{"id":14180,"date":"2025-04-01T12:28:28","date_gmt":"2025-04-01T08:28:28","guid":{"rendered":"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/?post_type=documentaire&#038;p=14180"},"modified":"2025-10-15T15:28:51","modified_gmt":"2025-10-15T11:28:51","slug":"bann-libres-de-couleur-dann-bourbon","status":"publish","type":"documentaire","link":"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/re\/documentaires\/lesklavaj\/la-vie-bann-zesklav\/bann-libres-de-couleur-dann-bourbon\/","title":{"rendered":"Bann <em>Libres de couleur<\/em> dann Bourbon"},"content":{"rendered":"<p style=\"text-align: right;\">\u00ab L\u2019oubli par ali\u00e9nation, ignorance ou jactance<br \/>\nn\u2019est-il pas porteur de f\u00e9roces traces irr\u00e9solues ? \u00bb<br \/>\n(Edouard Glissant : \u00ab Tous les jours de mai \u00bb, 2008)<\/p>\n<h2>Listoir lo bann <em>Libres de couleur<\/em> konm t\u00e9 i krie azot, c\u00e9 \u00e7at in gran klasman. Dapr\u00e9 lo galimatia bann loi kolonial \u00e8k l\u00e9zot r\u00e9gloman, la-m\u00e8te an-plasse inn d\u00e9ri\u00e8r l\u2019ot :<br \/>\n&#8211; zangaj\u00e9 sou-kontra<br \/>\n&#8211; lib de n\u00e9ssans<br \/>\n&#8211; zafranshi par bann Blan sinon\u00e7a par bann <em>Libres de couleur<\/em><br \/>\n&#8211; an-d\u00e8rni\u00e9 lo 20 d\u00e9ssanm 1848, l\u00e9 konmsi na p\u00fc d\u2019koul\u00ebr, i r\u00e8ste jist in bann <em>fr\u00e8res<\/em> frans\u00e9 \u00e8k bann z\u00e9tranj\u00e9.<br \/>\nI voi bien listoir j\u00fcridik-la i ramasse mant\u00ebr dessi la koul\u00ebr \u00e8k la lib\u00e8rt\u00e9.<\/h2>\n<div style=\"width: 525px;\" class=\"wp-video\"><!--[if lt IE 9]><script>document.createElement('video');<\/script><![endif]-->\n<video class=\"wp-video-shortcode\" id=\"video-14180-1\" width=\"525\" height=\"295\" poster=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/poster-bessiere.jpg\" preload=\"metadata\" controls=\"controls\"><source type=\"video\/mp4\" src=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/BessiereCreole.mp4?_=1\" \/><a href=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/BessiereCreole.mp4\">https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/BessiereCreole.mp4<\/a><\/video><\/div>\n<h3>Lo droi \u00e8k la koul\u00ebr i koste pa ansanm : po ko\u00e7a ?<\/h3>\n<p>Akoz nav\u00e9 troi mois bato a-mont\u00e9, \u00e9pila an-r\u00e9zon lo f\u00e9b kantit\u00e9 bann s\u00fcj\u00e9 lo roi Bourbon dan la pop\u00fclasyon, kanm\u00e8m Versailles t\u00e9 i f\u00e9 lo bann loi, l\u00fc t\u00e9 gaingne pa f\u00e9 aplike azot. Akoz \u00e7a m\u00e8m la-majine vitman in kout\u00fcme kr\u00e9ol san tro-tro d\u2019r\u00e9g. Parlf\u00e8te bann mission\u00e8r Lazarist\u2019 nav\u00e9 zot prop <em>Coutumier<\/em><span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.6342053920638889\" aria-label=\"\u00ab Directoire des paroisses de l\u2019isle de Bourbon pour l\u2019isle de France \u00bb dapr\u00e9 Pierre-Joseph TESTE pr\u00e9f\u00e9 apostolik, lo 1er oktob 1763, 30 p. daktilografi\u00e9, kons\u00e8rv\u00e9 dann zarshiv Lazaristes laba Paris.\">&nbsp;<\/span>. Bann milit\u00e8r nav\u00e9 zot l\u00e9ks\u00e9psyon konm in lofissi\u00e9 t\u00e9 i vien ariv\u00e9 i rakonte l\u00e8rk l\u00fc la-f\u00e9 in linsp\u00e9ksyon la milisse \u00ab blan \u00bb : \u00ab <em>Anparmi lo bann zofissi\u00e9 \u00e8k f\u00fcziy\u00e9, n\u00e9na sitant\u00e8lman in bonp\u00e9 la-fine gaingne la koul\u00ebr, na p\u00fc moyen f\u00e9 in triaj san m\u00e8te in gran d\u00e9zorde \u00e8k in gran mal\u00ebr dann koloni-la <\/em>\u00bb<span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.4120359868875515\" aria-label=\"A.D.R. : L93, n\u00b0 10, l\u00e8te li\u00ebtnan j\u00e9n\u00e9ral po lo capit\u00e8n j\u00e9n\u00e9ral, Sin-Dni lo 30\/03\/1788, dann mon M\u00e9moir an\u00e8ks 16.\">&nbsp;<\/span>. Souvand\u00e9foi t\u00e9 oblij\u00e9 rode in not\u00e8r jiska po \u00e7ak t\u00e9 miz\u00e8r. Parlf\u00e8te Claude Wanquet i \u00e9krir : \u00ab <em>Po ash\u00e8ve di, lil t\u00e9 anvay\u00ef \u00e8k pross\u00e9d\u00fcr-la<\/em> ( \u2026) <em>Dann in lanbians par\u00e8y nav\u00e9 plizanpl\u00fcs ropr\u00e9zantan la j\u00fcstis. La kantit\u00e9 not\u00e8r la-gonfl\u00e9 tanpirkip\u00eb <\/em>\u00bb<span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.17508901616580452\" aria-label=\"Claude WANQUET, Histoire d\u2019une r\u00e9volution. La R\u00e9union (1789-1803), tome I, Marseille, Jeanne Laffitte, lan\u00e9 1980, p. 127.\">&nbsp;<\/span>.