{"id":15815,"date":"2026-01-26T13:18:49","date_gmt":"2026-01-26T09:18:49","guid":{"rendered":"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/?post_type=documentaire&#038;p=15815"},"modified":"2026-04-09T10:42:09","modified_gmt":"2026-04-09T06:42:09","slug":"la-trete-bann-noirs-lo-devoir-la-memoir-ek-lo-devoir-listoir-kel-plasse-po-lansegnan-legzanp-la-renyon","status":"publish","type":"documentaire","link":"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/re\/documentaires\/memoir-lesklavaj\/memoir\/la-trete-bann-noirs-lo-devoir-la-memoir-ek-lo-devoir-listoir-kel-plasse-po-lansegnan-legzanp-la-renyon\/","title":{"rendered":"La tr\u00e8te bann Noirs, lo devoir la m\u00e9moir \u00e8k lo devoir listoir. K\u00e8l plasse po lans\u00e9gnan ? L\u00e9gzanp La R\u00e9nyon"},"content":{"rendered":"\n<h2 class=\"wp-block-heading\">&nbsp;<\/h2>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">&nbsp;Dann l\u00e9-deu promi\u00e9 diz\u00e8ne zan\u00e9 21\u00e8m si\u00e8k, lo pl\u00fcs gran d\u00e9ssid\u00ebr L\u00e9ta frans\u00e9, la-m\u00e8te anl\u00e8r lo devoir la m\u00e9moir.<\/h2>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-video\"><video controls poster=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/12\/poster_gauvin.jpg\" src=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/Gilles-GAUVIN2-creole.mp4\"><\/video><\/figure>\n\n\n\n<p>Kissoi la kom\u00e9morasyon nasyonal la tr\u00e8te bann Noir, \u00e7at l\u00e9skavaj \u00e8k zot labolisyon depi 2006, sinon\u00e7a \u00e7at lo santen\u00e8r <em>Premi\u00e8re Guerre mondiale<\/em> rantr\u2019 2014-2018, L\u00e9kol ossi la-r\u00e8ste pri dann mouvman \u00ab <em>comm\u00e9morativite<\/em> \u00bb-la, \u00e7at Antoine Prost t\u00e9 i koze d\u00e9ja dessi lan\u00e9 1996<span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.57539064021633\" aria-label=\"Antoine Prost, Douze le\u00e7ons sur l\u2019histoire, Paris, Points-Seuil, lan\u00e9 1996, p. 300.\">&nbsp;<\/span>. Parlf\u00e8te, bann zans\u00e9gnan la-rante toul\u00e9jour dann kont\u00e8ks sossial, politik, l\u00fcniv\u00e8rsit\u00e8r-la depi pl\u00fcs 30 an.<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">Lans\u00e9gnan \u00e8k lo dom\u00e8n sossial<\/h3>\n\n\n\n<p>Trava\u00efy L\u00e9kol i \u00e9spasse dann in dom\u00e8n sossial karakt\u00e9riz\u00e9 par in gran bezoin rep\u00e8r idantit\u00e8r. \u00c7a i am\u00e8ne l\u00e9spr\u00e9ssion pl\u00fczi\u00e8r m\u00e9moir k\u2019i fabrike bann zistoir po f\u00e9 l\u00e8ve l\u00e9mosyon sinon\u00e7a lindignasyon. Bann m\u00e9moir-la l\u00e9 port\u00e9 individ\u00fc\u00e8lman, par bann famiy sinon\u00e7a par bann lassossiasyon. Zot i p\u00eb am\u00e8ne bann kom\u00e9morasyon (in mo avan t\u00e9 r\u00e9z\u00e8rv\u00e9 po lo dom\u00e8n reliji\u00eb) priv\u00e9 konm p\u00fcblik. Nad\u00e9foi i toufe azot, m\u00e9-soman zot i fini par arlev\u00e9 an-p\u00fcblik. Konm \u00e7am\u00e8m, depi 1849, s\u00e9l\u00e9brasyon labolisyon l\u00e9skavaj La R\u00e9nyon la-r\u00e8ste blok\u00e9 dann dom\u00e8n priv\u00e9 akoz la volont\u00e9 politik la-\u00e9fasse lo jour-la, parsk l\u00e9t\u00e9 in journ\u00e9 mal\u00ebr po bann propri\u00e9t\u00e8r. Finalman, lo 20 d\u00e9ssanm l\u00e9 ratifi\u00e9 rienk lan\u00e9 1983 par gouv\u00e8rnman Fran\u00e7ois Mitterrand.<\/p>\n\n\n<div class=\"wp-block-image\">\n<figure class=\"aligncenter\"><a href=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/12\/2FI50.12-enterrement-de-l-anne-1848-4.jpg\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"839\" height=\"600\" src=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/12\/2FI50.12-enterrement-de-l-anne-1848-4.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-3664\" srcset=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/12\/2FI50.12-enterrement-de-l-anne-1848-4.jpg 839w, https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/12\/2FI50.12-enterrement-de-l-anne-1848-4-300x215.jpg 300w, https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/12\/2FI50.12-enterrement-de-l-anne-1848-4-768x549.jpg 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 767px) 89vw, (max-width: 1000px) 54vw, (max-width: 1071px) 543px, 580px\" \/><\/a><figcaption class=\"wp-element-caption\">La Lanterne Magique n\u00b0 49. Enterrement de l&#8217;ann\u00e9e 1848. Adolphe Pot\u00e9mont. Lan\u00e9 1848. Litografi.