarshiv i di bien koman bann maron t\u00e9 i dsande kot\u00e9 bann bitasyon po rode manj\u00e9, zouti, jiska bann tantine. Maronaj-la l\u00e9t\u00e9 l\u00e0 depi promi\u00e9 deb\u00fc lo p\u00ebpleman, li la-r\u00e8ste dann listoir La R\u00e9nyon. Jist avan labolisyon lan\u00e9 1848, lav\u00e9 ankor bann maron par sant\u00e8ne, d\u00e9s\u00e8rtin depi pl\u00fcs 20-an.<\/p>\n<p>Pandan pa-loin deu si\u00e8k l\u00e9sklavaj dann Bourbon, park deu-troi tantativ soul\u00e8vman kraz\u00e9 vitman, la r\u00e9volte Sin-Leu, lan\u00e9 1811, c\u00e9 lo s\u00ebl la-arive o-boute. Si i rogarde bien r\u00e9volte-la i voi koman bann z\u00e9sklav lav\u00e9 m\u00e8te ansanm \u00e9pila parkoman zot t\u00e9 i rode shavire lo sist\u00e8m l\u00e9sklavaj.<\/p>\n<p>\u00c7ak i f\u00e9 romarke al\u00fc c\u00e9 lo bann z\u00e9sklav t\u00e9 i trava\u00efye dan l\u00e9-O, t\u00e9 i dsande dan l\u00e9-Ba ou\u00e7a inp\u00e9 bann demoun lib t\u00e9 i vive. Mouvman-la va f\u00e9 dann in gran d\u00e9zord \u00e8k bonp\u00e9 la raj. A-partir va arive in d\u00e9viraj, in r\u00e9vol\u00fcsyon dan lo rapor inn \u00e8k lot : la p\u00ebr i rante po bann Blan, c\u00e9 zot ast\u00e8r i sove dovan la raj bann z\u00e9sklav.<\/p>\n<p>I rossanbe maronaj \u00e8k r\u00e9volte c\u00e9 deu zaf\u00e8r a-par, m\u00e9-soman la r\u00e9volte Sin-Leu i amonte bien koman toul\u00e9deu t\u00e9 i maye inn \u00e8k lot. Kissoi avan la r\u00e9volte, kissoi kan l\u00e9 po p\u00e9t\u00e9, sinon\u00e7a jiska dann pl\u00fczi\u00e8r mois an-suivan, i koze toujour dessi maronaj. Si bann maitr\u2019 lav\u00e9 p\u00ebr in l\u00e9sklav t\u00e9 i majine r\u00e9volte son touss\u00ebl, f\u00e9 d\u2019piyaj sinon\u00e7a d\u2019krim, zot lav\u00e9 pl\u00fcs p\u00ebr ankor la r\u00e9volte an-groupe. Po \u00e7a-m\u00e8m zot t\u00e9 i majine bann tiktak po zot prot\u00e8ksyon.<\/p>\n<p>Akoz \u00e7a-m\u00e8m t\u00e9 i ans\u00e8rve toultan shabouk, t\u00e9 i m\u00e9lanje dif\u00e9ran l\u00e9tni dessi bann bitasyon, \u00e9pila t\u00e9 i kalk\u00fcle lo kalit\u00e9 manj\u00e9 konm lo soin po rande bann z\u00e9sklav tro f\u00e8b po bataye, \u00e8k jist ass\u00e9 po done azot la forse po trava\u00efye. Konm \u00e7a-m\u00e8m zot t\u00e9 i niabou garde zot dominasyon. Parlf\u00e8te, rienk majine f\u00e9 in r\u00e9volte an-groupe t\u00e9 difissil, t\u00e9 i d\u00e9pande in bonp\u00e9 kondisyon.<\/p>\n<p>Nora pl\u00fcs 200 z\u00e9sklav dif\u00e9ran lorijine (Zafrikin, Malgash, Kr\u00e9ol) dif\u00e9ran trava\u00efy (<em>Noirs de pioche<\/em>, dom\u00e9stik, forjron, komand\u00ebr, tou\u00e7ala..) dan la r\u00e9volte Sin-Leu.