<br \/>\nSirtou bann Bourbon\u00e9 la-prande lo droi d\u00e9sside par zot m\u00e8m la koul\u00ebr demoun ; in droi par anndan lo droi si ou i v\u00eb bien. I romarke bien \u00e7a dann lartik 5 lo Kode noir 1723, t\u00e9 i di bien lo bann marmay la-\u00e9n\u00e8te dann in \u00ab <em>konk\u00fcbinaj ansanm z\u00e9sklav<\/em> (\u2026) <em>t\u00e9 i doi \u00e8te plass\u00e9 lopital, \u00e9pila t\u00e9 i p\u00eb pa jam\u00e9 \u00e8te afranshi<\/em> \u00bb \u2014 lartik-la t\u00e9 i \u00e9gziste pa dann \u00e7at lan\u00e9 1685 \u2014 la jam\u00e9 aplik\u00e9. Par\u00e8y po lartik t\u00e9 i d\u00e9fande bann donasyon par bann Blan po bann Lib.<\/p>\n<p>Dann <em>soci\u00e9t\u00e9 du regard<\/em>-la<span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.1442941120502469\" aria-label=\"Rose-May NICOLE, Noirs, cafres et cr\u00e9oles : \u00c9tudes de la repr\u00e9sentation du non blanc r\u00e9unionnais : documents et litt\u00e9ratures r\u00e9unionnaises (1710-1980), Paris, L\u2019Harmattan, 2000, 336 p.\">&nbsp;<\/span> la-m\u00e8te an-plasse in kode lon\u00ebr. T\u00e9 i rale pa lo konte par rapor lo klasman bann koul\u00ebr, m\u00e9-soman c\u00e9 bann Kr\u00e9ol t\u00e9 i ok\u00fcpe po aplike al\u00fc<span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.09801320120509915\" aria-label=\"I \u00e9kri Kr\u00e9ol \u00e8k maj\u00fcsk\u00fcl po demoun, kr\u00e9ol \u00e8k minisk\u00fcl po la lang.\">&nbsp;<\/span>. Deu-troi l\u00e9gzanp i amonte bien \u00e7a :<\/p>\n<p>&#8211; lo bann s\u00ebr Ranga, troi s\u00ebr, troi koul\u00ebr : Katrine l\u00e9 \u00ab noir \u00bb parsk \u00e8l l\u00e9 z\u00e9sklav, Anne l\u00e9 <em>Libre de couleur<\/em> \u00e9pila Marie l\u00e9 \u00ab blan \u00bb akoz \u00e8l l\u00e9 mari\u00e9 ansanm in s\u00e8rtin Maillot<span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.7055181803310143\" aria-label=\"Mon m\u00e9moir lan\u00e9 1996, p. 46. Kom t\u00e9 i di l\u00e9pok-la, lo mo \u00ab sieur \u00bb l\u00e9 r\u00e9z\u00e8rv\u00e9 po bann Blan. Anne i afranshi Catherine lan\u00e9 1768 : A.D.R. : AJ 25, n\u00b0 9.\">&nbsp;<\/span>.<br \/>\n&#8211; i trouve lo mo \u00ab kr\u00e9ol \u00bb dann rossansman Denis Decottes la-f\u00e9 Sinte-Marie po lan\u00e9 1780, mo-la i v\u00eb dire troi kondisyon dif\u00e9ran : Blan, Lib (\u00ab fiy nat\u00fcr\u00e8l afranshi \u00bb) \u00e9pila z\u00e9sklav<span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.7579146642920843\" aria-label=\"Mon m\u00e9moir lan\u00e9 1996, p. 58. L\u00e9 pa pr\u00e9ssiz\u00e9 \u00ab sieur \u00bb sinon\u00e7a \u00ab nomm\u00e9 \u00bb. I di Denis Decottes l\u00e9 in \u00ab zabitan \u00bb.\">&nbsp;<\/span>.<br \/>\n&#8211; la-rakonte in bonp\u00e9 d\u2019foi lak\u00eby r\u00e9p\u00fct\u00e9 Kerautray la-f\u00e9 Sin-Joz\u00e8f po Bory de Saint-Vincent lan\u00e9 1801<span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.6016468101297044\" aria-label=\"Bory de Saint-Vincent, Voyage dans les quatre principales \u00eeles des mers d\u2019Afrique, vol 3, chapitre XVI : Depi lo Ranpar Tremblet jiska lo Br\u00fbl\u00e9 Basse-Vall\u00e9e, Paris, Buisson, lan\u00e9 1804, p. 297-316.\">&nbsp;<\/span> :<\/p>\n<blockquote><p>Po son l\u00e9sp\u00e9disyon volkan, Bory de Saint-Vincent i marshe \u00e8k in port\u00ebr d\u00e9nom\u00e9 Cochinard. L\u00e8rk zot t\u00e9 i rode manj\u00e9 po la nuite, inn anparmi bann Noir dann l\u00e9kip i rokomande in \u00ab <em>blan i ak\u00ebye demoun<\/em> \u00bb d\u00e9nom\u00e9 Kerautrai. L\u00fc koze \u00e8k in Mul\u00e2tre po domande si l\u00fc kon\u00e9 messi\u00eb-la. \u00ab <em>A mwin m\u00e8m \u00e7a !<\/em> \u00bb lo boug i r\u00e9ponde. \u00c9pila c\u00e9 d\u2019invite azot son kaz. \u00ab\u00a0<em>L\u00e9rk nou arive M. Kerautrai i di son madanm, la-l\u00e8ve doboute d\u00e8k kan nou la-rante dan la kaz : ala, mon z\u00e9z\u00e8r, c\u00e9 in bann blan i passe t\u00e8rla, done azot in rafr\u00e9shisman \u00e9pila in din\u00e9. La-porte dir\u00e8k la rak po nou. M. Kerautrai t\u00e9 bien kontan nou la-l\u00e8ve nout v\u00e8r po son sant\u00e9. Apr\u00e9\u00e7a l\u00fc la-rale amwin d\u00e9or par mon mansh palto, konm po di amwin in gran s\u00e9kr\u00e9, \u00e9pila l\u00fc amonte amwin Cochinard, l\u00fc domande amwin konm\u00e7a si c\u00e9 in boug blan, lib, sinon\u00e7a noir ? Kan m\u00e8m Cochinar t\u00e9 jist in Lib \u00e9pi son koul\u00ebr dizon t\u00e9 noir, mwin la r\u00e9ponde dir\u00e8k l\u00fc t\u00e9 in Blan. Kerautrai la-krie po son fanm : m\u00e8te 4 zassi\u00e8te. Apr\u00e9\u00e7a l\u00fc la-di nout bann noir d\u00e9poze zot balo, la-anvoye azot din\u00e9 ansanm son 4 z\u00e9sklav dann in ti kaz an-pay pa tro loin son kaz <\/em>\u00bb<span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.18408356706375628\" aria-label=\"(dapr\u00e9 livr\u2019 mark\u00e9 dann note, pp. 310-311)\">&nbsp;<\/span>.