<br>Kol\u00e8ksyon Zarshiv D\u00e9partman La R\u00e9nyon<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n<p>La fin bann zan\u00e9 1980 apartir, akoz la d\u00e9ssantralizasyon i dinamize bann politik k\u00fcltirel r\u00e9jional, i voi lev\u00e9 dessi la s\u00e8ne p\u00fcblik bann lassossiasyon, bann lantante, bann zartis k\u2019i v\u00eb afirme zot lidantit\u00e9 par rapor la k\u00e9stion l\u00e9sklavaj. \u00c8k la l\u00e9kt\u00fcr listoir-la, zot i v\u00eb rekonstit\u00fc\u00e9 in monde diviz\u00e9 rantr\u2019 maitr\u2019 \u00e8k z\u00e9sklav, Blan \u00e8k Noir, for \u00e8k f\u00e8b. Souvand\u00e9foi, \u00e7a m\u00e8m i \u00e9splike bann diskriminasyon, sinon\u00e7a bann zin\u00e9galit\u00e9 sossial kom\u00e9la malgr\u00e9 la r\u00e9alit\u00e9 istorik l\u00e9 pl\u00fcs konplik\u00e9. Par \u00e9gzanp, i kon\u00e9 bien 80 % bann maitr\u2019 lil Bourbon t\u00e9 i vive dan la miz\u00e8r \u2013 \u00e7a i tire pa rien dessi la br\u00fctalit\u00e9 \u00e8k lin\u00fcmanit\u00e9 l\u00e9sklavaj<span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.05035392140189865\" aria-label=\"Prosper Eve, Le Bruit du silence. Parole des esclaves de Bourbon de la fin du XVIIe si\u00e8cle au 20 d\u00e9cembre 1848, St-Andr\u00e9, CRESOI-Oc\u00e9an \u00c9ditions, lan\u00e9 2010. Sinon\u00e7a Le corps des esclaves de l\u2019\u00eele Bourbon. Histoire d\u2019une reconqu\u00eate, Paris, Presses de l\u2019universit\u00e9 Paris-Sorbonne, lan\u00e9 2013.\">&nbsp;<\/span> \u2013 m\u00e9-soman i v\u00eb dir lav\u00e9 in voizinaj rantr\u2019 bann maitr\u2019 \u00e8k bann z\u00e9sklav, pl\u00fcs n\u00fcans\u00e9 \u00e7at lo rish kolon dann livr\u2019 <em>Autant en emporte le vent<\/em> mark\u00e9 dann l\u00e9spri demoun. Vizion manik\u00e9in-la i oubliye ossi lo groupe bann \u00ab <em>Libres de couleur<\/em> \u00bb, bann zafranshi sinon\u00e7a d\u00e9ssandan zafranshi. Anparmi banna i trouve propri\u00e9t\u00e8r la t\u00e8r n\u00e9na z\u00e9sklav zot m\u00e8m. Malgr\u00e9 lordonans de La Haye lan\u00e9 1674 i int\u00e8rdi \u00ab&nbsp;bann Frans\u00e9 mari\u00e9 \u00e8k bann n\u00e9gr\u00e8sse \u00bb \u00e9pila \u00ab bann Noir mari\u00e9 \u00e8k fanm Blan \u00bb, na pwin s\u00fcfizaman fanm po bann kolon f\u00e9 zot shoi. Lo ka Marie Case, inn anparmi lo troi promi\u00e9 Malgash i arive dann lil, i amonte bien koman listoir l\u00e9 pl\u00fcs konplik\u00e9. Daborinn, \u00e8l l\u00e9 mari\u00e9 \u00e8k in Malgash, s\u00e8rvit\u00ebr la <em>Compagnie des Indes<\/em>, \u00e8l i tonbe v\u00ebv \u00e9pila apr\u00e9 lan\u00e9 1689, \u00e8l i remari\u00e9 \u00e8k lo Norman Michel Fr\u00e9mont. L\u00e8rk son mari i mor, \u00e8l i tonbe propri\u00e9t\u00e8r 14 z\u00e9sklav. D\u2019in ot kot\u00e9, bann zarshiv i amonte lav\u00e9 z\u00e9sklav la peau blan dann sossi\u00e9t\u00e9 Bourbon, m\u00e8m si demoun konm\u00e7a na pwin vr\u00e9man bonp\u00e9. Dann in linvant\u00e8r apr\u00e9 d\u00e9ss\u00e9 lan\u00e9 1840 Sinte-S\u00fczane, Prosper Eve la-remarke pl\u00fczi\u00e8r d\u00e9skripsyon z\u00e9sklav m\u00e9tis<span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.24375142212473522\" aria-label=\"Gilles Gauvin, L\u2019esclavage. Id\u00e9es re\u00e7ues, Paris, Le Cavalier Bleu, lan\u00e9 2010, p. 35-40.\">&nbsp;<\/span> : \u00ab Aristide, 21 an, kr\u00e9ol, koul\u00ebr blan, sh\u00ebv\u00eb noir boukl\u00e9, 1m70 \u00bb, \u00ab Arnold, zanfan M\u00e9lanie, 2 an, kr\u00e9ol, koul\u00ebr blan, sh\u00ebv\u00eb blon \u00bb.<\/p>\n\n\n\n<p>La transmission, s\u00fcrtou po bann z\u00e9l\u00e8v pl\u00fcs j\u00e8ne, i oblije f\u00e9 inn sinplifikasyon, m\u00e9-soman po lamontr\u00ebr la difik\u00fclt\u00e9 c\u00e9 sobate kontr\u2019 fo-lid\u00e9, kan jistoman \u00e7a l\u00e9 raport\u00e9 par bann dok\u00fcfiksyon, film po la t\u00e9l\u00e9, port\u00e9 par la demande m\u00e9mori\u00e8l la sossi\u00e9t\u00e9. Par \u00e9gzanp \u00ab <em>Elie ou les forges de la libert\u00e9<\/em> \u00bb <span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.8724121244104068\" aria-label=\"Lan\u00e9 2011, Kapali Studio la-prod\u00fci film-la.\">&nbsp;<\/span> lo film William Cally, \u00e9kri an-kolaborasyon \u00e8k listorien Sudel Fuma po lo bissanten\u00e8r la r\u00e9volte bann z\u00e9sklav Sin-Leu. Par \u00e9gzanp, la s\u00e8ne i amontre lo komand\u00ebr la plantasyon i tape in mani\u00e8r sovaj, po rien, bann z\u00e9sklav trinn trava\u00efye, i transm\u00e8te in limaj la violans san r\u00e9zon. I trouve m\u00e8m shoz dann l\u2019ot dok\u00fcfiksyon lo bann m\u00e8m lot\u00ebr dessi Madanm Desbassayns, lan\u00e9 2015.