{"id":15371,"date":"2025-10-28T11:41:07","date_gmt":"2025-10-28T07:41:07","guid":{"rendered":"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/?post_type=documentaire&#038;p=15371"},"modified":"2026-04-09T10:39:59","modified_gmt":"2026-04-09T06:39:59","slug":"langajism-shinoi-la-renyon","status":"publish","type":"documentaire","link":"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/re\/documentaires\/labolisyon\/apre-labolisyon\/langajism-shinoi-la-renyon\/","title":{"rendered":"Langajism shinoi La R\u00e9nyon"},"content":{"rendered":"<h2>Lo 19 oktob 1901, in bato vap\u00ebr alman <em>L\u2019\u00c9rica<\/em> la-rante dan lo port la Pointe-d\u00e9-Gal\u00e9. Dessi bato-la lav\u00e9 lo d\u00e8rni\u00e9 voyaj zangaj\u00e9 shinoi, 808 bononm lav\u00e9 rokrute parkot\u00e9 Fujian, in r\u00e9jion lo S\u00fcd la Shine. \u00c7a-m\u00e8m lo d\u00e8rni\u00e9 l\u00e9pizod in zistoir lav\u00e9-komanse av\u00e8k lo promi\u00e9 konvoi trava\u00efy\u00ebr 57 an avan.<\/h2>\n<div style=\"width: 525px;\" class=\"wp-video\"><!--[if lt IE 9]><script>document.createElement('video');<\/script><![endif]-->\n<video class=\"wp-video-shortcode\" id=\"video-15371-1\" width=\"525\" height=\"295\" poster=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/12\/poster_wong-hee-kam.jpg\" preload=\"metadata\" controls=\"controls\"><source type=\"video\/mp4\" src=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/Edith-Wong-Hee-Kam.mp4?_=1\" \/><a href=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/Edith-Wong-Hee-Kam.mp4\">https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/Edith-Wong-Hee-Kam.mp4<\/a><\/video><\/div>\n<p>Listoir langajism shinoi l\u00e9t\u00e9 f\u00e9 an-deu l\u00e9tap : lo promi\u00e9 i d\u00e9mare mili\u00e9 19\u00e8m si\u00e8k, lo deuzi\u00e8m d\u00e9b\u00fc 20\u00e8m si\u00e8k.<\/p>\n<h3>Promi\u00e9 l\u00e9tap langajism shinoi : 1844-1860<\/h3>\n<h4>Lo kont\u00e8ks<\/h4>\n<p>Lo 13 avriy 1844, lo bato <em>Le<\/em> <em>Suffren<\/em> i arive lil Bourbon av\u00e8k 54 Shinoi lav\u00e9 rokr\u00fcte laba Pulo-Pinang dann Mal\u00e9zi. T\u00e9 i atande banna konm bann sov\u00ebr lagrik\u00fcltir lokal. Parlf\u00e8te, depi la-komanse fabrike do-s\u00fck lan\u00e9 1815, lil lav\u00e9 in bon d\u00e9vlopman \u00e9konomik, po \u00e7a-m\u00e8m lav\u00e9 bezoin in takon trava\u00efy\u00ebr, soman konm l\u00e9t\u00e9 j\u00fcst avan labolisyon l\u00e9sklavaj (1848), bann propri\u00e9t\u00e8r, bann plant\u00ebr lil Bourbon la-komanse al\u00e9 rode la mind\u00ebv. Tandon\u00e9 lav\u00e9 forse la Shine po l\u00e8sse bann z\u00e9tranj\u00e9 rantr\u00e9, banna t\u00e9 i v\u00e9 gaingne trava\u00efy\u00ebr shinoi po ranplassse bann Zindien, alorse zot la-anvoiye pl\u00fczir domann rokr\u00fctman po lo gouv\u00e8rn\u00ebr. Lo Kons\u00e8y Kolonial va aks\u00e8pte lid\u00e9 f\u00e9 rante bann kouli shinoi. Po \u00e7a-m\u00e8m, lo 10 novanm 1843, lo gouv\u00e8rn\u00ebr Bazoche i signe in lar\u00e9t\u00e9<span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.5938958698718255\" aria-label=\"ANOM, D 43 C 45 17, Lar\u00e9t\u00e9 lo 10 novanm 1843.\">&nbsp;<\/span>. I d\u00e9sside f\u00e9 rante \u00ab jiska 1000 trava\u00efy\u00ebr-la-t\u00e8r shinoi dann lil \u00bb.