<\/p><\/blockquote>\n<p>&#8211; po fini, in zistoir voyaj dann zan\u00e9 1840 : \u00ab <em>Si ou i v\u00e8ye bien la pop\u00fclasyon z\u00e9sklav Bourbon, \u00e7at i s\u00e9zi aou c\u00e9 k\u2019na pwin rienk bann N\u00e9g, n\u00e9na ossi bann Mal\u00e9, bann Bengali, bann Malbar, jiska bann Blan <\/em>\u00bb<span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.7931570396207687\" aria-label=\"Yvan MELCHIOR-HONOR\u00c9, La Chine et la presqu\u2019\u00eele malaise, relation d\u2019un voyage accompli en 1843, 1844, 1845 et 1846, Paris, Boul\u00e9, lan\u00e9 1850, 158 p.\">&nbsp;<\/span>.<br \/>\nDeu d\u00e9ni inn dan l\u2019ot l\u00e9 instal\u00e9. Lo promi\u00e9, lo pl\u00fcs grav c\u00e9 lo d\u00e9ni la demounit\u00e9 bann z\u00e9sklav, demoun i p\u00eb \u00ab tr\u00e9t\u00e9 \u00bb, i ap\u00e8le azot \u00ab <em>pi\u00e8ces d\u2019Inde<\/em> \u00bb. Lo deuzi\u00e8m d\u00e9ni c\u00e9 la koul\u00ebr po pa i prande aou po in lobj\u00e9. La lang kr\u00e9ol i i\u00e8me pa tro \u00fctilize lo mo \u00ab\u00a0ras\u00a0\u00bb l\u00fc ans\u00e8rve pl\u00fcto lo mo \u00ab nasyon \u00bb. M\u00e9-soman si ou i di pa la koul\u00ebr l\u00e9 difissil sobate kontr\u2019 lo rassism\u2019. In m\u00e9moir maltr\u00e9tans la-anrassin\u00e9. \u00ab<em> Mwin pa blan \/ Non mwin pa nwar \/ Tarz pa mwin si mon listwar <\/em>\u00bb<span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.2246574711543955\" aria-label=\"www.paroles-musique.com : Dany\u00e8l Waro \/ Batarsit\u00e9. Site konsult\u00e9 le 08\/09\/2019.\">&nbsp;<\/span>. Dann sossi\u00e9t\u00e9-la, lo Kr\u00e9ol la-vn\u00fc kador po rogarde \u00e9pila konprande lidantit\u00e9 demoun. M\u00e9-soman, ki\u00e7a i kashi\u00e8te, ki\u00e7a i komande ? Kom\u00e9la nou konpran parkoman in kat\u00e9gori sossial pl\u00fcto f\u00e8b kissoi par son d\u00e9mografi, son moyen \u00e9konomik sinon\u00e7a politik, i poze in vr\u00e9 k\u00e9stion jordi. Ast\u00e8r i fo f\u00e9 listoir j\u00e9n\u00e9alojik lo p\u00ebpleman po bann famiy rokon\u00e8te zot prop listoir. Parsk dan lo monde t\u00e9rib l\u00e9sklavaj nou trouve bann zarlor l\u00fcmanit\u00e9. Nou l\u00e9 oblij\u00e9 tire al\u00fc dan la onte.<\/p>\n<h3>In politik la koul\u00ebr<\/h3>\n<p>Lo s\u00ebl dif\u00e9rans rantr\u2019 lo Kode noir 1685 bann Zantiy \u00e8k \u00e7at 1723 bann zil Maskar\u00e8gn c\u00e9 in volont\u00e9 limite tanpirkip\u00eb lo kat\u00e9gori j\u00fcridik bann <em>Libres de couleur<\/em>. Lo pouvoir \u00e9sklavagist\u2019 lav\u00e9 konpri banna t\u00e9 riskab \u00e8te danj\u00e9r\u00eb po lorde p\u00fcblik. Parlf\u00e8te, Toussaint Louverture, Delgr\u00e8s, Bissette \u00e8k Houat va tonbe dann kat\u00e9gori-la. An-gro, bann gouv\u00e8rn\u00ebr l\u00e9pok royal (sirtou Bellecombe) t\u00e9 i done lafranshisman par shik\u00e8te, parsk t\u00e9 oblij\u00e9 passe par zot.<\/p>\n<figure id=\"attachment_1844\" aria-describedby=\"caption-attachment-1844\" style=\"width: 636px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/re\/documentaires\/lesklavaj\/la-vie-bann-zesklav\/bann-libres-de-couleur-dann-bourbon\/603_w_0113\/\" target=\"_blank\" rel=\"attachment noopener wp-att-1844\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"taille-initiale wp-image-1844 size-full\" src=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/603_W_0113.jpg\" alt=\"\" width=\"636\" height=\"1000\" srcset=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/603_W_0113.jpg 636w, https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/603_W_0113-191x300.jpg 191w\" sizes=\"auto, (max-width: 636px) 100vw, 636px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-1844\" class=\"wp-caption-text\">M\u00e9ri Sin-B\u00e9noi &#8211; D\u00e9klarasyon po domande lafranshisman. 11 mars 1837. Man\u00fcskri. <br \/>Kol\u00e8ksyon Zarshiv D\u00e9partman La R\u00e9nyon<\/figcaption><\/figure>\n<p>Desforges Boucher l\u00e9 in ka a-part : l\u00fc la-komanse issi konm gardien magazin, apr\u00e9\u00e7a kan l\u00fc la-arive gouv\u00e8rn\u00ebr, l\u00fc la-f\u00e9 bati in shato dan lo Gol \u00e9pila l\u00fc la-afranshi 12 son z\u00e9sklav \u00e8k anparmi in maitr\u2019-lot\u00e8l.<br \/>\nKonm\u00e7a m\u00e8m, kan l\u00e9pok royal la-fini, anparmi toute demoun lib, bann <em>Libres de couleur<\/em> t\u00e9 i ropr\u00e9zante pa bonp\u00eb a-konpar\u00e9 \u00e8k l\u00e9zot koloni frans\u00e9, parla 11 % lo total bann lib Bourbon par rapor 43 % dann Sin-Doming.