<\/p>\n\n\n<div class=\"wp-block-image\">\n<figure class=\"aligncenter\"><a href=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/12\/Film-william-cally.jpg\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"502\" height=\"700\" src=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/12\/Film-william-cally.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-3639\" srcset=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/12\/Film-william-cally.jpg 502w, https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/12\/Film-william-cally-215x300.jpg 215w\" sizes=\"auto, (max-width: 502px) 100vw, 502px\" \/><\/a><figcaption class=\"wp-element-caption\">Lafish film \u00ab <em>Madame Desbassayns<\/em> \u00bb. William Cally. Lan\u00e9 2015.<br>Prod\u00fcksyon Kapali Studios, France T\u00e9l\u00e9visions<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n<p>Konm\u00e7a m\u00e8m i \u00e9gzaj\u00e8re lid\u00e9 la violans dan lo sist\u00e8m l\u00e9sklavaj, m\u00e8m si \u00e7a t\u00e9 p\u00eb prande bonp\u00e9 d\u2019ot mani\u00e8r. I oubliye lo propri\u00e9t\u00e8r na pwin lint\u00e9r\u00e9 t\u00fc\u00e9 son bann z\u00e9sklav dann trava\u00efy. Pourtan, lid\u00e9-la m\u00e8m i arvien toultan dann bann prod\u00fcksyon z\u00e9l\u00e8v dessi k\u00e9stion-la. Anpl\u00fcs ke \u00e7a, bann z\u00e9sklav, toute l\u00e9 abiy\u00e9 \u00e8k in linj bien-bien blan po trava\u00efye la t\u00e8r, Elie n\u00e9na jiska in shemiz \u00e8k in jil\u00e9 l\u00e8rk la pl\u00fcpar d\u2019tan, zot lav\u00e9 jist in k\u00fclote an-toile bl\u00eb. Po sharoye de-lo la Ravine du Trou, t\u00e9 i tonbe pl\u00fczi\u00e8r kilom\u00e8te bann dom\u00e8n, t\u00e9 i ans\u00e8rve barik, alorsk dan lo film, bann z\u00e9sklav i ans\u00e8rve s\u00e9o. L\u00e9 ankor pl\u00fcs in probl\u00e8m istorik l\u00e8rk lo tablo Delacroix dessi la r\u00e9vol\u00fcsyon lan\u00e9 1830 i apar\u00e8te dan l\u00e9-deu film po f\u00e9 majine la R\u00e9volution frans\u00e8 lan\u00e9 1789. Po fini, \u00e7at i poze k\u00e9stion par rapor lo messaj lo film dessi la r\u00e9volte Sin-Leu, s\u00e9 k\u2019i amontre Elie konm lo h\u00e9ro, m\u00e8m si l\u00e9t\u00fcd bann sours j\u00fcdissi\u00e8r i di bien c\u00e9 lo komand\u00ebr Gilles ke la-organize lo konplo, malgr\u00e9 podvr\u00e9, Elie la-jou\u00e9 in rol inportan dan lo mouvman. Le probl\u00e8m, c\u00e9 ke jordi la r\u00e9volte Sin-Leu l\u00e9 devn\u00fc la r\u00e9volte Elie. Somank\u00e9 La R\u00e9nyon la-trouve son \u00ab Spartacus noir \u00bb. Avan\u00e7a bann diskour la m\u00e9moir lav\u00e9 pankor trouve zot sinbol la r\u00e9zistans kontr\u2019 l\u00e9sklavaj, konm \u00e7at la-\u00e9gzist\u00e9 dann Zantiy. D\u2019ot l\u00e9r\u00ebr istorik i p\u00eb am\u00e8ne kontresans po bann l\u00e9sp\u00e9ktat\u00ebr, anparmi bann z\u00e9l\u00e8v ossi. Par \u00e9gzanp, lo film dessi Madanm Desbassayns i amontre z\u00e9sklav po tu\u00e9 zot cor dann karo kann, m\u00e9-soman s\u00e8ne-la l\u00e9 konpl\u00e8tman anakronik parske, m\u00e8m si Laisn\u00e9 de Beaulieu lav\u00e9 f\u00e9 deu-troi l\u00e9ss\u00e8ye plantaj lan\u00e9 1785, kann sora r\u00e9pand\u00fc bien pl\u00fcs tar<span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.41243228067594084\" aria-label=\"Jean-Fran\u00e7ois G\u00e9raud, Xavier Le Terrier, Atlas historique du sucre \u00e0 l\u2019\u00eele Bourbon-La R\u00e9union (1810-1914), St-Andr\u00e9, CRESOI-Universit\u00e9 de La R\u00e9union, lan\u00e9 2010.\">&nbsp;<\/span>. Lo bezoin listoir port\u00e9 par bann zassossiasyon m\u00e9mori\u00e8l, in sin\u00e9ast, \u00e9pila in listrorien k\u2019i resh\u00e8rshe la v\u00fclgarizasyon \u00e8k la dif\u00fczion bann kon\u00e9ssans, na lo m\u00e9rite d\u00e9boushe dessi bann prod\u00fcksyon film. M\u00e9-soman i voi bien bann zouti lans\u00e8gnman-la, la bezoin in lakonpagnman po \u00e8de bann z\u00e9l\u00e8v \u00e9gz\u00e8rse in regar kritik \u00e9pila prande in rek\u00fcl par rapor in diskour souvand\u00e9foi mark\u00e9 par bann revandikasyon idantit\u00e8r.