<\/p>\n<figure id=\"attachment_481\" aria-describedby=\"caption-attachment-481\" style=\"width: 511px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><a href=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/12\/ill-1-detail-de-travailleurs-libres-aux-iles-mascareignes-web-e1603365266222.jpg\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"taille-initiale wp-image-481 size-full\" src=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/12\/ill-1-detail-de-travailleurs-libres-aux-iles-mascareignes-web-e1603365266222.jpg\" alt=\"\" width=\"511\" height=\"650\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-481\" class=\"wp-caption-text\">D\u00e9ta\u00efy <em>Travailleurs libres aux iles Mascareignes<\/em>. Bos, G.. 19\u00e8m si\u00e8k. Kromolitografi.<br \/>Kol\u00e8ksyon M\u00fcz\u00e9 Vill\u00e8le<\/figcaption><\/figure>\n<p>Apr\u00e9 promi\u00e9 konvoi-la, d\u2019ot va suive. Bann bato i am\u00e8ne bann zangaj\u00e9 shinoi, la-d\u00e9file inn d\u00e9ry\u00e8r l\u2019ot toute lan\u00e9 1844. Lo 5 j\u00fcli\u00e9, <em>La Sarcelle<\/em> t\u00e9 i sorte Singapour la-arive av\u00e8k 69 zangaj\u00e9 shinoi<span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.6435381069422832\" aria-label=\"ANOM, C432 d 4601, Kor\u00e9spondans.\">&nbsp;<\/span>. La-am\u00e8ne 59 anparmi la bann dann Latli\u00e9 kolonial, \u00ab po f\u00e9 landigman la rivi\u00e8r d\u00e9 Marsoin sinon\u00e7a la prot\u00e8ksyon la rivi\u00e8r Sin-Dni \u00bb <span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.6819591085190302\" aria-label=\"ANOM, C 432 d 4603, Limigrasyon shinoi, Latli\u00e9 kolonial.\">&nbsp;<\/span>. Lo 10 t\u00e9 i r\u00e8ste va trava\u00ffe dann l\u00e9lvaj v\u00e8r a-soie la kaz M. Perrichon Salazi.<\/p>\n<figure id=\"attachment_483\" aria-describedby=\"caption-attachment-483\" style=\"width: 511px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><a href=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/12\/ill-2-detail-de-travailleurs-libres-aux-iles-mascareignes-web-e1603365291121.jpg\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"taille-initiale wp-image-483 size-full\" src=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/12\/ill-2-detail-de-travailleurs-libres-aux-iles-mascareignes-web-e1603365291121.jpg\" alt=\"\" width=\"511\" height=\"650\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-483\" class=\"wp-caption-text\">D\u00e9ta\u00efy <em>Travailleurs libres aux iles Mascareignes<\/em>. Bos, G.. 19\u00e8m si\u00e8k. Kromolitografi. <br \/>Kol\u00e8ksyon M\u00fcz\u00e9 Vill\u00e8le<\/figcaption><\/figure>\n<p>Boudikonte, nora k\u00e8k voyaj po am\u00e8ne s\u00fcrtou demoun i sorte la r\u00e9jion Amoy. Soman l\u00e9migrasyon-la va dimin\u00fc\u00e9. Lo 2 j\u00fcli\u00e9 1846, lo gouv\u00e8rn\u00ebr Graeb i signe in lar\u00e9t\u00e9 \u00ab po kale po in tan lariv\u00e9 nouvo zangaj\u00e9 shinoi sof \u00e7at la-fine d\u00e9mar\u00e9 \u00bb <span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.7372043667579864\" aria-label=\"ANOM, C 432 4604, Rekr\u00fctman la mind\u00ebv.\">&nbsp;<\/span>. L\u00e9pok-la n\u00e9na 458 zangaj\u00e9 shinoi dan la koloni<span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.8369419628789114\" aria-label=\"D. Durand, Les Chinois de La R\u00e9union, Australe Editions, Capetown, 1981, p. 34.\">&nbsp;<\/span>. La pa arive jiska 1000 konm l\u00e9t\u00e9 pr\u00e9v\u00fc akoz lo bann probl\u00e8m.<\/p>\n<h4>D\u00e9pitasyon l\u00e9 deu kot\u00e9<\/h4>\n<p>Komansman zan\u00e9 1840, bann journal lokal t\u00e9 i koze dessi bann zangaj\u00e9 shinoi, t\u00e9 i f\u00e9 bien konpliman banna. Lan\u00e9 1843, <em>La Feuille hebdomadaire de l\u2019Ile Bourbon<\/em> i voi banna konm bann \u00ab trava\u00efy\u00ebr gabi\u00e9, indij\u00e8n Lazi \u00bb, t\u00e9 i di jiska \u00ab okinn rasse t\u00e9 i galize \u00e8k zot \u00bb.