<br \/>\nL\u00e9pok la <em>R\u00e9volution<\/em>, Lassanbl\u00e9 kolonial la-ans\u00e8rve bann <em>Libres de couleur<\/em> po anbare labolisyon.<\/p>\n<figure id=\"attachment_1848\" aria-describedby=\"caption-attachment-1848\" style=\"width: 650px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/la-milice-creole-a-la-reunionb-1.jpg\" target=\"_blank\" rel=\"attachment noopener wp-att-1848\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"taille-initiale wp-image-1848 size-full\" src=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/la-milice-creole-a-la-reunionb-1.jpg\" alt=\"\" width=\"650\" height=\"519\" srcset=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/la-milice-creole-a-la-reunionb-1.jpg 650w, https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/la-milice-creole-a-la-reunionb-1-300x240.jpg 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 650px) 100vw, 650px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-1848\" class=\"wp-caption-text\">S\u00e9ne komik La R\u00e9nyon : La Milisse kr\u00e9ol. Antoine Emile Grimaud (1821 &#8211; 1855). c.1845. Pint\u00fcr, do-luil dessi la toil. <br \/>Kol\u00e8ksyon M\u00fcz\u00e9 Quai Branly \u2013 Jacques Chirac<\/figcaption><\/figure>\n<p>Bann Zangl\u00e9 la-ans\u00e8rve lafranshisman po f\u00e9 in R\u00e9jiman Bourbon. Dapr\u00e9 Danielle Miloche-Baty, nor\u00e9 jiska 653, in kantit\u00e9 l\u00e9 pa loin \u00e7at bann solda lo r\u00e9jiman (in total 685 \u00e8k 28 zofissi\u00e9 anparmi \u00e8k 89 sou-zofissi\u00e9)<span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.9472733197682174\" aria-label=\"Danielle MILOCHE-BATY, \u00ab De la libert\u00e9 l\u00e9gale et ill\u00e9gale des esclaves \u00e0 Bourbon au XIXe si\u00e8cle ou le probl\u00e8me des affranchissements et le ph\u00e9nom\u00e8ne du marronnage dans la soci\u00e9t\u00e9 r\u00e9unionnaise \u00bb, Aix-en-Provence, mai 1984, p. 206.\">&nbsp;<\/span>. La-f\u00e9 d\u00e9file azot Por-Loui lo 4 oktob 1812. Bann kolon morissien la-f\u00e9 d\u2019ral\u00e9-pouss\u00e9 \u00e8k \u00e7a<span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.1421718284406268\" aria-label=\"Zarshiv Moris Coromandel : HA 61.\">&nbsp;<\/span>.<br \/>\nLa <em>Restauration<\/em> dizon la-kale bann lafranshisman.<br \/>\nLa <em>Monarchie de Juillet<\/em> la-\u00e9ss\u00e8ye m\u00e8te an-r\u00e9g lo bann ka t\u00e9 i shoke pl\u00fcs, konm \u00e7at bann zanfan batar, bann \u00ab<em> Libres de savane<\/em> \u00bb sinon\u00e7a \u00e7ak t\u00e9 rasht\u00e9 par zot <em>p\u00e9cule<\/em>. Lordonans royal lo 12 j\u00fcli\u00e9 1832 i done in nom-d\u2019famiy bann lafranshi. Apr\u00e9la, i d\u00e9klare al\u00fc L\u00e9ta sivil konm \u00ab \u00e9n\u00e9 \u00bb. Lo Blan \u00e8k lo Lib l\u00e9 mark\u00e9 dan lo m\u00e8m rogistr ofissi\u00e8l. Louis-Philippe t\u00e9 i v\u00eb aranje bann rolasyon sossial \u00e9pila, apr\u00e9 lan\u00e9 1840, pr\u00e9pare poudbon lo gran labolisyon.<\/p>\n<figure id=\"attachment_1862\" aria-describedby=\"caption-attachment-1862\" style=\"width: 488px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/40FI98.jpg\" target=\"_blank\" rel=\"attachment noopener wp-att-1862\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"taille-initiale wp-image-1862 size-full\" src=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/40FI98.jpg\" alt=\"\" width=\"488\" height=\"600\" srcset=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/40FI98.jpg 488w, https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/40FI98-244x300.jpg 244w\" sizes=\"auto, (max-width: 488px) 100vw, 488px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-1862\" class=\"wp-caption-text\">Lo Sitoyen, i fo di sito-yen. Lan\u00e9 1865. Hippolyte Charles Napol\u00e9on Mortier de Tr\u00e9vise. Lan\u00e9 1865. Lakoirel. <br \/>Kol\u00e8ksyon Zarshiv D\u00e9partman La R\u00e9nyon<\/figcaption><\/figure>\n<p>Lafranshisman j\u00e9n\u00e9ral lan\u00e9 1848 i \u00e9spasse pa par\u00e8y ditou rantr\u2019 Matinik \u00e8k La R\u00e9nyon. Dann Matinik bann <em>Libres de couleur<\/em> l\u00e9 inportan. Si Bissette la-t\u00e9 bord\u00e9 kan-m\u00e8m l\u00fc t\u00e9 abolisyonist\u2019, Perrinon (<em>homme de couleur<\/em>) i gaingne in plasse komiss\u00e8r la R\u00e9p\u00fcblik. Dann in s\u00e9ans lo 15 juin 1848 lo Kons\u00e8y Priv\u00e9, l\u00fc d\u00e9klare : \u00ab <em>Nou t\u00e9 i v\u00eb lo nouvo Lib i gaingne rante dan la sossi\u00e9t\u00e9 dizon par\u00e8y bann pl\u00fcs lansien sitoyen<\/em> (\u2026) <em>Po \u00e7a m\u00e8m, nou va done lo nom-d\u2019famiy rienk si toute l\u00e9 dakor, \u00e9pila par bann zanploy\u00e9 sinon\u00e7a bann lajan \u00e9sp\u00e9ssial partou dan la koloni<\/em> \u00bb<span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.8654949796000653\" aria-label=\"Guillaume DURAND, Les noms de famille de la population martiniquaise d\u2019ascendance servile. Origine et signification des patronymes port\u00e9s par les affranchis avant 1848 et par les \u2018nouveaux libres\u2019 apr\u00e8s 1848 en Martinique, Pr\u00e9face de Patrick CHAMOISEAU, Paris, L\u2019Harmattan, 2011, pp. 190-191.