<br \/>\nLa-pr\u00e9pare r\u00e9volte-la, toul\u00e9jour pandan pl\u00fczi\u00e8r zan\u00e9 ; c\u00e9 s\u00fcrman kan bann Zangl\u00e9 la-kapaye lil lan\u00e9 1810, \u00e9pila la-tire lo zarm dan la min bann maitr\u2019, k\u2019zot la-d\u00e9sside f\u00e9 lo r\u00e9volte. Dann gu\u00e8r-la nora vr\u00e9man in bonp\u00e9 la violans, kissoi kot\u00e9 lo bann z\u00e9sklav, zot lav\u00e9 t\u00fc\u00e9 deu-troi Blan \u00e9kspr\u00e9 sinon\u00e7a san f\u00e9 \u00e9kspr\u00e9, kissoi dan lo r\u00e9pr\u00e9ssion f\u00e9rosse va tonbe dessi zot. Bann r\u00e9volt\u00e9 sar t\u00fc\u00e9 par diz\u00e8ne dan lo batay sinon\u00e7a zot va mor la jol. Dessi 25 kondan\u00e9 a-mor, 7 va gaingne inn grace, 3 va mor dan la jol avan i \u00e9gz\u00e9k\u00fcte azot, 15 sar d\u00e9kapit\u00e9 \u00e8k la ash dann 5 ville dif\u00e9ran, po l\u00e9gzanp.<\/p>\n<p>In bonp\u00e9 z\u00e9sklav nav\u00e9 toultan lanvi r\u00e9volt\u00e9<span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.31998903375796783\" aria-label=\"Mois d\u2019janvi\u00e9 1799, Benoit \u00e9sklav la v\u00ebv Hibon, l\u00e9 ar\u00e9t\u00e9 po r\u00e9zon al\u00fc \u00e8k d\u2019ot z\u00e9sklav t\u00e9 i f\u00e9 lantr\u00e8nman po la gu\u00e8r. L\u00fc t\u00e9 kondan\u00e9 a-mor akoz son role dan la r\u00e9volte, lo 15 avriy 1812 la-koupe son kol\u00e9 Sin-Leu.\">&nbsp;<\/span>, c\u00e9 akoz in lasp\u00e9 nat\u00fcr\u00e8l zot la niabou am\u00e8ne r\u00e9volte-la Sin-Leu ; konm la kom\u00fcne nav\u00e9 pwin ass\u00e9 do-lo, bann z\u00e9sklav lo S\u00fcd t\u00e9 oblij\u00e9 rotrouve azot toul\u00e9jour po sharoye do-lo dann in bassin ranpli toultan par in sourse an-l\u00e8r bann bitasyon, dan la <em>ravine du Trou<\/em>.<\/p>\n<figure id=\"attachment_330\" aria-describedby=\"caption-attachment-330\" style=\"width: 800px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/12\/ill-1-bassin-missouk-web.jpg\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-330 size-full\" src=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/12\/ill-1-bassin-missouk-web.jpg\" alt=\"\" width=\"800\" height=\"363\" srcset=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/12\/ill-1-bassin-missouk-web.jpg 800w, https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/12\/ill-1-bassin-missouk-web-300x136.jpg 300w, https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/12\/ill-1-bassin-missouk-web-768x348.jpg 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 767px) 89vw, (max-width: 1000px) 54vw, (max-width: 1071px) 543px, 580px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-330\" class=\"wp-caption-text\">Bassin d\u2019lo sinon bassin misouk, Ravine du Trou. Foto Laurent De Gebhart<\/figcaption><\/figure>\n<p>At\u00e8rla m\u00e8m bann z\u00e9sklav dif\u00e9ran maitr\u2019 t\u00e9 i rotrouve souvan. Promi\u00e9 lid\u00e9 r\u00e9volte-la la-d\u00e9mare la-m\u00e8m. Lid\u00e9 la r\u00e9volte la-komanse fane partou a-partir landroi-la.<\/p>\n<p>Bien s\u00fcr bann zins\u00fcrj\u00e9-la t\u00e9 i v\u00eb sorte dann l\u00e9sklavaj \u00e9pila anpl\u00fcs ke \u00e7a shavire lo sist\u00e8m. Zot la-trouve in soutien ansanm bann z\u00e9sklav la kom\u00fcne Sin-Lwi. Banna lav\u00e9 rotrouve azot dann in trava\u00efy po sharje pi\u00e9-d\u2019boi dessi lo Windham, in bato angl\u00e9, dan la b\u00e9 L\u00e9tan-Sal\u00e9, mois d\u2019d\u00e9ssanm 1810.