{"id":15420,"date":"2025-11-28T11:41:52","date_gmt":"2025-11-28T07:41:52","guid":{"rendered":"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/?post_type=documentaire&#038;p=15420"},"modified":"2026-04-09T10:36:40","modified_gmt":"2026-04-09T06:36:40","slug":"colonat-partiaire-ek-lagrikultir-kolonial-la-situasyon-bann-domen-sukrie","status":"publish","type":"documentaire","link":"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/re\/documentaires\/labolisyon\/apre-labolisyon\/colonat-partiaire-ek-lagrikultir-kolonial-la-situasyon-bann-domen-sukrie\/","title":{"rendered":"<em>Colonat partiaire<\/em> \u00e8k lagrik\u00fcltir kolonial. La situasyon bann dom\u00e8n s\u00fckri\u00e9"},"content":{"rendered":"<h2>Dann 2\u00e8m moiti\u00e9 19\u00e8m si\u00e8k, toultan limigrasyon i gaingne done la mind\u00ebv la- bezoin po f\u00e9 marshe bann dom\u00e8n s\u00fckri\u00e9, lo mani\u00e8r \u00e9sploite dir\u00e8ktman, dizon la k\u00fcltir la t\u00e8r otour bann tablisman par bann zangaz\u00e9, la-r\u00e8ste par\u00e8y.<\/h2>\n<div style=\"width: 525px;\" class=\"wp-video\"><!--[if lt IE 9]><script>document.createElement('video');<\/script><![endif]-->\n<video class=\"wp-video-shortcode\" id=\"video-15420-1\" width=\"525\" height=\"295\" poster=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/12\/poster-le-terrier2.jpg\" preload=\"metadata\" controls=\"controls\"><source type=\"video\/mp4\" src=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2025\/11\/Xavier-LE-TERRIER-2.mp4?_=1\" \/><a href=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2025\/11\/Xavier-LE-TERRIER-2.mp4\">https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2025\/11\/Xavier-LE-TERRIER-2.mp4<\/a><\/video><\/div>\n<p>M\u00e9 soman, bann probl\u00e8m rekr\u00fctman lan\u00e9 1860 apartir, kan la-ar\u00e8te limigrasyon indien lan\u00e9 1882, \u00e9pila kan bann difik\u00fclt\u00e9 po ranplasse la mind\u00ebv la-komans\u00e9 la date-la apartir, la-oblije bann s\u00fckri\u00e9 arkonsid\u00e8re la mani\u00e8r m\u00e8te an-val\u00ebr in morso zot propri\u00e9t\u00e9. L\u00fctilizasyon bann journali\u00e9, bann plant\u00ebr la pa anp\u00e8she la disparisyon f\u00fcramezir d\u2019toute l\u00e9zot k\u00fcltir otour bann tablisman akoz zot lav\u00e9 bezoin plizanpl\u00fcs kann.<\/p>\n<p>La loi t\u00e9 i otorize p\u00fc f\u00e9 l\u00e9sklavaj dan la koloni, \u00e9pila lo rekr\u00fctman bann trava\u00efy\u00e8r \u00e9tranj\u00e9 t\u00e9 i devien plizanpl\u00fcs difissil, alorse d\u00e9-s\u00e8rtin propri\u00e9t\u00e8r la-fine propoze deu-troi trava\u00efy\u00ebr do-s\u00fck in mod\u00e8l kontra dif\u00e9ran \u00e7at lav\u00e9 tradisyon\u00e8lman dann bann dom\u00e8n s\u00fckri\u00e9 : lo <em>colonat partiaire<\/em>, in mani\u00e8r l\u00e9sploitasyon agrikol l\u00e9t\u00e9 bien kon\u00fc an Franse \u00e8k lo nom m\u00e9t\u00e9yaj depi Moyen-\u00c2ge.<\/p>\n<hr \/>\n<p>Jiska komansman 2\u00e8m moiti\u00e9 19\u00e8m si\u00e8k, askipar\u00e9, lo kolona l\u00e9 in mani\u00e8r- m\u00e8te an-val\u00ebr i ans\u00e8rve pa tro dabit\u00fcde dan la koloni, \u00e7a l\u00e9 vr\u00e9 po vr\u00e9man dan lo monde do-s\u00fck. L\u00e9sklavaj t\u00e9 i fourni in mind\u00ebv pa sh\u00e8r, parlf\u00e8te lav\u00e9 pa bezoin fane partou in mod\u00e8l ou\u00e7a lo propri\u00e9t\u00e8r i doi partaje ansanm louvri\u00e9 larjan i gaingne par l\u00e9sploitasyon la t\u00e8r.