\">&nbsp;<\/span>. La R\u00e9nyon, p\u00e8rsone i sar pa dann bann dom\u00e8n po ok\u00fcpe lo bann rojistr\u2019. Malgr\u00e9 Perrinon t\u00e9 i v\u00eb, t\u00e9 i domande pa bann z\u00e9sklav shoizi zot prop nom-d\u2019famiy. I pran pa lo tan f\u00e9 bann rojistr\u2019, i prof\u00e8re vot\u00e9 avan done lo nom-d\u2019famiy. Issi c\u00e9 bann gro propri\u00e9t\u00e8r l\u00e9 pr\u00e9zidan lo bann komission, banna i trava\u00efye vitman. Tanka bann propri\u00e9t\u00e8r, \u00e7ak t\u00e9 i v\u00eb amonte zot pouvoir dessi \u00ab zot \u00bb lafranshi, zot t\u00e9 fine pran lavans dessi lo 20\u00a0d\u00e9ssanm.<br \/>\nLo pouvoir done lo nom l\u00e9 dan la politik la koul\u00ebr. \u00ab <em>Dizon nou p\u00e9 di \u00e8k son non-d\u2019famiy in moun i porte son prop listoir \u00e8k \u00e7at son lorijine <\/em>\u00bb<span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.9938560904417132\" aria-label=\"Genevi\u00e8ve PAYET, \u00ab Nom et filiation \u00e0 La R\u00e9union : de l\u2019histoire \u00e0 la clinique \u00bb, Cliniques m\u00e9diterran\u00e9ennes, 2001\/1 (n\u00b0 63), pp. 179-192.\">&nbsp;<\/span>. Pouvoir-la l\u00e9t\u00e9 \u00e7at lo maitr\u2019 kan l\u00fc afranshi, parlf\u00e8te lo maitr\u2019, konm lo dom\u00e8n nav\u00e9 toujour la min dessi lafranshi. Apr\u00e9\u00e7a lofissi\u00e9 l\u00e9ta sivil i p\u00eb d\u00e9sside son touss\u00ebl, malgr\u00e9 bann propri\u00e9t\u00e8r t\u00e9 i v\u00eb shoizi par zot m\u00e8m. Kan ou t\u00e9 i gaingne in nom mani\u00e8r-la ou t\u00e9 i r\u00e8ste lafranshi kissoi Messi\u00eb kissoi Madanm sinon\u00e7a Sarda.<\/p>\n<figure id=\"attachment_1846\" aria-describedby=\"caption-attachment-1846\" style=\"width: 704px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/re\/documentaires\/lesklavaj\/la-vie-bann-zesklav\/bann-libres-de-couleur-dann-bourbon\/3_e_360\/\" target=\"_blank\" rel=\"attachment noopener wp-att-1846\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"taille-initiale wp-image-1846 size-full\" src=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/3_E_360.jpg\" alt=\"\" width=\"704\" height=\"1000\" srcset=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/3_E_360.jpg 704w, https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/3_E_360-211x300.jpg 211w\" sizes=\"auto, (max-width: 704px) 100vw, 704px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-1846\" class=\"wp-caption-text\">T\u00e9staman Pierre M\u00e9ry Mercier. 12 d\u00e9ssanm 1843. Man\u00fcskri. <br \/>Kol\u00e8ksyon Zarshiv D\u00e9partman La R\u00e9nyon<\/figcaption><\/figure>\n<p>Jiska lan\u00e9 1832, lafranshi i porte son pti-nom d\u2019bat\u00e8m si l\u00fc la-gaingne inn, l\u00fc na pwin lo droi in nom d\u2019famiy. M\u00e9-soman l\u00fc sar tashe mani\u00e8r f\u00e9 inn par l\u00fc m\u00e8m. Bann rossansman lansien r\u00e9jime i amonte \u00e7a bien. Bann kolon t\u00e9 i \u00e9krire lo rojistr&#8217; par-zot m\u00e8m, sinon\u00e7a inn t\u00e9 i \u00e9krire po zot, \u00e9pila lo komandan lo karti\u00e9 i signe al\u00fc. N\u00e9na pl\u00fczi\u00e8r tiktak po gaingne lo nom. I p\u00eb baze dessi son propri\u00e9t\u00e9 \u00e8k son lantouraj (lo baro, in pon, in ravine, in karo pi\u00e9d\u2019boi\u2026) po f\u00e9 in morso son lidantit\u00e9.<br \/>\nM\u00e9-soman souvand\u00e9foi t\u00e9 i apuiye dessi la famiy. Lo pti-nom lo papa i ans\u00e8rve konm deuzi\u00e8m nom, \u00e7at lo momon par\u00e8y sirtou l\u00e9rk \u00e8l l\u00e9 r\u00e9sponsab lafranshisman. L\u00e9 difissil po pa marke \u00ab de \u00bb dovan, parsk c\u00e9 konm \u00e7a-m\u00e9m i kon\u00e9 par ki\u00e7a ou la gaingne out nom d\u2019famiy.