<\/p>\n<figure id=\"attachment_332\" aria-describedby=\"caption-attachment-332\" style=\"width: 318px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/12\/ill-2-windham3-web.jpg\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-332 size-full\" src=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/12\/ill-2-windham3-web.jpg\" alt=\"\" width=\"318\" height=\"342\" srcset=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/12\/ill-2-windham3-web.jpg 318w, https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/12\/ill-2-windham3-web-279x300.jpg 279w\" sizes=\"auto, (max-width: 318px) 100vw, 318px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-332\" class=\"wp-caption-text\">Bato Lautaro lan\u00e9 1818, ex Windham, fabrik\u00e9 lan\u00e9 1800. <br \/>Wikip\u00e9dia<\/figcaption><\/figure>\n<p>Lo bann z\u00e9sklav r\u00e9kizisyon\u00e9 dan lo deu kom\u00fcne va rotrouve azot pandan parla deu mois po pr\u00e9pare zot lid\u00e9 f\u00e9 in r\u00e9volte zot toute ansanm.<br \/>\nDapr\u00e9 lo bann zint\u00e9rogatoir bann z\u00e9sklav ak\u00fcz\u00e9, i rossanbe c\u00e9 l\u00e9sklav Figaro t\u00e9 i pr\u00e9tan l\u00fc t\u00e9 niabou am\u00e8ne in bonp\u00e9 z\u00e9sklav Sin-Lwi po la r\u00e9volte, al\u00e9 voir, t\u00e9 mant\u00ebr. Po \u00e7a-m\u00e8m la r\u00e9pr\u00e9ssion la-komans\u00e9 \u00e9pila la-f\u00e9 l\u00e8ve la r\u00e9volte tro bon\u00ebr.<\/p>\n<p>Na ankor innot zaf\u00e8r va rande pli fassil po pr\u00e9pare r\u00e9volte-la. Elie \u00e8k Gilles t\u00e9 i tonbe konm lo zam\u00e9n\u00ebr lo mouvman, la-parti maron kan zot trava\u00efy dessi lo bato Windham t\u00e9 fini.<\/p>\n<figure id=\"attachment_334\" aria-describedby=\"caption-attachment-334\" style=\"width: 800px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/12\/ill-3-l482etatdesnoirsautravaux1811-web.jpg\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-334 size-full\" src=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/12\/ill-3-l482etatdesnoirsautravaux1811-web.jpg\" alt=\"\" width=\"800\" height=\"804\" srcset=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/12\/ill-3-l482etatdesnoirsautravaux1811-web.jpg 800w, https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/12\/ill-3-l482etatdesnoirsautravaux1811-web-150x150.jpg 150w, https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/12\/ill-3-l482etatdesnoirsautravaux1811-web-768x772.jpg 768w, https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/12\/ill-3-l482etatdesnoirsautravaux1811-web-100x100.jpg 100w\" sizes=\"auto, (max-width: 767px) 89vw, (max-width: 1000px) 54vw, (max-width: 1071px) 543px, 580px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-334\" class=\"wp-caption-text\">Lo kantit\u00e9 lo Noir bann zabitan Sin-Leu po r\u00e9kizisyon, avril 1811. Ekri \u00e8k la min. <br \/>kol\u00e8ksyon Zarshiv D\u00e9partman La R\u00e9nyon, ADR L482<\/figcaption><\/figure>\n<p>Depi lo 19 