<\/p>\n<p><figure id=\"attachment_4269\" aria-describedby=\"caption-attachment-4269\" style=\"width: 524px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/12\/FRB974115201_R03445.jpg\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"taille-initiale wp-image-4269 size-full\" src=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/12\/FRB974115201_R03445.jpg\" alt=\"\" width=\"524\" height=\"700\" srcset=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/12\/FRB974115201_R03445.jpg 524w, https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/12\/FRB974115201_R03445-225x300.jpg 225w\" sizes=\"auto, (max-width: 524px) 100vw, 524px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-4269\" class=\"wp-caption-text\"><!--StartFragment --><span class=\"cf0\">Kann<\/span><span class=\"cf0\">. [<\/span><span class=\"cf0\">Lan\u00e9<\/span><span class=\"cf0\"> 1899 ?]. <\/span><span class=\"cf0\">Grav\u00fcr<\/span><span class=\"cf0\">. In <em>Le journal de Marguerite ou <\/em><\/span><em><span class=\"cf1\">les Deux ann\u00e9es pr\u00e9paratoires \u00e0 la premi\u00e8re communio<\/span><\/em><span class=\"cf0\"><em>n<\/em> \/ par Melle V. <\/span><span class=\"cf0\">Monniot<\/span><span class=\"cf0\">, vol. 2, p. 183.<\/span><!--EndFragment --><br \/><!--StartFragment --><span class=\"cf0\">Kol\u00e8ksyon<\/span> <span class=\"cf0\">Bibliot\u00e8k<\/span> <span class=\"cf0\">D\u00e9partman<\/span><span class=\"cf0\"> La <\/span><span class=\"cf0\">R\u00e9nyon<\/span><span class=\"cf0\">, inv. R03445.183_1<\/span><!--EndFragment --><\/figcaption><\/figure>Dovan bann probl\u00e8m la mind\u00ebv \u00e8k labandon la t\u00e8r, t\u00e9 i fo trouve in sist\u00e8m \u2014 t\u00e9 i marshe \u00e8k lo \u00ab <em>paternalisme agraire<\/em> \u00bb, l\u00e9 vr\u00e9 \u2014 po ram\u00e8ne bann trava\u00efy\u00ebr dann lagrik\u00fcltir sinon\u00e7a garde azot dessi la t\u00e8r, m\u00e8m tan po kons\u00e8rve bann zint\u00e9r\u00e9 lo kapital fonsi\u00e9 \u00e8k lo trava\u00efy. Souvand\u00e9foi, m\u00e8m si l\u00e9 bien regr\u00e9tan, t\u00e9 i p\u00eb lire dan la lit\u00e9rat\u00fcr lokal dessi suj\u00e9-la, k\u2019lo mod\u00e8l l\u00e9sploitasyon-la l\u00e9t\u00e9 rienk in strat\u00e9ji anpl\u00fcs, sinon\u00e7a la-majine, la-r\u00e9alize al\u00fc po p\u00e8rm\u00e8te d\u00e9-s\u00e8rtin (propri\u00e9t\u00e8r) konsolide sinon\u00e7a t\u00e9nir zot dominasyon dessi d\u2019ot (bann pti kolon). Malgr\u00e9 \u00e7a, sist\u00e8m-la t\u00e9 i doi p\u00e8rm\u00e8te shakinn trouve son kontan dapr\u00e9 Lucien Wilkers, lot\u00ebr in rapor dessi <em>l\u2019immigration r\u00e8glement\u00e9e \u00e0 La R\u00e9union<\/em>. Lot\u00ebr-la, somank\u00e9 l\u00e9t\u00e9 mal inform\u00e9 dessi la pratik agrikol dan la koloni, l\u00fc pr\u00e9tan lav\u00e9 pa ans\u00e8rve \u00ab kontra \u00e9sp\u00e9ssial-la \u00bb dessi bann gran propri\u00e9t\u00e9, sirtou s\u00fckri\u00e9.