<\/p>\n<figure id=\"attachment_1840\" aria-describedby=\"caption-attachment-1840\" style=\"width: 509px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/1984-07-04-lislet-geoffroy.jpg\" target=\"_blank\" rel=\"attachment noopener wp-att-1840\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"taille-initiale wp-image-1840 size-full\" src=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/1984-07-04-lislet-geoffroy.jpg\" alt=\"\" width=\"509\" height=\"650\" srcset=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/1984-07-04-lislet-geoffroy.jpg 509w, https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/1984-07-04-lislet-geoffroy-235x300.jpg 235w\" sizes=\"auto, (max-width: 509px) 100vw, 509px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-1840\" class=\"wp-caption-text\">Lalbom La R\u00e9nyon : Lislet Geoffroy. \u00c9n\u00e9 dann Lil Bourbon (Sin-Pi\u00e9r) lo 13 avriy 1755, d\u00e9ss\u00e9d\u00e9 Lil Moris (Por-Loui) lo 9 f\u00e9vri\u00e9 1836. Kapit\u00e8ne adjoin dann J\u00e9ni milit\u00e9r \u00e8k sivil, Manm kor\u00e9spondan l&#8217;Acad\u00e9mie des Sciences \u00e8k l&#8217;Institut Royale de France. Louis Antoine Roussin. Lan\u00e9 1881. Litografi. <br \/>Kol\u00e8ksyon M\u00fcz\u00e9 L\u00e9on Dierx<\/figcaption><\/figure>\n<p>N\u00e9na in l\u00e9ks\u00e8psyon po Lislet Geoffroy parsk l\u00fc la-gaingne porte lo nom son papa ke lav\u00e9 kite Lil de Franse po r\u00e8ste Sin-Pi\u00e9r \u2014 s\u00fcrman parsk la polisse rassial t\u00e9 moins d\u00fcr \u2014 po vive \u00e8k son prins\u00e8s-l\u00e9sklav Niama souk\u00e9 dann Galam. Po son garson i \u00e9n\u00e8te lib, Jean Baptiste Geoffroy la-afranshi lo momon<span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.012691717643276479\" aria-label=\"Mi suive lo rakontaj Shenaz Patel, \u00e8l la-trava\u00efye an-r\u00e9zidans Zarshiv D\u00e9parman La R\u00e9nyon. M\u00e9-soman n\u00e9na d\u2019rosh\u00e8rsh po f\u00e9 dessi famiy-la akoz Niama la-f\u00e9 pl\u00fczi\u00e8r zanfan. D\u2019inn ot kot\u00e9, n\u00e9na d\u00e9-sertin i f\u00e9 in raproshman \u00e8k la famiy Houat t\u00e9 i r\u00e8ste Lil de Franse l\u00e9pok-la.\">&nbsp;<\/span>. L\u00fc la-ok\u00fcpe l\u00e9d\u00fckasyon son garson l\u00fc la-done lo nom Jean Baptiste par\u00e8y l\u00fc m\u00e8m. L\u00e8rk lo bann loi la <em>R\u00e9volution<\/em> i done al\u00fc lo droi, l\u00fc adopte \u00ab <em>Jean Baptiste Lislet n\u00e9 lo 23 oute 1755, garson Marie Genevi\u00e8ve Niaman<\/em> \u00bb<span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.8588725765943215\" aria-label=\"A.D.R. : 3E 1549, lo 20 juin 1794.\">&nbsp;<\/span>. L\u00fc nav\u00e9 pwin tro linportans dann Bourbon 19\u00e8m si\u00e8k, m\u00e9-soman son l\u00e9ritaj jiska jordi i done la fi\u00e8rt\u00e9 bann R\u00e9nyon\u00e9.<\/p>\n<h3>L\u00e9ritaj<\/h3>\n<blockquote><p>\u00ab <em>Lo 23 oute 1786, laj 31 an, l\u00fc rante mamb kor\u00e9spondan <\/em>\u201c<em>l&#8217;Acad\u00e9mie des Sciences de Paris<\/em>\u201d<em>.<\/em><br \/>\n<em>Promi\u00e9 foi in \u2018homme de couleur\u2019 i gaingne lon\u00ebr-la. Son parin i tonbe lo Duc de La Rochefoucauld-Liancourt, kouzin lo Roi. Biens\u00fcr <\/em>\u201c<em>l&#8217;Acad\u00e9mie des Sciences<\/em>\u201d<em> i rokon\u00e9 son val\u00ebr siantifik, m\u00e9 sirtou son kroyans dann nouvo val\u00ebr port\u00e9 par<\/em> \u201c<em>l&#8217;Encyclop\u00e9die<\/em>\u201d.<em> L\u00e9pok-la, la batay po lo <\/em>\u201c<em>Droits de l&#8217;Homme et du Citoyen<\/em>\u201d<em>, po labolisyon l\u00e9sklavaj i komanse. Lislet l\u00e9 in mod\u00e8l po bann zint\u00e9l\u00e8ktu\u00e9l progr\u00e9ssist\u2019 troi zan\u00e9 avan komansman la <\/em>\u201c<em>R\u00e9volution Fran\u00e7aise<\/em>\u201d<em>. Kon\u00e8te lo bann kote, lo bann route maritim lav\u00e9 in gran linportans kissoi strat\u00e9jik kissoi \u00e9konomik. Lislet la-travaiye toute son vie po f\u00e9 bann karte plizanpl\u00fcs d\u00e9tay\u00e9, po ash\u00e8ve \u00e9pila po fini lo travaiy Rochon \u00e8k lab\u00e9 de Lacaille sirtou.<\/em><br \/>\n<em>Akoz l\u00fc-m\u00e8m nou kon\u00e9 la pl\u00fcpar bann karte d\u00e9finitif bann zil Maskar\u00e8gn. Lo voyaj la Baie de Sainte Luce i rouve poudbon son kari\u00e8r linj\u00e9ni\u00ebr j\u00e9ograf-kartograf : lan\u00e9 1793, karte Sessel ; lan\u00e9 1797, karte Lil Bourbon, Lil de Franse ; lan\u00e9 1814, karte Nor-L\u00e8st Madagaskar (p\u00fcbli\u00e9 dann Londres) ; lan\u00e9 1819, karte Madagaskar an-anti\u00e9<\/em> \u00bb<span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.933254719646942\" aria-label=\"http:\/\/aphgreunion.free.fr\/Lislet_Geoffroy.html konsult\u00e9 lo 12 oktob 2019, in lartik Christian Landry\">&nbsp;<\/span>.