f\u00e9vri\u00e9 1811, i rotrouve zot trasse konm maron dan la prizon Sin-Pol. Zot la-r\u00e8ste an-ndan deu mois. C\u00e9-la zot i trouve d\u2019ot z\u00e9sklav anjol\u00e9 po r\u00e9zon zot maronaj, t\u00e9 i sorte dessi bann dom\u00e8n Sin-Pol, konm \u00e7at Madanm Desbassayns<span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.27070897683194417\" aria-label=\"\u00ab Dor\u00e9navan, lo maronaj bann z\u00e9sklav, sof konbien d\u2019tan, va rande kont dovan la polis : promi\u00e9 kou l\u00fc va gaingne deu mois la sh\u00e8n, si l\u00fc arkomanse sar pl\u00fcs 4 mois. \u00bb ADR BL226 Kode Decaen. Lo rejist bann Noir dan la jol Sin-Pol mois d\u2019mars 1811 i di : dessi 113 prizoni\u00e9, n\u00e9na 73 c\u00e9 po maronaj.\">&nbsp;<\/span>. Po \u00e7a-m\u00e8m i trouve bann z\u00e9sklav Sin-Pol \u00e8k Sin-Lwi dessi la liste bann z\u00e9sklav t\u00e9 kapay\u00e9 kan la r\u00e9volte mois d\u2019novanm 1811 t\u00e9 fini. \u00c7a i di bien s\u00fcrtou parkoman r\u00e9volte-la t\u00e9 po shavire lo sist\u00e8m l\u00e9sklavaj an-gran, pa rienk po Sin-Leu.<br \/>\nAnparmi bann z\u00e9sklav dan la jol Sin-Pol, n\u00e9na Philibert, l\u00e9sklav in <em>Libre de Couleur<\/em> anjol\u00e9 po r\u00e9zon son maronaj. Li d\u00e9ss\u00e8de lo 9 novanm 1811 somank\u00e9 akoz li t\u00e9 bl\u00e9ss\u00e9 depi la \u00ab gu\u00e8r \u00bb kontr\u2019 bann Blan.<\/p>\n<figure id=\"attachment_336\" aria-describedby=\"caption-attachment-336\" style=\"width: 603px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/12\/ill-4-maronstleuavril1811-web.jpg\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-336 size-full\" src=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/12\/ill-4-maronstleuavril1811-web.jpg\" alt=\"\" width=\"603\" height=\"551\" srcset=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/12\/ill-4-maronstleuavril1811-web.jpg 603w, https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/12\/ill-4-maronstleuavril1811-web-300x274.jpg 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 603px) 100vw, 603px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-336\" class=\"wp-caption-text\">La list\u2019 lo nom bann Noir dan la jol Sin-Pol, avril 1811 ; Gazette de l\u2019Isle Bourbon. <br \/>Kol\u00e8ksyon Zarshiv D\u00e9partman La R\u00e9nyon, ADR L495<\/figcaption><\/figure>\n<p>I rossanbe nav\u00e9 d\u2019ot z\u00e9sklav lav\u00e9 trava\u00efye dessi lo Windham la-parti kashi\u00e8te dessi bato-la, ansanm bann marin angl\u00e9 t\u00e9 i prot\u00e8je azot. C\u00e9 dessi bato-la m\u00e8m zot la-trape lo drapo zot va m\u00e8te an-l\u00e9r dan la r\u00e9volte.<br \/>\nKan m\u00e8m lan\u00e9 1810, nav\u00e9 pwin bonp\u00e9 z\u00e9sklav dan la jol Sin-Pol, a-partir lo mois d\u2019f\u00e9vri\u00e9 1811, nora in tral\u00e9, \u00e8k inp\u00e9 d\u2019fanm ansanm, po r\u00e8ste an-ndan po pl\u00fczi\u00e8r som\u00e8n. Po \u00e7a-m\u00e8m, bann z\u00e9sklav dif\u00e9ran dom\u00e8n va rotrouve azot, kan-m\u00e8m zot t\u00e9 i sorte pa kot\u00e9 bassin d\u2019lo, po fane partou lo bann zid\u00e9 la r\u00e9volte.