<\/p>\n<p>D\u00e9-s\u00e8rtin va rogr\u00e8te vitman, zot i manke arpa anplingne ofissi\u00e8lman. Lo 6 s\u00e9ktanm 1844, Julien Gillot L\u2019\u00c9tang va anvoiye inn l\u00e8te lo Kons\u00e8y Bourbon po f\u00e9 rapatriye deu \u00ab mov\u00e9 moun par\u00e9sse, pa kapab f\u00e9 rien \u00bb. L\u00fc la-f\u00e9 rante azot la jole jiska zot i sava<span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.3041846576518443\" aria-label=\"ADR 16 K 26, Kons\u00e8y priv\u00e9 Bourbon lo 6 s\u00e9ktanm 1844.\">&nbsp;<\/span>. Lo 28 oktob 1844, in linsp\u00e8kt\u00ebr la polisse la-\u00e9krire inn l\u00e8te po lo <em>directeur de l\u2019Int\u00e9rieur<\/em>, po f\u00e9 romonte lo m\u00e9kontantman bann zangaj\u00e9 la-vn\u00fc d\u00e9poze plinte kontr\u2019 zot langajist<span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.025449223177783864\" aria-label=\"ADR 168 M 2 12 M Limigrasyon.\">&nbsp;<\/span>. Konm lo sit\u00fcasyon lav\u00e9 sitan t\u00e8lman agrav\u00e9, lo 2 j\u00fcli\u00e9 1846, lo Kons\u00e8y i romarke \u00ab partou n\u00e9na plizanplis plinte kontr\u2019 bann shinoi, pl\u00fcpar lo tan mov\u00e9 trava\u00efy\u00ebr. Zot i ranpli la jole \u00e8k zatli\u00e9 dissipline \u00bb. Lan\u00e9 apr\u00e9, la sit\u00fcasyon i vien ankor pl\u00fcs pir.<\/p>\n<p>Bann propri\u00e9t\u00ebr i tonbe dann in gran d\u00e9pitasyon : dann in pross\u00e9-v\u00e8rbal lo Kons\u00e8y Kolonial i konstate langajman \u00e8k kontra i revien pl\u00fcs sh\u00e8r \u00e7ak zot lav\u00e9 kalk\u00fcl\u00e9, l\u00fc trouve lo pri l\u00e9 \u00ab in l\u00e9gzaj\u00e9rasyon d\u00e9kourajan\u00bb. Anpl\u00fcs ke \u00e7a, toute \u00e7at i vi\u00e8ne ariv\u00e9 i done pa zot lo kou-d\u2019min zot t\u00e9 i \u00e9sp\u00e8re, \u00e9pila na-pwin in bon randman. Lan\u00e9 1849, M. F\u00e9ry, in patron Sint\u2019-S\u00fczane, i \u00e9kri : \u00ab\u00a0zot i trava\u00efye pti-dousman, zot n\u00e9na mov\u00e9 fon \u00bb. Kozman-la i ramasse bien toute konplinte bann plant\u00ebr. Dan<em> La Feuille Hebdomadaire de l\u2019Ile Bourbon<\/em>, in lartik i d\u00e9kri koman zot kor l\u00e9 fay, i amontre banna konm demoun \u00ab f\u00e8b, maling, fr\u00e8l\u00bb.<\/p>\n<p>Anpl\u00fcs zot d\u00e9pitasyon, bann zangajist l\u00e9 trakass\u00e9 par la violanse bann zangaj\u00e9 shinoi, toujour par\u00e9 po bataye. \u00c7a l\u00e9 nouvo po bann maitr\u2019 pl\u00fcto abit\u00fc\u00e9 \u00e8k lob\u00e9issans, la soumission. Lan\u00e9 1848, Gabriel de Kerv\u00e9guen i \u00e9kri lo <em>directeur de l\u2019Int\u00e9rieur<\/em> : \u00ab\u00a0Jordi, la rob\u00e9lion la-bate la sians : banna i m\u00e9nasse bann kolon, i kine azot, i m\u00e8te do-f\u00eb partou ou\u00e7a zot i gaingne (\u2026) Dessi mon l\u00e9tablisman <em>Des Casernes<\/em>, zot la-rode t\u00fc\u00e9 M. Ernerst Lallemand, mon trava\u00efy\u00ebr ; in shinoi t\u00e9 i trava\u00efye la batri, la-trape inn mon bann Noir po j\u00e8te al\u00fc dann in gran marmite ranpli \u00e8k siro bouiyan ; d\u2019ot Noir t\u00e9 i trava\u00efye la batri la-d\u00e9fande al\u00fc, tou\u00e7ala\u2026 \u00bb<span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.44743838354292964\" aria-label=\"ADR, 166 M 1, L\u00e8te Gabriel de K\/Veguen po lo directeur de l\u2019Int\u00e9rieur, lo 16 f\u00e9vri\u00e9 1848.