<\/p>\n\n\n\n<p>Lanvi d\u2019m\u00e9moir i rotrouve ossi dan lo monde artistik. Pi\u00e8s t\u00e9at \u00ab <em>Marie Dessembre<\/em> \u00bb, jou\u00e9 promi\u00e9 foi lo 12 d\u00e9ssanm 1981 dann t\u00e9at Gran Marsh\u00e9 Sin-Dni par Emmanuel Genvrin \u00e8k t\u00e9at Vollard, la-kon\u00e8te jister\u00e9zon in gran l\u00e9ko. Na in n\u2019ot l\u00e9gzanp \u00e8k lo trava\u00efy lo sk\u00fclpt\u00ebr Marco Ah-Kiem dessi lo t\u00e8m l\u00e9sklavaj. Kissoi l\u00e9stat\u00fc Madanm Desbassayns, dann jardin m\u00fcz\u00e9 Vill\u00e8le Sin-Pol, sinon\u00e7a \u00e7at l\u00e9sklav Mario dessi la plasse La Vierge noire Sinte-Marie<span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.4612468574119615\" aria-label=\"La koul\u00ebr la stat\u00fc, prinsipal landroi p\u00e9l\u00e9rinaj-la, l\u00e9 rienk inn koush pint\u00fcr po prot\u00e8je al\u00fc. M\u00e9soman latashman ansanm la Vi\u00e8rj Noir i amontre koman n\u00e9na in gran bezoin po la m\u00e9moir kaboss\u00e9 d\u2019l\u00e9sklavaj.\">&nbsp;<\/span>, par son bann z\u00ebv, lartiste-la i partissipe la konstr\u00fcksyon listoir \u00e8k la m\u00e9moir lil<span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.8816457176738202\" aria-label=\"I p\u00eb voir dessi lo site Lakad\u00e9mi La R\u00e9nyon (www.leboucan.fr) bann vid\u00e9o ou\u00e7a Marco Ah-Kiem i koze dessi son bann sk\u00fcltir.\">&nbsp;<\/span>. Majin\u00e9 dapr\u00e9 la l\u00e9jann l\u00e9sklav Mario<span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.5446963465810952\" aria-label=\"La l\u00e9jann i rakonte koman in j\u00e8n \u00e9sklav lo dom\u00e8n Charles Desbassayns, Rivi\u00e8re des Pluies, la-shap\u00e9, la-r\u00e9f\u00fcji\u00e9 dessou in pi\u00e9 bouguinvil. L\u00fc la-m\u00e8te al\u00fc dessou la prot\u00e8ksyon in pti stat\u00fc la vi\u00e8rj an-boi, l\u00fc lav\u00e9 sk\u00fclt\u00e9. Kon\u00e7am\u00e8m l\u00fc la-gaingne shape \u00e8k bann shass\u00ebr d\u2019Noir.\">&nbsp;<\/span>, lestat\u00fc komand\u00e9 par lassossiasyon <em>Racine et Basalte<\/em> po lo 150 an labolisyon lan\u00e9 1998, la-fine arive konm in lobj\u00e9 sakr\u00e9, in vr\u00e9 lint\u00e8rm\u00e9di\u00e8r rantr\u2019 la pop\u00fclasyon \u00e8k la Vierge.<\/p>\n\n\n<div class=\"wp-block-image\">\n<figure class=\"aligncenter\"><a href=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/12\/Mario-et-le-vierge-noire-1.jpg\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"433\" height=\"650\" src=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/12\/Mario-et-le-vierge-noire-1.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-3645\" srcset=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/12\/Mario-et-le-vierge-noire-1.jpg 433w, https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/12\/Mario-et-le-vierge-noire-1-200x300.jpg 200w\" sizes=\"auto, (max-width: 433px) 100vw, 433px\" \/><\/a><figcaption class=\"wp-element-caption\">L\u2019esclave Mario et la Vierge noire. <br>Marco Ah-Kiem. Lan\u00e9 2008. Sk\u00fcltir bazalte. <br>Foto Ibrahim Mullin. Droi garanti.<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n<p>Lestat\u00fc k\u2019i ap\u00e8le \u00ab la porteuse d\u2019eau \u00bb<span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.8566577071744774\" aria-label=\"Dr\u00e9ss\u00e9 dann ronpoin Rivi\u00e8re des Pluies Sin-Dni. Marco Ah-Kiem i rakonte listoir son stat\u00fc dann vid\u00e9o-la.\">&nbsp;<\/span> i t\u00e9moigne ossi koman d\u00e9foi i jou\u00e9 \u00e8k la m\u00e9moir. Marco Ah-Kiem lav\u00e9 r\u00e9alize lestat\u00fc-la an-souvnanse son momon t\u00e9 i doi sharoye de-lo par s\u00e9o po la vie toul\u00e9jour. La m\u00e9ri Sin-Dni la-ash\u00e8te \u00e7a akoz t\u00e9 i trouve lav\u00e9 in l\u00e9ko \u00e8k l\u00e9sklavaj. Po fini, in moun la kaz jist akot\u00e9 l\u00e9stat\u00fc, la-kri apr\u00e9 le sk\u00fclpt\u00ebr parske, malgr\u00e9 l\u00fc t\u00e9 i trouve lestat\u00fc grandioz, l\u00fc nor\u00e9 pa aks\u00e8pte son r\u00e9f\u00e9rans \u00e8k l\u00e9sklavaj ! Lo sk\u00fclpt\u00ebr la-afirme l\u00e9t\u00e9 pa \u00e7a ditou akoz \u00e7a l\u00e9t\u00e9 lo trava\u00efy son momon toul\u00e9jour. Parlf\u00e8te, kan i vizite la <em>sculptoth\u00e8que <\/em>Marco Ah-Kiem, i konpran koman l\u00e9sklavaj i p\u00eb done linspirasyon in lartiste La R\u00e9nyon<span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.39274119821382847\" aria-label=\"Gr\u00e9gory Ah-Kiem, Jean-Fran\u00e7ois Samlong, Les Portes de la m\u00e9moire, St-Denis, UDIR, lan\u00e9 2011.\">&nbsp;<\/span>. In n\u2019ot l\u00fcniv\u00e8r artistik i p\u00eb ans\u00e8rve konm zouti po zans\u00e9gnan, c\u00e9 la m\u00fczik<span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.0772257439380255\" aria-label=\"Jean-Pierre La Selve, Musiques traditionnelles de La R\u00e9union, St-Denis, Kreolart, lan\u00e9 2015.