<\/p>\n<p>La r\u00e9volte va p\u00e9t\u00e9 lo 5 novanm parsk la v\u00e8y, in bann z\u00e9sklav Sin-Lwi, t\u00e9 fine di na inp\u00e9 c\u00e9d maron, t\u00e9 kapay\u00e9 akoz Figaro lav\u00e9 d\u00e9nonse azot : nav\u00e9 Jean depi deu-troi jour \u00e9pila Benjamin depi 11 mois.<\/p>\n<figure id=\"attachment_338\" aria-describedby=\"caption-attachment-338\" style=\"width: 800px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/12\/ill-5-farquarstleu10-web.jpg\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-338 size-full\" src=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/12\/ill-5-farquarstleu10-web.jpg\" alt=\"\" width=\"800\" height=\"638\" srcset=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/12\/ill-5-farquarstleu10-web.jpg 800w, https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/12\/ill-5-farquarstleu10-web-300x239.jpg 300w, https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/12\/ill-5-farquarstleu10-web-768x612.jpg 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 767px) 89vw, (max-width: 1000px) 54vw, (max-width: 1071px) 543px, 580px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-338\" class=\"wp-caption-text\">L\u00e9t son s\u00e9kr\u00e9t\u00e9r dann Bourbon dessi la r\u00e9volte po lo gouv\u00e9rn\u00ebr angl\u00e9 Farghar 25 novanm 1811. Ekri \u00e8k la min. <br \/>Kol\u00e8ksyon Zarshiv Lond\u2019, CO 167\/19<\/figcaption><\/figure>\n<p>Lo 7 novanm, l\u00e8rk bann r\u00e9volt\u00e9 va dsande depi lo bassin d\u2019lo jiska lo bann bitasyon, bann t\u00e9moignaj, s\u00fcrtou d\u2019z\u00e9sklav, i di lav\u00e9 in lamayaj rantr\u2019 \u00ab r\u00e9volt\u00e9 \u00bb \u00e8k \u00ab bann maron \u00bb t\u00e9 i vien piy\u00e9 lo bann kaz :<\/p>\n<blockquote><p>parla 7 \u00ebr, Paulin in l\u00e9sklav M. Mac\u00e9 la-vn\u00fc di al\u00fc in bann Noir maron lav\u00e9 antoure M. Armel Mac\u00e9, li la-koure vitman po averti M. K\/Lonet ; M. K\/Lonet la-di al\u00fc r\u00e8ste la-m\u00e8m \u00e8k son bann dalon, po l\u00fc m\u00e8m t\u00e9 i sava rode demoun apr\u00e9\u00e7a li va armonte dir\u00e8k\u2026 la-di l\u00fc t\u00e9 fine voir Mme K\/Lonet dsande \u00e8k son mari ; lav\u00e9 domande al\u00fc deu Noir po porte a\u00e8l\u2026<\/p><\/blockquote>\n<figure id=\"attachment_340\" aria-describedby=\"caption-attachment-340\" style=\"width: 800px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/12\/ill-6-benjamin2-web.jpg\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-340 size-full\" src=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/12\/ill-6-benjamin2-web.jpg\" alt=\"\" width=\"800\" height=\"571\" srcset=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/12\/ill-6-benjamin2-web.jpg 800w, https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/12\/ill-6-benjamin2-web-300x214.jpg 