<\/p>\n<p><figure id=\"attachment_4255\" aria-describedby=\"caption-attachment-4255\" style=\"width: 904px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/12\/FRIHOI_5P2.2007.JL_.SFS_.jpg\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-4255 size-full\" src=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/12\/FRIHOI_5P2.2007.JL_.SFS_.jpg\" alt=\"\" width=\"904\" height=\"630\" srcset=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/12\/FRIHOI_5P2.2007.JL_.SFS_.jpg 904w, https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/12\/FRIHOI_5P2.2007.JL_.SFS_-300x209.jpg 300w, https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/12\/FRIHOI_5P2.2007.JL_.SFS_-768x535.jpg 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 767px) 89vw, (max-width: 1000px) 54vw, (max-width: 1071px) 543px, 580px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-4255\" class=\"wp-caption-text\">[La R\u00e9nyon &#8211; Foto anl\u00e8r-lavion in dom\u00e8n o-mili\u00e9 karo kann] \/ Jean Legros. [1950-1960]. Fotografi.<br \/>Jean Legros. [1950-1960]. Fotografi.<br \/>Fonds priv\u00e9 Jean Legros (1920-2004), inv. 5P2.2007.JL.SFS.02. Bann droi garanti.<\/figcaption><\/figure>L\u00e9 vr\u00e9 la j\u00e9n\u00e9ralizasyon lo colonage partiaire la-arive dessi lo tar dann bann dom\u00e8n s\u00fckri\u00e9, m\u00e9 soman l\u00e9 pa vr\u00e9, konm Wickers i \u00e9kri, ke bann s\u00fckri\u00e9 t\u00e9 i kon\u00e9 pa \u00e7a ditou avan lan\u00e9 1882. Konm l\u00fc la-vizite bann karti\u00e9 La R\u00e9nyon, L\u00e9once Potier i kon\u00e9 bien-bien m\u00e8m la r\u00e9alit\u00e9 agrikol la koloni. L\u00fc pr\u00e9tan lo colonage partiaire i \u00e9gziste depi mili\u00eb zan\u00e9 1850 dann propri\u00e9t\u00e9 Charles Desbassayns, la Rivi\u00e8re-des-Pluies, l\u00e9pok ou\u00e7a lo monde s\u00fckri\u00e9 i manke pa ditou la mind\u00ebv. In lakte not\u00e8r lan\u00e9 1856 i konfirme \u00e7ak Potier la-di, s\u00e9tadir n\u00e9na d\u2019t\u00e8r \u00ab prises \u00e0 bail et travaill\u00e9es \u00e0 partage des fruits \u00bb<span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.21482549024581243\" aria-label=\"ADR 3 E 1204 n\u00b0 6651, Acte du 3 mai 1856.\">&nbsp;<\/span>.<\/p>\n<figure id=\"attachment_4257\" aria-describedby=\"caption-attachment-4257\" style=\"width: 800px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/12\/FRB974115201_R14937.jpg\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-4257 size-full\" src=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/12\/FRB974115201_R14937.jpg\" alt=\"\" width=\"800\" height=\"518\" srcset=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/12\/FRB974115201_R14937.jpg 800w, https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/12\/FRB974115201_R14937-300x194.jpg 300w, https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/12\/FRB974115201_R14937-768x497.jpg 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 767px) 89vw, (max-width: 1000px) 54vw, (max-width: 1071px) 543px, 580px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-4257\" class=\"wp-caption-text\"><em>Pont et sucrerie Desbassayns, Rivi\u00e8re des Pluies<\/em>. Louis Antoine Roussin. Lan\u00e9 1867. Litografi.