\">&nbsp;<\/span>. Bann t\u00e8ks Davy Sicard i p\u00eb ans\u00e8rve konm in sap\u00e8r zouti p\u00e9dagojik. Par \u00e9gzanp dann lo morso \u00ab <em>Marianne <\/em>\u00bb, lot\u00ebr i di koman l\u00fc l\u00e9 fi\u00e8r \u00e8te inspir\u00e9 m\u00e8m tan par la m\u00e9moir la Marianne la r\u00e9p\u00fcblik \u00e9pila par \u00e7at la Marianne l\u00e9sklav reb\u00e8l<span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.4732906938267003\" aria-label=\"Morso-la i sorte dann lalbom Mon p\u00e9i, lan\u00e9 2012.\">&nbsp;<\/span>. \u00c7at l\u00e9 difissil, po aborde listoir \u00e8k in l\u00e9spri kritik, c\u00e9 pa transm\u00e8te san f\u00e9 \u00e9spr\u00e9 bann fo lid\u00e9 i trouve dann toute bann forme l\u00e9spr\u00e9ssion artistik i koze dessi l\u00e9sklavaj.<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">Lans\u00e9gnan \u00e8k lo dom\u00e8n politik<\/h3>\n\n\n\n<p>Le trava\u00efy l\u00e9kol i rante ossi dann lo dom\u00e8n politik \u00e8k in devoir la m\u00e9moir k\u2019la-fine arive konm in lobligasyon. Konm repr\u00e9zantan L\u00e9ta r\u00e9p\u00fcblikin, i demande bann prof\u00e9ss\u00ebr done la min po transm\u00e8te devoir la m\u00e9moir-la, po arive batir in sossi\u00e9t\u00e9 d\u00e9mokratik baz\u00e9 dessi lo bann prinsipe linkl\u00fczion \u00e8k la tol\u00e9rans. Lan\u00e9 2001, po ranforse son laksyon, L\u00e9ta la-d\u00e9klare la tr\u00e8te n\u00e9gri\u00e9 \u00e8k l\u00e9sklavaj pratik\u00e9 par bann Zeurop\u00e9en konm <em>crime contre l\u2019Humanit\u00e9<\/em>. Promi\u00e9 kons\u00e9kans dir\u00e8k la loi-la : lan\u00e9 2004, la-nome lo <em>Comit\u00e9 pour la m\u00e9moire de l\u2019Esclavage<\/em> (CPME) \u00e8k la mission propoze bann mez\u00fcr po ardone toute son plasse s\u00fcj\u00e9-la dann listoir nasyonal.<\/p>\n\n\n<div class=\"wp-block-image\">\n<figure class=\"aligncenter\"><a href=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/habitation_web_16.jpg\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"800\" height=\"813\" src=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/habitation_web_16.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-778\" srcset=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/habitation_web_16.jpg 800w, https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/habitation_web_16-295x300.jpg 295w, https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/habitation_web_16-768x780.jpg 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 767px) 89vw, (max-width: 1000px) 54vw, (max-width: 1071px) 543px, 580px\" \/><\/a><figcaption class=\"wp-element-caption\">Esclaves. Mohamedi Wasia Charinda. Lan\u00e9 1998. Pint\u00fcre lak. <br>Kol\u00e8ksyon M\u00fcz\u00e9 istorik Vill\u00e8le<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n<p>Lo trava\u00efy komit\u00e9-la la-marke in tournan dann lans\u00e8gnman, konm bann program kol\u00e8j r\u00e9\u00e9kri lan\u00e9 2010 i amontre. Lo r\u00e9z\u00fclta vizib bann zavans\u00e9-la, c\u00e9k depi 2006, lans\u00e9gnan Loutremer i doi trava\u00efye av\u00e8k deu date po la kom\u00e9morasyon labolisyon l\u00e9sklavaj. La R\u00e9nyon, lav\u00e9 d\u00e9ja bonp\u00e9 l\u00e9sploitasyon p\u00e9dagojik par rapor lo 20 d\u00e9ssanm. Lan\u00e9 2011, la-m\u00e8te al\u00fc pl\u00fcs anl\u00e8r ankor av\u00e8k lo konkour akad\u00e9mik \u00ab <em>Traite, esclavage, abolition<\/em> \u00bb, \u00e7at-la la-rantre lan\u00e9 2016 dann lo konkour nasyonal \u00ab <em>La flamme de l\u2019\u00e9galit\u00e9<\/em> \u00bb, amen\u00e9 par lo <em>Comit\u00e9 national pour la m\u00e9moire et l\u2019histoire de l\u2019esclavage<\/em> (CNMHE) la-prande la suite lo CPME<span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.02839700951689128\" aria-label=\"http:\/\/www.cnmhe.fr\">&nbsp;<\/span>. Lo deu date i kontraye pa l\u2019inn-a-lot, i anrishi plito lo trava\u00efy p\u00e9dagojik c\u00e9 lo 20 d\u00e9ssanm l\u00e9 dann listoir La R\u00e9nyon ; lo 10 mai i doi p\u00e8rm\u00e8te rouve lo zi\u00e9 dessi l\u00e9 zot l\u00e9spas mark\u00e9 par l\u00e9sklavaj kolonial. Si bann Zantiy\u00e9 i kon\u00e9 pa gran shoz dessi listoir l\u00e9sklavaj dann Loss\u00e9an Indien, ko\u00e7a bann R\u00e9nyon\u00e9 i kon\u00e9 dessi listoir Cyrille Bissette \u00e8k \u00e7at Louis Delgr\u00e8s?