\">&nbsp;<\/span>.<\/p>\n<p>Tanka bann zangaj\u00e9 shinoi, zot l\u00e9 o-boute \u00e8k la mani\u00e8r i tr\u00e8te azot. Lo 28 oktob 1844, in linsp\u00e8kt\u00ebr la polisse la-\u00e9kri inn l\u00e8te lo <em>directeur de l\u2019Int\u00e9rieur<\/em>, po f\u00e9 romonte lo bann konplinte bann zangaj\u00e9 la-vn\u00fc porte plinte kontr zot langajist<span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.6752001328085335\" aria-label=\"ADR 168 M 2 12 M Limigrasyon.\">&nbsp;<\/span> :<\/p>\n<blockquote><p>\u00ab 11 shinoi M. Lacour i r\u00e8ste Sint-Andr\u00e9, i vien souplingne azot, zot i trouve zot langajman zot la-passe av\u00e8k propri\u00e9t\u00e8r-la l\u00e9 pa r\u00e9sp\u00e9kt\u00e9\u2026 &#8211; 1\u00b0) La kantit\u00e9 manj\u00e9 l\u00e9 pa r\u00e9sp\u00e9kt\u00e9 \u2013 2\u00b0) Lo kolon i tape azot &#8211; 3\u00b0) Zot i komanse trava\u00efye 7 \u00ebr d\u2019 matin po kite rienk 1 \u00ebr lo soir &#8211; 4) Zot l\u00e9 mal soingn\u00e9 kan zot l\u00e9 malade, inn anparmi zot, Assiov, l\u00e9 mor y\u00e8rosoir \u00bb. L\u00fc di ankor : \u00ab dapr\u00e9 mwin, bann moun-la n\u00e9na bone volont\u00e9, \u00e9pila zot i r\u00e9sp\u00e8ke zot langajman konmkifo \u00bb.<\/p><\/blockquote>\n<p>Lo tro pti p\u00eb manj\u00e9, lo tan trava\u00efye tro long, lo kou \u00e8k bl\u00e9ss\u00fcr, c\u00e9 lo bann konplinte i arvien toultan, n\u00e9na ossi bann r\u00e9klamasyon par rapor la p\u00e8ye : po \u00e7a m\u00e8m, lan\u00e9 1847, bann shinoi M. P\u00e9richon i \u00e9gzije la p\u00e8ye la pa done azot.<\/p>\n<p>Lan\u00e9 1962, deu-troi journalist t\u00e9-i sorte Ta\u00efwan lav\u00e9-f\u00e9 in gran lank\u00e8te afon, p\u00fcbliy\u00e9 \u00e8k lo titre <em>Liuniwangdao Huaqiaozhi<\/em> \u7559\u5c3c\u65fa\u5cf6\u83ef\u50d1\u5fd7 &#8220;<em>Monographie sur les Chinois d&#8217;outre-mer de l&#8217;\u00eele de La R\u00e9union<\/em>&#8220;. Po rakonte l\u00e9pok-la dapr\u00e9 lo mani\u00e8r-voir shinoi, lo bann lot\u00ebr la-di konm\u00e7a : \u00ab kan banna la-d\u00e9barke lil La R\u00e9nyon, zot l\u00e9t\u00e9 fors\u00e9 f\u00e9 deu kalit\u00e9 trava\u00efy, f\u00e9 in route po rouve shomin \u00e9pila soingne v\u00e8r-a-soie. J\u00fcst apr\u00e9\u00e7a, in pti group la-rof\u00fcze kondisyon-la, zot la-vole shomin dan la montagn.<\/p>\n<h4>Bann r\u00e9z\u00fclta<\/h4>\n<p>Bonp\u00e9 zangaj\u00e9 i marjinalize azot, i vien mandian, vagabon, i tonbe d\u00e9linkan jiska. N\u00e9na l\u00e9gzanp \u00e8k bann zouvri\u00e9 la <em>Brigade des Chinois<\/em>. Lo 17 f\u00e9vri\u00e9 1846, inn anparmi bann partissipan lo Kons\u00e8y Kolonial, Patu de Rosemont, i d\u00e9klare n\u00e9na in bon kantit\u00e9 zangaj\u00e9 i vavangue dann shomin, \u00ab zot i sava an-bande dessi bann propri\u00e9t\u00e9, zot i vole kane, \u00e8k toute \u00e7at zot i gaingne trap\u00e9 ; l\u00e8rk bann gardien i arive po porsuive azot, zot i j\u00fcre banna, i shaboule azot kou-d\u2019gal\u00e9 \u00bb <span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.9710786704741834\" aria-label=\"ADR, N, Kons\u00e8y Kolonial, lo 17 f\u00e9vri\u00e9 1846, p. 65-66.\">&nbsp;<\/span>. Dann kont\u00e8ks-la l\u00e9 normal la d\u00e9linkans i ogmante pl\u00fczanpl\u00fcs. In bonp\u00e9 Shinoi va fini dovan trib\u00fcnal, zot sar j\u00fcj\u00e9 po zot bann d\u00e9li. Boudikonte \u00ab\u00a0rantr\u2019 lo 27 oktob 1847 \u00e8k lo 26 janvi\u00e9 1848, la j\u00fcstisse va f\u00e9 inplike 38 shinoi dann zaf\u00e8r krimin\u00e8l, zinsandi, vol, zassassina \u00bb <span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.2508694840347263\" aria-label=\"D. Durand, op. cit., p. 36.