<br \/>Kol\u00e8ksyon Bibliot\u00e8k D\u00e9partman La R\u00e9nyon, inv. R14937.206-207_2<\/figcaption><\/figure>\n<p>La-ess\u00e8ye f\u00e9 par\u00e8y Sin-Jil l\u00e9-O, dessi la propri\u00e9t\u00e9 de Vill\u00e8le, famiy \u00e8k bann Desbassayns. I ans\u00e8rve ossi sist\u00e8m-la dessi inn\u2019ot propri\u00e9t\u00e9 Sin-Pol, Savanna, ou\u00e7a la-ref\u00e9 l\u00fczine la fin bann zan\u00e9 1850. Malgr\u00e9 \u00e7a, l\u00e9 difissil \u00e9val\u00fc\u00e9 lo bann r\u00e9z\u00fclta sist\u00e8m-la par rapor lo nivo \u00e9pila la mani\u00e8r-vive bann kolon <em>partiaire<\/em>.<\/p>\n<p>La kriz, kissoi agrikol (siklone, <em>borer<\/em>, maladi) kissoi kom\u00e8rsial (probl\u00e8m kliant\u00e8l) i ralanti bonp\u00e9 bann promi\u00e9 l\u00e9ss\u00e9yaj trava\u00efy <em>\u00e0 la part<\/em>, konm Potier i d\u00e9kri. Konm zot nav\u00e9 poin la kapassit\u00e9 sobate kontr\u2019 toute bann kalamit\u00e9 i arive an-m\u00e8m tan, bann pti kolon nor\u00e9 largue lo kor. Malgr\u00e9 \u00e7a, inn\u2019ot kriz, la rar\u00e9faksyon la mind\u00ebv, va relanse lint\u00e9r\u00e9 bann s\u00fckri\u00e9 \u00e9pila lo bann pti kolon potansi\u00e8l po mod\u00e8l kontra-la. L\u00fc arvien komansman zan\u00e9 1880, po p\u00e8rm\u00e8te relanse la k\u00fcltir in morso bann t\u00e8r lo dom\u00e8n s\u00fckri\u00e9 Savanna. F\u00e9nom\u00e8n-la, remark\u00e9 Sin-Pol, i rante dann in mouvman pl\u00fcs gran dapr\u00e9 in rapor lo prot\u00e9kt\u00ebr bann zimigran lan\u00e9 1886 k\u2019i signale l\u00e9gzitanse \u00ab zangajman <em>\u00e0 la part<\/em> \u00bb , m\u00e9 soman, t\u00e9 po kashi\u00e8te bann zangajman fiktif.<\/p>\n<p><figure id=\"attachment_4259\" aria-describedby=\"caption-attachment-4259\" style=\"width: 800px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/12\/FRIHOI_5P2.2007.JL_.SFS_.239.jpg\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-4259 size-full\" src=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/12\/FRIHOI_5P2.2007.JL_.SFS_.239.jpg\" alt=\"\" width=\"800\" height=\"549\" srcset=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/12\/FRIHOI_5P2.2007.JL_.SFS_.239.jpg 800w, https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/12\/FRIHOI_5P2.2007.JL_.SFS_.239-300x206.jpg 300w, https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/12\/FRIHOI_5P2.2007.JL_.SFS_.239-768x527.jpg 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 767px) 89vw, (max-width: 1000px) 54vw, (max-width: 1071px) 543px, 580px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-4259\" class=\"wp-caption-text\">[La R\u00e9nyon &#8211; Sin-Pol : Foto anl\u00e8r-lavion l\u00fczine Savanna]. Jean Legros. 1950-1960]. Fotografi.<br \/>Fonds priv\u00e9 Jean Legros (1920-2004), inv. 5P2.2007.JL.SFS.239. Bann droi garanti<\/figcaption><\/figure>Lan\u00e9 1880 apartir, lo f\u00e9nom\u00e8n zangajman <em>\u00e0 la part<\/em> l\u00e9 s\u00fcfizaman inportan pou-k ladministasyon kolonial i porte atansyon. M\u00e9 soman i fo bien rekon\u00e8te \u00e7a i kons\u00e8rne inn minorit\u00e9 demoun, s\u00e9tadir 4,64 % inn pop\u00fclasyon 44 592 zimigran i sorte Loss\u00e9an Indien sinon\u00e7a Lafrik.