<\/p><\/blockquote>\n<p>Bann <em>Libres de couleur<\/em> la pa tro marke lo toponimi, konpar\u00e9 \u00e8k bann Maron, sinon\u00e7a \u00e8k bann Blan, po la vile, selon koman listoir i ansouvien d\u2019zot. N\u00e9na inn pli rish ke l\u00e9zot la-trouve in sourse Tanpon ast\u00e8r i porte son nom. Reihlac nav\u00e9 84 z\u00e9sklav lan\u00e9 1848 Sin-Pi\u00e8r. Dann famiy Lacaussade, rish par\u00e8y, nou ansouvien pl\u00fcto Auguste. L\u00fc la-l\u00e8sse po nou deu-troi v\u00e8r-la avann al\u00e9 :<\/p>\n<blockquote><p><em>\u00d4 dure servitude ! \u00d4 sort ! \u00d4 lois cruelles !<\/em><br \/>\n<em>Au joug de l\u2019homme ainsi l\u2019homme se voit plier<\/em><br \/>\n<em>Ah ! Loin de ces tableaux navrants ouvrons nos ailes !<\/em><br \/>\n<em>Fuyons, doux bengali ! Fuyons pour oublier<\/em><br \/>\n(\u00ab Les travailleurs \u00bb, in <em>Po\u00e8mes et paysages<\/em>)<\/p><\/blockquote>\n<p>Tanka C\u00e9lim\u00e8ne, la \u00ab M\u00fcz Troi-Bassin \u00bb \u00e8l i p\u00eb pa \u00e8te in mod\u00e8l parsk \u00e8l la-di \u00ab in shoval i done la nobl\u00e8s in m\u00fcl\u00e9 \u00bb.<\/p>\n<figure id=\"attachment_1838\" aria-describedby=\"caption-attachment-1838\" style=\"width: 501px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/1990-47-celimene.jpg\" target=\"_blank\" rel=\"attachment noopener wp-att-1838\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"taille-initiale wp-image-1838 size-full\" src=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/1990-47-celimene.jpg\" alt=\"\" width=\"501\" height=\"650\" srcset=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/1990-47-celimene.jpg 501w, https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/1990-47-celimene-231x300.jpg 231w\" sizes=\"auto, (max-width: 501px) 100vw, 501px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-1838\" class=\"wp-caption-text\">C\u00e9lim\u00e8ne, La M\u00fcze Trwa-Bassin. Francine. Lan\u00e9 1881. Litografi. <br \/>Kol\u00e8ksyon M\u00fcz\u00e9 istorik de Vill\u00e8le<\/figcaption><\/figure>\n<p>Kanm\u00e8m\u00e7a nou p\u00eb pa di p\u00e8rsone rantr\u2019 bann Lib-la la-sobate kontr\u2019 lo sist\u00e8m baz\u00e9 dessi la koul\u00ebr. Sr\u00e9 in linj\u00fcstis si i di in naf\u00e8r kom\u00e7a. An-promi\u00e9, c\u00e9 banna la pl\u00fcs tashe mani\u00e8r po afranshi bann z\u00e9sklav : nav\u00e9 4 foi pl\u00fcs bann bononm <em>Libres de couleur<\/em> par rapor bann bononm blan, 15 foi pl\u00fcs fanm <em>Libres de couleur<\/em> par rapor bann fanm blan<span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.08234647569482001\" aria-label=\" Rogarde mon M\u00e9moir lan\u00e9 1996, p. 36.\">&nbsp;<\/span>.<br \/>\nPovr\u00e9man, bann lotorit\u00e9 kolonial la-m\u00e8te an-plasse in polisse la koul\u00ebr i passe pa dessi rien. Parlf\u00e8te, depi Mah\u00e9 de Labourdonnais in Lib i kapaye sinon\u00e7a i t\u00fc\u00e9 in Maron i gaingne in z\u00e9sklav konm r\u00e9konpans ; in z\u00e9sklav i d\u00e9nonse in konplo (vr\u00e9 pa vr\u00e9) i gaingne la lib\u00e8rt\u00e9\u2026 Toute t\u00e9 konm\u00e7a m\u00e8m. \u00c7ak la-\u00e9ss\u00e8ye l\u00e8ve la t\u00e8te an-promi\u00e9 dann gro lanbians la p\u00ebr-la, la-gaingne shatiman san-piti\u00e9. Dann d\u00e9zorde la <em>R\u00e9volution<\/em>, Jean-Jacques Ramalinga \u00e8k Guillou Dubertin la-\u00e9t\u00e9 bani, inn san j\u00fcjman ditou, l\u2019ot san pr\u00ebv ditou non pl\u00fc.<br \/>\nApr\u00e9\u00e7a n\u00e9na lo ka Furcy. \u00c8k las\u00fcrans son droi t\u00e9 i doi pa f\u00e9 r\u00e8ste al\u00fc l\u00e9sklav Lory, \u00e9pila ansanm lo soutien Sully Brunet, l\u00fc la-pousse son maitr\u2019 an-pross\u00e9. \u00c7a la-d\u00fcre depi lan\u00e9 1817 jiska lan\u00e9 1843. Nav\u00e9 deu z\u2019ot pross\u00e9 ankor dann Bourbon lan\u00e9 1845. \u00c7ak l\u00e9 inportan, c\u00e9 koman Lory lav\u00e9 p\u00ebr, kanm\u00e8m toute bann Desbassayns t\u00e9 i soutien al\u00fc. Banna dizon t\u00e9 i gouv\u00e8rne lil l\u00e9pok-la. L\u00fc la-prof\u00e8re anvoye Furcy Moris, pangar l\u00fc vien in mod\u00e8l po l\u00e9zot, in sh\u00e9f kapab d\u00e9ranje lo sist\u00e8m. Dann lil-s\u00ebr, lib parlf\u00e8te, Furcy la-gaingne f\u00e9 son trava\u00efy konfiz\u00ebr, l\u00fc la-gaingne f\u00e9 son kor\u00e9spondans \u00e9pila p\u00e8ye son d\u00e9pans-j\u00fcstis.<br \/>\nListoir Timag\u00e8ne Houat l\u00e9 pl\u00fcs for ankor. Son listoir la-r\u00e8ste kashi\u00e8te o-moins in si\u00e8k avan i ro-sorte son livr\u2019 dan La R\u00e9nyon. <em>Les marrons<\/em>, promi\u00e9 roman r\u00e9nyon\u00e9, la-sorte avan dann Paris. An-pl\u00fcs lo kot\u00e9 lit\u00e9r\u00e8r n\u00e9na lo bononm, c\u00e9 lo promi\u00e9 vr\u00e9 abolisyonist\u2019 La R\u00e9nyon. Voila son listoir, in kalit\u00e9 nou na-d\u2019gou rakont\u00e9 parsk l\u00fc-ardone l\u00e9spoir po nout lil<span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.5244634364605691\" aria-label=\"Lire bann paj 334-342 dann livr\u2019 Prosper EVE, Le corps des esclaves de l\u2019\u00eele Bourbon. Histoire d\u2019une reconqu\u00eate, Paris-Sorbonne, PUPS, lan\u00e9 2013.