300w, https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/12\/ill-6-benjamin2-web-768x548.jpg 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 767px) 89vw, (max-width: 1000px) 54vw, (max-width: 1071px) 543px, 580px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-340\" class=\"wp-caption-text\">Lint\u00e9rogatoir Benjamin, \u00e9sklav lo papa Mac\u00e9, lo 21 novanm 1811. Ekri \u00e8k la min. <br \/>Kol\u00e8ksyon Zarshiv D\u00e9partman La R\u00e9nyon, ADR BL 274<\/figcaption><\/figure>\n<p>T\u00e9moignaj Binjamin-la i konfirme lo bann maitr\u2019 lav\u00e9 sov\u00e9.<br \/>\nParfait, in l\u00e9sklav kaf, sora kapay\u00e9 \u00e8k deu pistol\u00e9, dapr\u00e9 l\u00fc c\u00e9 M. Caro lav\u00e9 done al\u00fc, po l\u00fc marshe ansanm bann shass\u00ebr maron. L\u00fc di ossi :<br \/>\n\u00ab <em>kan l\u00fc la-v\u00fc lo trin-la (lo bann Noir), l\u00fc la pa majine t\u00e9 d\u2019priv\u00e9, l\u00fc la-majine t\u00e9 d\u2019maron.<\/em> \u00bb<\/p>\n<p>In naf\u00e8r la-marke r\u00e9volte-la<span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.31973997014133504\" aria-label=\"\u00ab Dann son liv La r\u00e9volte des oreilles coup\u00e9es ou l\u2019insurrection de Saint-Leu en 1811 \u00e0 Bourbon-Il de La R\u00e9union \u00bb, Sudel Fuma \u2014 l\u00fc la-rotrouve dann zarshiv Londr\u2019, lakt\u2019 kondanasyon bann zinsurj\u00e9 \u2014 i di bien koman \u00e7ak Elie la-f\u00e9 kan l\u00fc la-done zot libert\u00e9 deu z\u00e9sklav ansh\u00e9n\u00e9 po maronaj, nav\u00e9 in gran forse sinbolik. La guerre 1811 ou la r\u00e9volution des esclaves de Saint-Leu, \u00eele Bourbon \/ Gilles G\u00e9rard. - L'Harmattan, lan\u00e9 2016.\">&nbsp;<\/span> c\u00e9 k\u2019la-d\u00e9livre pl\u00fczi\u00e8r z\u00e9sklav la bitasyon B. Hibon :<br \/>\n\u00ab <em>Gilles \u00e8k Elie lav\u00e9 arive ansanm in bann Noir \u00e9pila la-f\u00e9 p\u00e8te la porte lo gran kaz,\u2026 zot la-tire lo f\u00e8r Bastien, Joson, Z\u00e9phirin \u00e8k Elie<\/em>. \u00bb<br \/>\nL\u00e8rk lo prokur\u00ebr i domande po ko\u00e7a la-m\u00e8te azot dan lo blok bitasyon, i r\u00e9ponde al\u00fc :<br \/>\n\u00ab <em>parsk l\u00fc lav\u00e9 r\u00e8ste maron troi som\u00e8n, nav\u00e9 in mois parla l\u00fc t\u00e9 amar\u00e9 \u00e8k la sh\u00e8ne.<\/em> \u00bb<\/p>\n<p>Nora pwin bonp\u00e9 piyaj bann bitasyon, la pa m\u00e8te dof\u00e9 ditou dann batiman, la pa f\u00e9 la violans dessi bann fanm lib. Na rienk deu fr\u00e8r Mac\u00e9, t\u00e9 po rode d\u00e9fande bann r\u00e9volt\u00e9 rante dessi zot dom\u00e8n sora assassin\u00e9.<br \/>\nLo batay rantr\u2019 bann r\u00e9volt\u00e9 \u00e8k in bann propri\u00e9t\u00e8r nav\u00e9 lo zarm, Blan sinon\u00e7a <em>Libres de Couleur<\/em>, ap\u00fcy\u00e9 par deu-troi z\u00e9sklav fid\u00e8l, va \u00e9spasse dann in fon-d\u2019ravine.