<\/p>\n<p>M\u00e8m si lo kolona l\u00e9t\u00e9 pa kouran dessi bann dom\u00e8n s\u00fckri\u00e9, zot i kon\u00e9ss\u00e9 bien sist\u00e8m-la avan lan\u00e9 1882. Malgr\u00e9 \u00e7a nav\u00e9 poin l\u00e9jislasyon sp\u00e9ssifik pandan pr\u00e8sk toute 19\u00e8m si\u00e8k, k\u00e8m son lansi\u00e8nt\u00e9 \u00e8k son linportanse dann lo monde agrikol frans\u00e9. M\u00e8m si an-m\u00e9tropol la loi lo 18 j\u00fcli\u00e9 1889 i boushe lo vid j\u00fcridik po done in kade l\u00e9gal po bann pratik kouran, loi-la l\u00e9 pa aplik\u00e9 toudsuite dan la koloni. I fo atande pl\u00fcs in kar d\u2019si\u00e8k pou-k in d\u00e9kr\u00e9<span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.501995143073352\" aria-label=\"Bulletin officiel de La R\u00e9union, D\u00e9kr\u00e9 lo 13 oute 1915.\">&nbsp;<\/span> \u00e8k in lar\u00e9t\u00e9<span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.4509162717951587\" aria-label=\"Bulletin officiel de La R\u00e9union, Lar\u00e9t\u00e9 lo 30 s\u00e9ktanm 1915.\">&nbsp;<\/span> porte aplikasyon La R\u00e9nyon la loi 1889 dessi lo <em>bail \u00e0 colonat partiaire<\/em><span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.604166683979612\" aria-label=\"Loi-la i komanse aplike an-Gwadloup \u00e8k la Matinik jist lan\u00e9 1916 apartir.\">&nbsp;<\/span>. Somank\u00e9, prom\u00fclgasyon loi-la c\u00e9 lorijine la r\u00e9daksyon in pti <em>Questionnaire d\u2019enqu\u00eate sur la situation des colons et l\u2019exploitation des terres<\/em> lan\u00e9 1915<span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.46203606874383363\" aria-label=\"ADR 7M1.\">&nbsp;<\/span>.<\/p>\n<p><figure id=\"attachment_4263\" aria-describedby=\"caption-attachment-4263\" style=\"width: 800px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/12\/FRIHOI_5P2.2007.JL_.SFS_.229.jpg\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-4263 size-full\" src=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/12\/FRIHOI_5P2.2007.JL_.SFS_.229.jpg\" alt=\"\" width=\"800\" height=\"551\" srcset=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/12\/FRIHOI_5P2.2007.JL_.SFS_.229.jpg 800w, https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/12\/FRIHOI_5P2.2007.JL_.SFS_.229-300x207.jpg 300w, https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/12\/FRIHOI_5P2.2007.JL_.SFS_.229-768x529.jpg 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 767px) 89vw, (max-width: 1000px) 54vw, (max-width: 1071px) 543px, 580px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-4263\" class=\"wp-caption-text\">[La R\u00e9nyon \u2013 Travay\u00ebz dann karo kann]. Jean Legros. 1950-1960]. Fotografi.<br \/>Fonds priv\u00e9 Jean Legros (1920-2004), inv. 5P2.2007.JL.SFS.229. Bann droi garanti<\/figcaption><\/figure>Lo 12 j\u00fcli\u00e9 1911 dann in lartik lo nouvo <em>Journal de l\u2019\u00eele de La R\u00e9union<\/em>, lo d\u00e9p\u00fct\u00e9 la Haute-Loire \u00c9douard N\u00e9ron i afirme lo <em>colonat partiaire<\/em> i d\u00e9vlope pl\u00fczanplis, l\u00fctilizasyon mod\u00e8l f\u00e8r-valoir-la, \u00e9pila ossi bann progr\u00e9 dann lagrik\u00fcltir la-p\u00e8rm\u00e8te logmantasyon la prod\u00fcksyon. Dapr\u00e9 lot\u00ebr-la mod\u00e8l kontra-la \u00ab va p\u00e8rm\u00e8te tal\u00ebr bann pti kolon si zot i \u00e9konomize, vnir propri\u00e9t\u00e8r zot tour \u00bb. Bann zarshiv i done pa ass\u00e9 pr\u00e9ssizion \u00e8k d\u00e9tay dessi trava\u00efy an-partaj-la. Parlf\u00e8te l\u00e9 difissil mez\u00fcre son linpak dessi laktivit\u00e9 s\u00fckri\u00e9, akoz na poin d\u2019zank\u00e8te po La R\u00e9nyon par\u00e8y \u00e7ak la-f\u00e9 dann bann