\">&nbsp;<\/span>.<\/p>\n<p>La sossi\u00e9t\u00e9 kolonial va ans\u00e8rve l\u00e9ksp\u00fclsyon konm in mani\u00e8r ordin\u00e8r po r\u00e8gle bann probl\u00e8m-la. Lo moi d\u2019s\u00e9ktanm 1844, Julien Gillot L\u2019Etang va d\u00e9poze in domande rapatriman po deu zangaj\u00e9. F\u00fcramezir bann propozisyon konm\u00e7a va arive pl\u00fcs souvan. Moi d\u2019novanm 1845, lo Kons\u00e8y priv\u00e9 va rouve in sobatkoz po ranvoiye bann zangaj\u00e9 la <em>Brigade des Chinois\u00a0<\/em>: ling\u00e9ni\u00ebr <em>des Ponts et Chauss\u00e9es<\/em> i domande po ranvoiye 15 anparmi la bann, in bann \u00ab pakapab\u00bb. Lo 6 mars 1847 lo gouv\u00e8rn\u00ebr va signe lar\u00e9t\u00e9 ofissi\u00e8l po l\u00e9ksp\u00fclsyon 30 zangaj\u00e9 po Singapour<span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.8943339458716701\" aria-label=\"ANOM, 432 d 4607 Lorganisasyon lo Prot\u00e9ktora Zimigran, Kons\u00e8y priv\u00e9 Bourbon lo 6 mars 1846.\">&nbsp;<\/span>. Apr\u00e9\u00e7a d\u2019ot zangaj\u00e9 ankor va artourn\u00e9, m\u00e9-soman san lobligasyon.<\/p>\n<p>La-arive lh\u00ebr i ar\u00e8te po in tan langajism agrikol \u00e8k bann Shinoi : pandan lontan bann plant\u00ebr i majine m\u00e8m pl\u00fcs angaje Shinoi\u00a0; va arkomanse f\u00e9 vnir bann kouli shinoi rienk la fin 19\u00e8m si\u00e8k.<br \/>\nZistoir-la, la-done in mov\u00e9 limaj bann Shinoi, akoz la d\u00e9ss\u00e9psyon bann plant\u00ebr, \u00e9pila la p\u00ebr la violans bann Shinoi zot t\u00e9 majine pa.<\/p>\n<p>Tilanp-tilanp lo kom\u00e8rse shinoi va \u00e9n\u00e8te. Bann zangaj\u00e9 va komanse f\u00e9 portaporte, \u00e9pila kom\u00e8rse lalimantasyon. Bann zangaj\u00e9 Lil Bourbon va f\u00e9 konm \u00e7at lil Moris. Lan\u00e9 1843 t\u00e9 i di : \u00ab \u2026 La-di amwin laba lil Morisse, la pl\u00fcpar bann Shinoi angaj\u00e9, lav\u00e9 ar\u00e8te plante kane. N\u00e9na la-vn\u00fc kolport\u00ebr, in trava\u00efy t\u00e9 i rale azot pl\u00fcs. N\u00e9na d\u2019ot, somank\u00e9 nav\u00e9 pl\u00fcs larjan, i pr\u00e9tan la-rouve bann ti-boutik \u00bb<span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.31697124709933444\" aria-label=\"ADR, Rapport de M. Favin l'Ev\u00eaque, kapit\u00e8ne korv\u00e8te, komandan l'H\u00e9ro\u00efne, lo 17 juin 1843.\">&nbsp;<\/span>. D\u00e9-s\u00e8rtin anparmi \u00e7at i r\u00e8ste la-m\u00e8m malgr\u00e9 zot kontra la-fini, va d\u00e9sside vande zaliman \u00e8k la boisson j\u00fcst kost\u00e9 \u00e8k bann l\u00fczine. I trouve \u00e7a dann konterand\u00fc in s\u00e9anse lo Kons\u00e8y Priv\u00e9 moi d\u2019mars 1858<span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.48503569550021775\" aria-label=\"ANOM C 383 d 3350, R\u00e9glomantasyon, Kons\u00e8y priv\u00e9 Bourbon.\">&nbsp;<\/span>.<\/p>\n<figure id=\"attachment_485\" aria-describedby=\"caption-attachment-485\" style=\"width: 432px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><a href=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/12\/ill-3-adr-4m207-chane-tong-web-e1603365318783.jpg\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"taille-initiale wp-image-485 size-full\" src=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/12\/ill-3-adr-4m207-chane-tong-web-e1603365318783.jpg\" alt=\"\" width=\"432\" height=\"650\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-485\" class=\"wp-caption-text\">Chane Yong, lo 7 novanm 1900, komi. Dann <em>Registre des taxes de s\u00e9jour<\/em>.