<\/p>\n\n\n\n<p>La volont\u00e9 politik m\u00e8te k\u00e9stion-la o-nivo nasyonal dann lans\u00e8gnman i amonte kanm\u00e8m la plasse miskine la-done Loss\u00e9an Indien. Parlf\u00e8te, dann bann l\u00e9disyon livr\u2019 kol\u00e8j 2011 n\u00e9na in diz\u00e8ne paj dessi listoir-la, m\u00e9soman na poin okin dok\u00fcman par rapor l\u00e9spas indianoss\u00e9anik. Konm\u00e7a toute z\u00e9l\u00e8v L\u00e9kzagone i gaingne konprande la plasse inportan l\u00e9sklavaj n\u00e9na dann listoir la Franse, m\u00e8m tan zot i d\u00e9kouve bann dok\u00fcman i reli\u00e9 k\u00e9stion-la \u00e8k l\u00e9spas la Kara\u00efb. Bann j\u00ebne Zantiy \u00e8k \u00e7at la Gwiyann i artrouve azot dann bann livr\u2019 l\u00e9kol-la. Parkonte, bann z\u00e9l\u00e8v La R\u00e9nyon i trouve pa okin plasse la m\u00e9moire zot p\u00e9i, m\u00e8m si toute bann livr\u2019 i done in karte dessi lo bann trafik n\u00e9gri\u00e9 av\u00e8k bann fl\u00e8sh i pointe ossi dessi Loss\u00e9an Indien. Inform\u00e9 dessi k\u00e9stion-la, lo 30 m\u00e9 2011, la d\u00e9p\u00fct\u00e9 r\u00e9nyon\u00e8z Hugette Bello la-al\u00e8rte lo ministr\u2019 L\u00e9d\u00fckasyon<span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.2810783654643618\" aria-label=\"L\u2019esclavage \u00e0 La R\u00e9union oubli\u00e9 dans les manuels scolaires, Journal de l\u2019\u00eele lo 3 juin 2011.\">&nbsp;<\/span>. Nor\u00e9 pa \u00e9t\u00e9 konplik\u00e9 dire la tr\u00e8te tranzoss\u00e9anik ol\u00e8rk la tr\u00e8te tranzatlantik. Somank\u00e9 shanjman-la l\u00e9 difissil akoz, la plasse Kara\u00efb la-prande dann bann m\u00e9moir l\u00e9sklavaj an-Franse.<\/p>\n\n\n\n<p>Jistoman, c\u00e9 dann la Gwadloup L\u00e9ta la-d\u00e9sside lo mois d\u2019m\u00e9 2015, rouve in <em>Centre Carib\u00e9en de Traite et de m\u00e9moire de la Traite et de l\u2019Esclavage<\/em>. Lo M\u00e9morial ACTe i aborde l\u00e9sklavaj an-totalit\u00e9, depi Lantikit\u00e9 jiska jordi. L\u00fc m\u00e8te an-val\u00ebr toute \u00e7at la-r\u00e9ziste kontr\u2019 l\u00e9sklavaj. Po rale lo gran p\u00fcblik, la-shoizi in miz-an-s\u00e8ne ou\u00e7a \u00ab l\u00e9mosyon i domine listoir&nbsp;\u00bb<span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.19262754196515175\" aria-label=\"Cinq choses \u00e0 savoir sur le M\u00e9morial ACTe, en Guadeloupe, lemonde.fr lo 10 m\u00e9 2015 \u00e9pila lo 12 m\u00e9 2015.\">&nbsp;<\/span>. I v\u00eb ossi ans\u00e8rve al\u00fc konm in santr\u2019 l\u00e9spr\u00e9ssion k\u00fcltir\u00e8l \u00e8k artistik. L\u00e9 bien n\u00e9ss\u00e9ss\u00e8r rouve bann santr\u2019 po in reshershe dinamik dessi k\u00e9stion-la dann toute t\u00e9ritoir loutrem\u00e8r. M\u00e9soman, i voi bien, o-kontr\u00e8r Langlet\u00e8r, la Franse la pa shoizi rouve dessi son t\u00e9ritoir l\u00e9gzagone, in l\u00e9spas m\u00fcz\u00e9 \u00e8k la reshershe, konm \u00e7at n\u00e9na Liverpool par \u00e9gzanp<span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.5081303627309066\" aria-label=\"http:\/\/www.liverpoolmuseums.org.uk\/ism\">&nbsp;<\/span>.<\/p>\n\n\n\n<p>Apark L\u00e9ta, bien s\u00fcr bann parti politik i jou\u00e9 in rol dessi k\u00e9stion-la. La R\u00e9nyon, bann kom\u00fcnist la-porte la rokon\u00e9ssans l\u00e9sklavaj depi lan\u00e9 1945, ankor pl\u00fcs lan\u00e9 1959 apartir. Po bare la route lotonomi d\u00e9mokratik \u00e8k pop\u00fcl\u00e8r, konm bann kom\u00fcnist t\u00e9 i rokomande, zot ladv\u00e8rs\u00e8r t\u00e9 i pr\u00e9f\u00e8re shape \u00e8k la k\u00e9stion. Lan\u00e9 2006 apartir, lo shoi la date lo 10 mai dann l\u00e9gzagone, la-am\u00e8ne ossi in bann ral\u00e9-pouss\u00e9 dessi la k\u00e9stion lidantit\u00e9. Po lo 10 mai 2014, par \u00e9gzanp, lo mair FN Villers-Cotter\u00eats la-rof\u00fcze organize in manif\u00e9stasyon ofissi\u00e8l. L\u00fc la-d\u00e9nonse in \u00ab <em>auto-culpabilisation permanente<\/em> \u00bb. Si dann bann zan\u00e9 1960, i trouve t\u00e9 i koze pa ass\u00e9 dessi k\u00e9stion-la, 50-t-an apr\u00e9, on dir\u00e9 i koze tro dessi. Parlf\u00e8te, la volont\u00e9 pa l\u00e8sse d\u00e9vlope la kom\u00e9morasyon labolisyon l\u00e9sklavaj, i tonbe dann l\u00e9pok L\u00e9ta r\u00e9p\u00fcblikin lav\u00e9-shoizi \u00e9fasse lo bann kot\u00e9 pl\u00fcs noir son listoir, m\u00e8m-tan toufe 2-3 lasp\u00e9 la m\u00e9moir po ranforse la nasyon. La d\u00e9ssantralizasyon la-d\u00e9mare depi bann zan\u00e9 1980, \u00e8k son gran d\u00e9vlopman kultir\u00e8l, i marke la r\u00fcpt\u00fcr \u00e8k konportman-la. M\u00e9soman, i marke m\u00e8m tan in mont\u00e9 pl\u00fczanplis for bann revandikasyon viktim\u00e8r k\u2019i arive anpl\u00fcs lo bann ral\u00e9-pouss\u00e9 dessi lidantit\u00e9 nasyonal<span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.6505744072131936\" aria-label=\"Vincent Martigny, Dire la France. Culture(s) et identit\u00e9s nationales (1981-1995), Paris, Les Presses de SciencesPo, lan\u00e9 2016.