\">&nbsp;<\/span>. L\u00fc la-\u00e9n\u00e8te dann fon la Rivi\u00e8r Sin-Dni lo 12 oute 1809, Timag\u00e8ne la-kontin\u00fc\u00e9 porte son nom afrikin. Son papa t\u00e9 i sorte Por-Loui, l\u00fc t\u00e9 i trava\u00efye Ponz\u00e9shoss\u00e9. Depi laj 18 an, Timag\u00e8ne t\u00e9 i v\u00eb rouve in l\u00e9kol dann son karti\u00e9 la Rivi\u00e8r m\u00e9-soman lo dir\u00e9kt\u00ebr Lint\u00e9ri\u00ebr t\u00e9 i rof\u00fcze al\u00fc. \u00ab\u00a0<em>Lan\u00e9 1830, dann in kaz plass\u00e9 la kroiz\u00e9 r\u00fc d\u00e9 Limite \u00e8k Gran Shemin, Louis Timag\u00e8ne Houat i f\u00e9 l\u00e9kol gratuit po tout bann j\u00e8n-jan son lantouraj \u00e9pila l\u00fc amontre jou\u00e9 la m\u00fczik (guitar sinon\u00e7a violon) \u00e7ak t\u00e9 kapab<\/em>\u00a0\u00bb<span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.7358952473602965\" aria-label=\"Prosper EVE.\">&nbsp;<\/span>. Lan\u00e9 1834 zot deu Charles de Sigoyer i porte kandida po rante d\u00e9l\u00e9gu\u00e9 Bourbon an-Franse. Mois d\u2019s\u00e9ktanm 1835 l\u00fc rode roganize in manif\u00e9stasyon dan la kapital po domande lo gouv\u00e8rn\u00ebr labolisyon l\u00e9sklavaj : \u00ab <em>Nou va forse nout volont\u00e9 par la kantit\u00e9 demoun \u00e9pila mi v\u00eb pa n\u00e9na d\u2019krim ditou dessi bann Blan<\/em>. \u00bb Inn la-d\u00e9nonse azot, alorse la pa gaingne f\u00e9 lo mouvman. A la plasse la-f\u00e9 in pross\u00e9 kontr\u2019 lo soidizan konplo. Ko\u00e7a l\u00e9t\u00e9 lo krim Houat : in kor\u00e9spondans ansanm Cyrille Bissette, l\u00fc t\u00e9 i rossoi son journal \u00e9pila l\u00fc t\u00e9 i lire po bann z\u00e9sklav. Lo 10 s\u00e9ktanm 1835, Timag\u00e8ne i rante la jol, i kondane al\u00fc lo 3 oute 1836 po \u00e8te d\u00e9port\u00e9 m\u00e8m-tan 3 zot moun. N\u00e9na ankor 3 Lib l\u00e9 kondan\u00e9 la jol po 5 zan\u00e9. 4 z\u00e9sklav l\u00e9 kondan\u00e9 p\u00e8rp\u00e9tuit\u00e9 \u00e9pila \u00e9sp\u00fcls\u00e9 dann lil Sinte-Marie. Kanm\u00e8m lo roi Louis-Philippe la-grassi\u00e9 al\u00fc lo 18 juin 1837, lo j\u00fcjman sora aplik\u00e9 \u00e9pila Timag\u00e8ne i rotrouve al\u00fc laba Paris. M\u00e9-soman la <em>Cour de Cassation<\/em> va \u00e9fasse son kondanasyon.<\/p>\n<p>Lo trava\u00efy dessi la j\u00e9n\u00e9aloji i rakonte bann zistoir d\u2019famiy, i amontre koman bann \u00ab 1848 \u00bb t\u00e9 i gaingne la onte toultan \u00e9pila t\u00e9 i anbare zot lavans\u00e9. La-prive azot kon\u00e8te zot listoir, ast\u00e8r i fo zot i gaingne rokonstrui a\u00e8l. M\u00e9-soman i fo zot i konprande zot i artrouve-arpa zot lon\u00ebr parsk zot i rof\u00fcze zot zans\u00e8te, parsk zot i r\u00e8ste konm viktim dovan lo maitr\u2019, sinon\u00e7a dovan lo maitr\u2019 lo maitr\u2019. Zot zans\u00e8te l\u00e9t\u00e9 pa d\u2019z\u00e9sklav, l\u00e9t\u00e9 d\u2019moun, l\u00e9t\u00e9 jist bann bononm \u00e8k fanm. Partou, toultan, i fo rande azot zot dinit\u00e9. Lo k\u00e8stion dessi lo nom-d\u2019famiy, lo nom i done bann landroi, bann batiman p\u00fcblik, bann linstit\u00fcsyion l\u00e9 vr\u00e9man inportan. Lo d\u00e9partman \u00e8k son bann m\u00fcz\u00e9 i p\u00eb pa \u00e9skive k\u00e8stion-la : k\u00e8l nom i fo done lo s\u00ebl m\u00fcz\u00e9 l\u00e9sklavaj La R\u00e9nyon ?<\/p>\n","protected":false},"author":5,"featured_media":14189,"parent":8665,"menu_order":20,"template":"","class_list":["post-14180","documentaire","type-documentaire","status-publish","has-post-thumbnail","hentry"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/re\/wp-json\/wp\/v2\/documentaire\/14180","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/re\/wp-json\/wp\/v2\/documentaire"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/re\/wp-json\/wp\/v2\/types\/documentaire"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/re\/wp-json\/wp\/v2\/users\/5"}],"up":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/re\/wp-json\/wp\/v2\/documentaire\/8665"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/re\/wp-json\/wp\/v2\/media\/14189"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/re\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=14180"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}