<br \/>Kol\u00e8ksyon Zarshiv D\u00e9partman La R\u00e9nyon<\/figcaption><\/figure>\n<figure id=\"attachment_3518\" aria-describedby=\"caption-attachment-3518\" style=\"width: 432px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><a href=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2020\/10\/Ill.4-ADR-4M207-Chane-Tu.jpg\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"taille-initiale wp-image-3518 size-full\" src=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2020\/10\/Ill.4-ADR-4M207-Chane-Tu.jpg\" alt=\"\" width=\"432\" height=\"569\" srcset=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2020\/10\/Ill.4-ADR-4M207-Chane-Tu.jpg 432w, https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2020\/10\/Ill.4-ADR-4M207-Chane-Tu-228x300.jpg 228w\" sizes=\"auto, (max-width: 432px) 100vw, 432px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-3518\" class=\"wp-caption-text\">Chane Tu, lo 30 juin 1897, j\u00e9r\u00ebr. Dann <em>Registre des taxes de s\u00e9jour.<\/em> <br \/>Kol\u00e8ksyon Zarshiv D\u00e9partman La R\u00e9nyon<\/figcaption><\/figure>\n<p>Lil Morisse va atire bann zangaz\u00e9 Lil Bourbon t\u00e9 i int\u00e8gre pa, po \u00e7at i v\u00eb gaingne inn ti-mon\u00e9 avan artourne Lazi. D\u2019in ot kot\u00e9, bann zangaj\u00e9 la-r\u00e8ste Bourbon sar lo promi\u00e9 d\u00e9b\u00fc in linplatasyon d\u00fcrab.<\/p>\n<h3>Deuzi\u00e8m l\u00e9tap langajism shinoi : 1901-1908<\/h3>\n<p>Va komanse av\u00e8k lo 808 zangaj\u00e9 la-d\u00e9barke la Pointe-d\u00e9-Gal\u00e9 lo moi d\u2019oktob dessi lo bato <em>L\u2019\u00c9rica<\/em> lav\u00e9 kite Fuzhou lo 21 s\u00e9ktanm 1901. Ondir\u00e9 na p\u00fc d\u2019ot konvoi la-suive.<\/p>\n<figure id=\"attachment_491\" aria-describedby=\"caption-attachment-491\" style=\"width: 800px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><a href=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/12\/ill-6-livret-d-engage-adr-12m53-web.jpg\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"taille-initaile wp-image-491 size-full\" src=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/12\/ill-6-livret-d-engage-adr-12m53-web.jpg\" alt=\"\" width=\"800\" height=\"728\" srcset=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/12\/ill-6-livret-d-engage-adr-12m53-web.jpg 800w, https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/12\/ill-6-livret-d-engage-adr-12m53-web-300x273.jpg 300w, https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/12\/ill-6-livret-d-engage-adr-12m53-web-768x699.jpg 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 767px) 89vw, (max-width: 1000px) 54vw, (max-width: 1071px) 543px, 580px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-491\" class=\"wp-caption-text\">Karn\u00e9 langaj\u00e9. Lan\u00e9 1901.