<\/p>\n<p>Bann z\u00e9sklav jist \u00e8k zot sagay, zot ash \u00e8k deu f\u00fczi vol\u00e9 t\u00e9 kapay\u00e9 vitman akoz bann Blan nav\u00e9 ankor inp\u00e9 zarm-a-f\u00eb. Dann batay-la pl\u00fczi\u00e8r diz\u00e8ne z\u00e9sklav va mor, 150 parla sora kapay\u00e9 apr\u00e9\u00e7a zot va rante la jol, inp\u00e9 lo jour-la, inp\u00e9 deu-troi jour an-suivan. Zot j\u00fcjman, kondanasyon apr\u00e9\u00e7a zot l\u00e9kz\u00e9k\u00fcsyon va \u00e9spasse mois d\u2019mars 1812.<\/p>\n<p>Kan la r\u00e9volte \u00e8k la r\u00e9pr\u00e9ssion sora fini, va signale pl\u00fczi\u00e8r z\u00e9sklav la-parti maron. Dann rossansman 1812, pl\u00fczi\u00e8r maitr\u2019 i di n\u00e9na inp\u00e9 zot z\u00e9sklav l\u00e9 \u00ab o-krimin\u00e8l \u00bb sinon\u00e7a \u00ab<em> plass\u00e9 an-j\u00fcjman<\/em> \u00bb ; i trouve ossi bann z\u00e9sklav \u00ab <em>maron depi 7 mois<\/em> \u00bb s\u00e9tadir depi mois d\u2019novanm 1811.<\/p>\n<p>Dessi propri\u00e9t\u00e9 C\u00e9lestin Hibon, ou\u00e7a Elie l\u00e9t\u00e9 \u00e9sklav, c\u00e9 la-m\u00e8m s\u00fcrtou la-komanse majine, pr\u00e9pare \u00e9pila d\u00e9mare lo mouvman, in foi k\u2019la r\u00e9volte sora fini, va d\u00e9klare 6 z\u00e9sklav, Kaf sinon\u00e7a Malgash \u00ab <em>maron depi la r\u00e9volte<\/em>. \u00bb<\/p>\n<p>Innot shoz i amonte koman la r\u00e9volte \u00e8k maronaj t\u00e9 an-suivan. C\u00e9 lo sist\u00e8m r\u00e9pr\u00e9ssion. T\u00e9 i ram\u00e8ne pa lo bann maron shass\u00e9 \u00e9pila kapay\u00e9 dessi lo dom\u00e8n, pl\u00fcpar-d\u2019tan zot t\u00e9 \u00e9gz\u00e9k\u00fct\u00e9. Bann shass\u00ebr d\u2019Noir, konm pr\u00ebv zot lav\u00e9 f\u00e9 zot trava\u00efy, t\u00e9 i raporte kissoi lo zor\u00e8y, kissoi lo kot\u00e9 d\u2019min droite lo maron.<\/p>\n<p>Ce d\u00e9koupaj lo kor demoun, bann zanp\u00fctasyon, t\u00e9 i roni\u00e9 la dinit\u00e9 lo mor. M\u00e8m-tan lo d\u00e9kapitasyon bann kondan\u00e9 la r\u00e9volte 1811, nora toujour lo d\u00e9koupaj bann manb. Anpl\u00fcs ke\u00e7a i romarke zot t\u00e9 i d\u00e9plasse in morso lo kor. La t\u00e8te Jasmin \u00e8k G\u00e9r\u00e9on, \u00e9gz\u00e9k\u00fct\u00e9 Sin-Dni, sora transport\u00e9 \u00e9pila somank\u00e9 \u00e9kspoz\u00e9 Sin-Leu. \u00c7a t\u00e9 s\u00fcrman po m\u00e8te la p\u00ebr dan la t\u00e8te bann z\u00e9sklav.<br \/>\nI p\u00eb romarke nav\u00e9 pwin tro d\u2019fanm dann r\u00e9volte-la konm dann maronaj, \u00e7a t\u00e9 i amonte bien koman zot r\u00e9zistans l\u00e9t\u00e9 plito dann lorganizasyon zot famiy.<\/p>\n<p>Elie \u00e8k 3 son bann fr\u00e8r sora d\u00e9kapit\u00e9 \u00e9pila va ar\u00e8te zot momon po int\u00e9roje a\u00e8l. Gilles \u00e8k son papa va mor dan la r\u00e9volte, son momon \u00e8k son s\u00ebr va rante la jol apr\u00e9la va largue azot.<\/p>\n<p>La-f\u00e9 jist in s\u00ebl r\u00e9volte dessi deu si\u00e8k lopr\u00e9ssion, m\u00e8m-tan, maronaj nav\u00e9 par mili\u00e9, \u00e7a i amonte bien koman bann maitr\u2019 t\u00e9 i niabou tienbo zot z\u00e9sklav. L\u00e9t\u00e9 pl\u00fcs fassil \u00e9ss\u00e8ye f\u00e9 in naf\u00e9r, konm al\u00e9 maron, par ou m\u00e8m.