\">&nbsp;<\/span>.<\/p>\n\n\n<div class=\"wp-block-image\">\n<figure class=\"aligncenter\"><a href=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/12\/1984.07.04.27-Danse-des-noirs-le-s\u00e9ga-au-bord-de-la-mer.jpg\" rel=\"noopener\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1253\" height=\"800\" src=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/12\/1984.07.04.27-Danse-des-noirs-le-s\u00e9ga-au-bord-de-la-mer.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-3647\" srcset=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/12\/1984.07.04.27-Danse-des-noirs-le-s\u00e9ga-au-bord-de-la-mer.jpg 1253w, https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/12\/1984.07.04.27-Danse-des-noirs-le-s\u00e9ga-au-bord-de-la-mer-300x192.jpg 300w, https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/12\/1984.07.04.27-Danse-des-noirs-le-s\u00e9ga-au-bord-de-la-mer-768x490.jpg 768w, https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/12\/1984.07.04.27-Danse-des-noirs-le-s\u00e9ga-au-bord-de-la-mer-1024x654.jpg 1024w\" sizes=\"auto, (max-width: 767px) 89vw, (max-width: 1000px) 54vw, (max-width: 1071px) 543px, 580px\" \/><\/a><figcaption class=\"wp-element-caption\">Le S\u00e9ga, Danse des Noirs au bord de la mer (\u00e0 St. Denis). Louis Antoine Roussin. Lan\u00e9 1860. Litografi. <br>Kol\u00e8ksyon M\u00fcz\u00e9 istorik Vill\u00e8le<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n<p>O-nivo int\u00e8rnasyonal, l\u2019UNESCO i porte k\u00e9stion-la. Lan\u00e9 1994 la-lanse dann Ouidah laba B\u00e9nin, lo proj\u00e9 \u00ab la Route de l\u2019Esclave : r\u00e9sistance, libert\u00e9, h\u00e9ritage \u00bb. Trava\u00efy-la dessi pluzi\u00e8r landroi la m\u00e9moir, nad\u00e9foi, i am\u00e8ne bann kozman i tonbe pl\u00fcs konm in mitoloji, pl\u00fcto k\u2019listoir, konm po <em>la Maison des esclaves \u00e0 Gor\u00e9e<\/em><span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.466568866695968\" aria-label=\"Gilles Gauvin, Tous les esclaves africains ont \u00e9t\u00e9 d\u00e9port\u00e9s \u00e0 partir de Gor\u00e9e, dans L\u2019esclavage. Id\u00e9es re\u00e7ues, Op. cit. p. 41-47.\">&nbsp;<\/span>. M\u00e9soman i fo rekon\u00e8te, c\u00e9 grace ce mizans\u00e8ne m\u00e9mori\u00e8l-la, ke le dialog int\u00e8rk\u00fcltirel i \u00e9gziste, \u00e9pila listoir la-gaingne reprande son plasse. Lan\u00e9 2009, l\u2019UNESCO la-done in soutien La R\u00e9nyon, l\u00e8rk l\u00fc la-f\u00e9 rante maloya dann patrimoine imat\u00e9ri\u00e8l L\u00fcmanit\u00e9. Rekon\u00e9ssans-la ap\u00fcy\u00e9 politikman par la R\u00e9jion R\u00e9nyon \u00e8k lo kom\u00fcnist Paul Verg\u00e8s konm pr\u00e9zidan, l\u00e9t\u00e9 port\u00e9 par lo trava\u00efy Sudel Fuma, prof\u00e9ss\u00ebr l\u00fcniv\u00e8rsit\u00e9, dir\u00e9kt\u00ebr <em>la chaire UNESCO<\/em> dessi l\u00e9sklavaj \u00e8k la tr\u00e8te n\u00e9gri\u00e9 dann Loss\u00e9an Indien. Lan\u00e9 2004 apartir, al\u00fc-m\u00e8m la-f\u00e9 \u00e8n\u00e8te in route l\u00e9skav \u00e8k langaj\u00e9 dann Loss\u00e9an Indien po \u2013 konm l\u00fc la-di \u2013 \u00ab soingne la m\u00e9moir po s\u00e8rve in lidantit\u00e9 kr\u00e9ol indianoss\u00e9anik \u00bb<span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.8755240388911132\" aria-label=\"Sudel Fuma Fuma i d\u00e9fande lo mot indoc\u00e9anique ol\u00e8rk indianoc\u00e9anique. https:\/\/oceanindien.revues.org\/1937. \">&nbsp;<\/span>. Dann son mani\u00e8r voir, la m\u00e9moir l\u00e9 konm lo moyen ap\u00fcye dessi bann rep\u00e8r istorik po am\u00e8ne in proj\u00e9 politik baz\u00e9 dessi lid\u00e9 lidantit\u00e9. Parlf\u00e8te, l\u00fc t\u00e9 i \u00fctilize listoir po s\u00e8rve in lobj\u00e8ktif : la rekon\u00e9ssans lo p\u00ebp r\u00e9nyon\u00e9.<\/p>\n\n\n<div class=\"wp-block-image\">\n<figure class=\"aligncenter\"><a href=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/12\/IMG_7095b-1.jpg\" rel=\"noopener\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"650\" height=\"433\" src=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/12\/IMG_7095b-1.