<br \/>Kol\u00e8ksyon Zarshiv D\u00e9partman La R\u00e9nyon<\/figcaption><\/figure>\n<figure id=\"attachment_3516\" aria-describedby=\"caption-attachment-3516\" style=\"width: 1031px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><a href=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2020\/10\/Ill.6-Livret-dengag\u00e9-ADR-12M53.jpg\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"taille-initiale wp-image-3516 size-full\" src=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2020\/10\/Ill.6-Livret-dengag\u00e9-ADR-12M53.jpg\" alt=\"\" width=\"1031\" height=\"700\" srcset=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2020\/10\/Ill.6-Livret-dengag\u00e9-ADR-12M53.jpg 1031w, https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2020\/10\/Ill.6-Livret-dengag\u00e9-ADR-12M53-300x204.jpg 300w, https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2020\/10\/Ill.6-Livret-dengag\u00e9-ADR-12M53-768x521.jpg 768w, https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2020\/10\/Ill.6-Livret-dengag\u00e9-ADR-12M53-1024x695.jpg 1024w\" sizes=\"auto, (max-width: 767px) 89vw, (max-width: 1000px) 54vw, (max-width: 1071px) 543px, 580px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-3516\" class=\"wp-caption-text\">Karn\u00e9 langaj\u00e9. Lan\u00e9 1901.<br \/>Kol\u00e8ksyon Zarshiv D\u00e9partman La R\u00e9nyon<\/figcaption><\/figure>\n<p>Lo red\u00e9maraj limigrasyon bann zangaj\u00e9 shinoi va-f\u00e9 arkomanse in tral\u00e9 ral\u00e9-pouss\u00e9 akoz zot i r\u00e9volte. Rantr\u2019 zot lariv\u00e9 lan\u00e9 1901 jiska lan\u00e9 1907, l\u00e8rk in takon la-artourne an-Shine, nora d\u2019r\u00e9volt toul\u00e9zan. La-komanse Sin-Loui mois d\u00e9ssanm 1901, par bann zinsidan dessi dom\u00e8n Colson \u00e8k Kerv\u00e9guen. Lo 11 d\u00e9ssanm 1901, lo brigadi\u00e9 Dufossey i \u00e9krire son sh\u00e8f l\u00e9skadron la jandarmri Sin-Dni :<\/p>\n<blockquote><p>\u00ab Jordi, lo 11, 11 h\u00ebr d\u2019soir parla, in trava\u00efy\u00ebr M. de Kerv\u00e9guen la-pr\u00e9vn\u00fc amwin bann zimigran shinoi i vi\u00e8ne d\u00e9barke dan la koloni, i pr\u00e9tan pa trava\u00efye ditou. Tou-d\u2019suite po tou-d\u2019suite, mwin la-parti \u00e8k in jandarm dann l\u00e9tablisman an-k\u00e9stion, laba La Rivi\u00e8r (Sin-Loui) (\u2026). Anparmi 40 zimigran l\u00e9tablisman i anploiye, la moiti\u00e9 i f\u00e9 passe azot konm malade lo matin, rienk po pa vni trava\u00efy. L\u2019ot moiti\u00e9 la-anb\u00e8ke la journ\u00e9 rode pa koman, zot t\u00e9 i margrongne, soman kan la-arive lh\u00ebr manj\u00e9, sou-pr\u00e9t\u00e8ks lav\u00e9-pwin ass\u00e9 zot la-d\u00e9sside pa ash\u00e8ve trava\u00efye lapr\u00e9-midi, malgr\u00e9 toute linsistans lo bann sh\u00e8f \u00bb <span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.40643760648074956\" aria-label=\"ADR, 12 M, 168 M2, L\u00e8te lo 11 d\u00e9ssamn 1901.\">&nbsp;<\/span>.<\/p><\/blockquote>\n<p>Lo 8 janvi\u00e9 1902, L\u00e8st va kon\u00e8te lo m\u00e8m traka son tour : in m\u00fctineri i p\u00e8te dann bann l\u00e9tablisman Boi-Rouj<span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.08312343279715262\" aria-label=\"ADR, 12 M 168 M2,L\u00e8te lo 8 janvi\u00e9 1902.\">&nbsp;<\/span>. F\u00fcramezir lo tan i passe, pl\u00fcs bann probl\u00e8m i grossi<span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.2199249437159787\" aria-label=\"ADR, b\u00fcro lo pr\u00e9f\u00e9, v\u00e8rsman 2111-63-1-498, L\u00e8te lo 8 juin 1904 lo prot\u00e8kt\u00ebr bann zimigran po lo prok\u00fcr\u00ebr j\u00e9n\u00e9ral Sin-Dni.\">&nbsp;<\/span>. Lo 11 juin 1905, 13 zangaj\u00e9 bann l\u00e9tablisman Bellier i porte ankor plinte<span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.9199769075157893\" aria-label=\"ADR, idem, l\u00e8te lo 11 juin 1905. R\u00e9pons : zaf\u00e8r klass\u00e9.