kanpagn frans\u00e9, dann 2\u00e8m moiti\u00e9 19\u00e8m si\u00e8k. M\u00e8m difik\u00fclt\u00e9 po kalk\u00fcle lo degr\u00e9 rantabilit\u00e9 sist\u00e8m-la, kissoi selon lo propri\u00e9t\u00e8r kissoi selon lo kolon. Po \u00e7a m\u00e8m, i fo tonbe dakor po dire lo bann situasyon l\u00e9t\u00e9 pa par\u00e8y \u00e9pila bann r\u00e9alit\u00e9 l\u00e9t\u00e9 bien dif\u00e9ran inn-a-l\u2019ot. Lo kolona la-done satisfaksyon lo bann propri\u00e9t\u00e8r, akoz zot nav\u00e9 inn\u2019ot laktivit\u00e9, lib\u00e9ral, kom\u00e8rsyal sinon\u00e7a ind\u00fcstri\u00e8l, zot t\u00e9 i v\u00eb pa toute lo traka po m\u00e8te an-val\u00ebr zot t\u00e8r par zot m\u00e8m. Kan nav\u00e9 la kriz, lo kolona t\u00e9 i garanti inn rantr\u00e9 la mon\u00e9, san imobilize gro larjan, san trava\u00efy la t\u00e8r, sof lo degr\u00e9 d\u2019r\u00e9kolte. Po bann kolon, d\u00e9-s\u00e8rtin, konm bann De Villeneuve Sin-Benoi, l\u00e9t\u00e9 ruin\u00e9 par la kriz, d\u00e9poss\u00e9d\u00e9 par lo <em>Cr\u00e9dit Foncier Colonial<\/em>, parlf\u00e8te zot la-tonbe gro kolon po bank-la, jiska remonte la pante ; po d\u2019ot konm bann Mourouvin la-kon\u00fc in vr\u00e9 r\u00e9\u00fcssite \u00e9konomik jiska arive zot tour ind\u00fcstri\u00e8l. T\u00e8lman, \u00c9mile Hugot<span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.17202910223710832\" aria-label=\"Hugot (\u00c9.), L\u2019usine et l\u2019\u00e9conomie g\u00e9n\u00e9rale \u00e0 La R\u00e9union, lan\u00e9 1961, 36 p.\">&nbsp;<\/span>, t\u00e9 i konsid\u00e8re al\u00fc konm inn anparmi bann gro propri\u00e9t\u00e8r la koloni par\u00e8y bann Choppy sinon\u00e7a bann Le Coat de Kerv\u00e9guen.<\/p>\n<p><figure id=\"attachment_4265\" aria-describedby=\"caption-attachment-4265\" style=\"width: 700px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/12\/FRAD974_93FI40.jpg\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-4265 size-full\" src=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/12\/FRAD974_93FI40.jpg\" alt=\"\" width=\"700\" height=\"678\" srcset=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/12\/FRAD974_93FI40.jpg 700w, https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/12\/FRAD974_93FI40-300x291.jpg 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 700px) 100vw, 700px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-4265\" class=\"wp-caption-text\">[La koupe kann]. [G. P. Lagnaux]. Rantr\u2019 1950-1959. Fotografi.<br \/>Kol\u00e8ksyon Zarshiv D\u00e9partman La R\u00e9nyon, inv. 93FI40<\/figcaption><\/figure>M\u00e9 soman i fo pa oublye souvand\u00e9foi lo ptit\u00e8sse bann pars\u00e8l akord\u00e9 \u00e9pila lo mank kapital, kan nav\u00e9 poin lavanse lo <em>frais faisance-valoir<\/em> t\u00e9 i rande difissil, t\u00e9 i ralanti bonp\u00e9 lanrishisman lo kolon. Malgr\u00e9 l\u00fc nav\u00e9 moyen gaingne deu statu, journali\u00e9 kolon sinon\u00e7a angaj\u00e9 kolon. Lo doub statu angaj\u00e9-plant\u00ebr sinon\u00e7a journali\u00e9-kolon i p\u00e8rm\u00e8te bann trava\u00efy\u00ebr \u00e8te p\u00e9y\u00e9 konm plant\u00ebr ind\u00e9pandan, malgr\u00e9 zot p\u00e8ye t\u00e9 pl\u00fcs f\u00e8b \u00e7at bann plant\u00ebr-la akoz bann zangaj\u00e9 kolon l\u00e9t\u00e9 pa propri\u00e9t\u00e8r la t\u00e8r zot t\u00e9 i \u00e9sploite \u00e9pila po r\u00e9zon zot part dan lo transpor bann produi r\u00e9kolt\u00e9 l\u00e9t\u00e9 f\u00e8b.