<\/p>\n<p>Boud\u00fckonte la r\u00e9volte la-foute dann fon. \u00c7ak la-niabou al\u00e9 maron, pl\u00fcpar-d\u2019tan la pa r\u00e8ste tro lontan.<br \/>\nLa r\u00e9volte la-d\u00fcre jist deu-troi jour, dann komansman mois d\u2019novanm 1811, rienk dessi in morso l\u00e9-O Sin-Leu, m\u00e9-soman po bien konprande al\u00fc, i fo rogarde lo tan la-m\u00e8te po pr\u00e9pare al\u00fc, \u00e9pila lid\u00e9 promi\u00e9 d\u00e9b\u00fc f\u00e9 al\u00fc an-gran. Anpl\u00fcs ke\u00e7a, va marke t\u00e8lman lo bann lib po pl\u00fczi\u00e8r zan\u00e9, l\u00fc va nouri la p\u00ebr lo bann maitr\u2019, \u00e9pila apr\u00e9 labolisyon, va ramasse mant\u00ebr, va roni\u00e9 son listoir.<\/p>\n<p>C\u00e9 bann Blan m\u00e8m po koze dessi r\u00e9volte-la va ans\u00e8rve bann mo la gu\u00e8r \u00e8k la r\u00e9vol\u00fcsyon bann Noir. \u00c7a i amonte bien koman \u00e7a la-r\u00e8ste dan la t\u00e8te lo bann lib, \u00e9pila koman mouvman politik-la l\u00e9t\u00e9 inportan.<\/p>\n<figure id=\"attachment_342\" aria-describedby=\"caption-attachment-342\" style=\"width: 800px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/12\/ill-7-revolutionmarronentier-web.jpg\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-342 size-full\" src=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/12\/ill-7-revolutionmarronentier-web.jpg\" alt=\"\" width=\"800\" height=\"580\" srcset=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/12\/ill-7-revolutionmarronentier-web.jpg 800w, https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/12\/ill-7-revolutionmarronentier-web-300x218.jpg 300w, https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/12\/ill-7-revolutionmarronentier-web-768x557.jpg 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 767px) 89vw, (max-width: 1000px) 54vw, (max-width: 1071px) 543px, 580px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-342\" class=\"wp-caption-text\">Rossansman C\u00e9lestin Hibon. Lan\u00e9 1812. Ekri \u00e8k la min. <br \/>Kol\u00e8ksyon Zarshiv D\u00e9partman La R\u00e9nyon, ADR L240<\/figcaption><\/figure>\n","protected":false},"author":5,"featured_media":14164,"parent":8666,"menu_order":0,"template":"","class_list":["post-14163","documentaire","type-documentaire","status-publish","has-post-thumbnail","hentry"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/re\/wp-json\/wp\/v2\/documentaire\/14163","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/re\/wp-json\/wp\/v2\/documentaire"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/re\/wp-json\/wp\/v2\/types\/documentaire"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/re\/wp-json\/wp\/v2\/users\/5"}],"up":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/re\/wp-json\/wp\/v2\/documentaire\/8666"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/re\/wp-json\/wp\/v2\/media\/14164"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/re\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=14163"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}