\">&nbsp;<\/span>. Lan\u00e9 1906, lo m\u00e9kontantman l\u00e9 partou : dann L\u00e8st, i organize bann mouvman, bann Shinoi i majine jiska marshe dessi la kapital. M\u00e8m lan\u00e9, lajitasyon va arive dan lo Sud. Moi d\u00e9ssanm, dessi lo dom\u00e8n Kerv\u00e9guen Sin-Loui, n\u00e9na ankor m\u00fctineri. Depi troi z\u2019an l\u00fc t\u00e9 f\u00e9 trava\u00efye bann zansien zangaj\u00e9 dom\u00e8n Chabrier. Moi d\u2019s\u00e9ktanm 1906, l\u00e8rk zot kontra la-fini banna la-domande bann zangajist \u00e7at t\u00e9 i doi azot. M. de Kerv\u00e9guen i di azot i fo ranplasse in takon jour trava\u00efy ! La mani\u00e8r f\u00e9-la, i r\u00e9volte azot, zot i anvoiye in d\u00e9l\u00e9gasyon 25 bononm Sin-Dni po \u00e9ksplike lo Gouv\u00e8rn\u00ebr \u00e7ak i arive azot \u00e9pila domande son prot\u00e9ksyon. Zot i gaingne la prom\u00e8s \u00e8k la garanti, si zot i roprande lo trava\u00efy. \u00c9pila zot i rante Sin-Loui par lo shomin-d\u2019f\u00e8r. La pa r\u00e9sp\u00e8ke lo prom\u00e8s intiork. Kan zot i arive, zot i gaingne pl\u00fcto p\u00fcnisyon. In j\u00e9r\u00ebr bann Kerv\u00e9guen la-f\u00e9 tape azot. Deu-troi l\u00e9 bl\u00e9ss\u00e9, d\u2019ot l\u00e9 anvoiy\u00e9 dovan lo <em>juge de paix<\/em> Sin-Pi\u00e8r \u00e9pila jet\u00e9 la jole. Lo 18 d\u00e9ssanm, 25 zangaj\u00e9 i rof\u00fcze artourne trava\u00efye. Lo 14 janvi\u00e9 1907, lo \u00ab komand\u00ebr bann Shinoi \u00bb Foctiev l\u00e9 oblij\u00e9 \u00e9kri lo Gouv\u00e8rn\u00ebr po f\u00e9 lib\u00e8re \u00ab 21 Shinoi la-rante la jole Sin-Pi\u00e8r parsk zot la-kite l\u00e9tablisman san lotorizasyon po al\u00e9 f\u00e9 zot r\u00e9klamasyon \u00e8k lo Sindik \u00bb <span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.05037827475445811\" aria-label=\"ADR, 12 M 165 M 5, L\u00e8t lo komand\u00ebr bann Shinoi Foctiev po lo gouv\u00e8rn\u00ebr La R\u00e9nyon lo 14 janvi\u00e9 1907.\">&nbsp;<\/span>. Lo 9 f\u00e9vri\u00e9 1907, zot i anvo\u00efye lo gouv\u00e8rn\u00ebr in l\u00e8te kol\u00e9ktif po soum\u00e8te al\u00fc lo r\u00e9klamasyon bann prizoni\u00e9 \u00e9pila po \u00e9ksplike zot sit\u00fcasyon<span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.08516001006414431\" aria-label=\"ADR, l\u00e8te kol\u00e9ktif lo 9 f\u00e9vri\u00e9 1907 po lo gouv\u00e8rn\u00ebr La R\u00e9nyon.\">&nbsp;<\/span>.<\/p>\n<p>Lo plobl\u00e8m la p\u00e8ye, bann mov\u00e9 tr\u00e8tman \u00e8k mov\u00e9 kondisyon trava\u00efy : si bann zangaj\u00e9 i kriye s\u00e9 akoz bann r\u00e8gloman kalamouka n\u00e9na rantr&#8217; dominan-domin\u00e9 po j\u00e8re la mind\u00ebv \u00e9tranj\u00e9 dessi lo dom\u00e8n.<\/p>\n","protected":false},"author":5,"featured_media":15372,"parent":8717,"menu_order":4,"template":"","class_list":["post-15371","documentaire","type-documentaire","status-publish","has-post-thumbnail","hentry"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/re\/wp-json\/wp\/v2\/documentaire\/15371","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/re\/wp-json\/wp\/v2\/documentaire"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/re\/wp-json\/wp\/v2\/types\/documentaire"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/re\/wp-json\/wp\/v2\/users\/5"}],"up":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/re\/wp-json\/wp\/v2\/documentaire\/8717"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/re\/wp-json\/wp\/v2\/media\/15372"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/re\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=15371"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}