<\/p>\n<hr \/>\n<p>C\u00e9 pa akoz limigrasyon indien la-ar\u00e9t\u00e9, ke mod\u00e8l m\u00e8te-an-val\u00ebr-la la-d\u00e9vlope dann bann z\u00e9tablisman s\u00fckri\u00e9. Tipatipa lo kolona i koste jist ansanm l\u00e9zot sist\u00e8m l\u00e9sploitasyon, konm partou ou\u00e7a larjan t\u00e9 i manke, \u00e9pila ou\u00e7a nav\u00e9 poin bonp\u00e9 konk\u00fcrans agrikol. Parlf\u00e8te, la fin 19\u00e8m si\u00e8k, bann dom\u00e8n s\u00fckri\u00e9 l\u00e9 \u00e9sploit\u00e9 m\u00e8m-tan par la mind\u00ebv zangaj\u00e9, par bann trava\u00efy\u00ebr a-la-journ\u00e9 sinon\u00e7a o-mois, konm par bann kolon <em>partiaire<\/em>.<br \/>\nBann s\u00fckri\u00e9 i ans\u00e8rve<em> colonat partiaire<\/em> jist par kalk\u00fcl \u00e9konomik. Lo kolona i p\u00e8rm\u00e8te azot f\u00e9 k\u00fcltive, san d\u00e9panse tro, in morso zot dom\u00e8n ke zot nor\u00e9 pa \u00e9sploit\u00e9 par d\u00e9fo la mind\u00ebv. Si l\u00e9 vr\u00e9 sist\u00e8m-la la-p\u00e8rm\u00e8te kons\u00e8rve in mod\u00e8l pat\u00e8rnalism patronal po bann trava\u00efy\u00ebr dann dom\u00e8n s\u00fckri\u00e9, malgr\u00e9 son tiktak dominasyon, akoz c\u00e9 konm\u00e7a la-konsid\u00e8re al\u00fc lontan \u00e9pila jiska jordi, l\u00fc la pa provoke bann r\u00e9volte, antoul\u00e8ka jiska komansman 20\u00e8m si\u00e8k, par\u00e8y \u00e7at nav\u00e9 l\u00e9pok-la dann kanpagne <em>Landes fran\u00e7aises<\/em> kan lo dominasyon la-vn\u00fc ins\u00fcportab<span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.03893746763004269\" aria-label=\"Lafargue (J.) Le maniement du droit dans la France rurale du 19e si\u00e8cle. Sur l\u2019efficacit\u00e9 symbolique de champs juridiques incertains, in Ruralia, 2004-15. http:\/\/ruralia.revues.org\/document1023.html.\">&nbsp;<\/span>. Par kontr\u2019, malgr\u00e9 son bann d\u00e9fo, kanm\u00e8m sist\u00e8m-la la pa am\u00e8ne gran-gran shanjman toudsuite po toudsuite dann l\u00e9konomi d\u2019lil, lo <em>colonat partiaire<\/em> la-marke lo komansman lo d\u00e9koupaj bann grann propri\u00e9t\u00e9 dann 20\u00e8m si\u00e8k. \u00c7a la-p\u00e8rm\u00e8te bann gran dom\u00e8n s\u00fckri\u00e9 rante dir\u00e8k dann lo sist\u00e8m konsantrasyon ind\u00fcstri\u00e8l.<\/p>\n","protected":false},"author":5,"featured_media":15421,"parent":8717,"menu_order":5,"template":"","class_list":["post-15420","documentaire","type-documentaire","status-publish","has-post-thumbnail","hentry"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/re\/wp-json\/wp\/v2\/documentaire\/15420","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/re\/wp-json\/wp\/v2\/documentaire"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/re\/wp-json\/wp\/v2\/types\/documentaire"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/re\/wp-json\/wp\/v2\/users\/5"}],"up":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/re\/wp-json\/wp\/v2\/documentaire\/8717"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/re\/wp-json\/wp\/v2\/media\/15421"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/re\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=15420"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}