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-3651\" srcset=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/12\/IMG_7095b-1.jpg 650w, https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/12\/IMG_7095b-1-300x200.jpg 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 650px) 100vw, 650px\" \/><\/a><figcaption class=\"wp-element-caption\">Statues de la route de l\u2019esclave. C. Rabemanjara ; Dolaine Courtis Fuma. Lan\u00e9 2005. Sk\u00fcltir. <br>Foto Ibrahim Mullin. Droi garanti.<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">Lans\u00e9gnan \u00e8k lo dom\u00e8n siantifik<\/h3>\n\n\n\n<p>Listoir i f\u00e9 parti bann sianse demoun. Parlf\u00e8te c\u00e9 in pratik siantifik i suive in m\u00e9tode lanalize kritik, c\u00e9 ossi in pratik sossial inskri dann in sossi\u00e9t\u00e9 an-partik\u00fcli\u00e9, av\u00e8k bann mod\u00e8l k\u2019i shanje. O-nivo nasyonal, la k\u00e9stion l\u00e9sklavaj \u00e8k la tr\u00e8te bann Noir la-rante dan lo d\u00e9ba k\u2019i divize la kom\u00fcnot\u00e9 istorik rantr\u2019 \u00e7at, otour lo kol\u00e8ktif <em>Libert\u00e9 pour l\u2019histoire<\/em><span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.4288768754550265\" aria-label=\"Kol\u00e8ktif-la i tire son nom \u00e8k la p\u00e9tisyon 19 zistorien r\u00e9\u00fcni par Pierre Vidal-Naquet la-lanse mois d\u00e9ssanm 2015.\">&nbsp;<\/span> d\u00e9ssanm 2005 apartir, i \u00e9stime bann loi \u00ab m\u00e9mori\u00e8l \u00bb i fr\u00e8ne la resh\u00e8rsh istorik, \u00e9pila \u00e7at i \u00e9stime o-kontr\u00e8r, san in volont\u00e9 politik for, nor\u00e9 pa jam\u00e9 gaingne lo bann moyen po f\u00e9 la resh\u00e8rsh dessi d\u00e9ss\u00e8rtin k\u00e9stion par rapor bann \u00ab paj noir \u00bb listoir. Lo r\u00e9s\u00fclta ce bann ral\u00e9-pouss\u00e9 m\u00e9diatik rantr\u2019 zistorien renom\u00e9, i \u00e8de pa lans\u00e9gnan po am\u00e8ne son trava\u00efy.<\/p>\n\n\n\n<p>La R\u00e9nyon, lo prof\u00e9ss\u00ebr Hubert Gerbeau<span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.9393179886046297\" aria-label=\"Dann lil jiska lan\u00e9 1980, konm vice-pr\u00e9zidan L\u00fcniv\u00e8rsit\u00e9 La R\u00e9nyon, l\u00fc la-m\u00e8te l\u00e9t\u00fcde listoir lokal dann bann programe. Apr\u00e9\u00e7a nom\u00e9 dan l\u2019IEP d\u2019Aix-Marseille, l\u00fc la-dirije lo Centre d\u2019\u00c9tudes et de Recherches sur les soci\u00e9t\u00e9s de l\u2019oc\u00e9an Indien depi 1985 jiska 2002. Lan\u00e9 2005, l\u00fc la-gaingne lo promi\u00e9 prix de th\u00e8se du CPME po son th\u00e8se dessi L\u2019esclavage et son ombre \u00e0 Bourbon.\">&nbsp;<\/span>, ariv\u00e9 dann lil lan\u00e9 1968, la-jou\u00e9 in rol fondamantal dann d\u00e9vlopman la resh\u00e8rsh dessi l\u00e9sklavaj. L\u00fc-m\u00e8m la-forme Sudel Fuma \u00e8k Prosper Eve, l\u00e9-deu prinsipal z\u00fcniv\u00e8rsit\u00e8r la-trava\u00efye dessi k\u00e9stion-la depi bann zan\u00e9 1980 jiska premi\u00e9 diz\u00e8ne zan\u00e9 21\u00e8m si\u00e8k. Ral\u00e9-pouss\u00e9 la-ariv\u00e9, konm \u00e7at par rapor la d\u00e9marsh la politolog Fran\u00e7oise Verg\u00e8s<span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.02335923878830415\" aria-label=\"Lan\u00e9 2008 apartir, \u00e8l la-pr\u00e9side lo CPME, \u00e9pila lo CPMHE (2009-2013). \u00c8l la-dirije la MCUR jiska lo shanjman la majorit\u00e9 r\u00e9jional lan\u00e9 2010 k\u2019la-f\u00e9 ar\u00e8te n\u00e8te proj\u00e9-la.\">&nbsp;<\/span> la-propoz\u00e9 po lo proj\u00e9<em> La Maison des Civilisations et de l\u2019Unit\u00e9 R\u00e9unionnaise<\/em> (MCUR), sinon\u00e7a av\u00e8k la s\u00fcks\u00e9syon Sudel Fuma, d\u00e9ss\u00e9d\u00e9 lan\u00e9 2014, ke la-fini an-batay j\u00fcridik rantr\u2019 bann z\u00fcniv\u00e8rsit\u00e8r La R\u00e9nyon \u00e8k \u00e7at L\u00e9gzagone<span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.0833225266928539\" aria-label=\"Lo ranplasman lo poste Sudel Fuma la-provoke bonp\u00eb pol\u00e9mik violan jiska in rokour dovan lo trib\u00fcnal administratif rantr\u2019 in kandida lokal \u00e8k in kandida L\u00fcniv\u00e8rsit\u00e9 Nantes.\">&nbsp;<\/span>. Malgr\u00e9 \u00e7a, n\u00e9na bonp\u00eb prod\u00fcksyon siantifik sirtou par rapor la journ\u00e9 t\u00e9matik organiz\u00e9 pandan la som\u00e8n listoir par l\u2019AHIOI<span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.29214748209061314\" aria-label=\"http:\/\/www.ahioi.org\">&nbsp;<\/span>. D\u2019ot santr\u2019 \u00fcniv\u00e8rsit\u00e8r i propoze bann nouvo resh\u00e8rsh, konm lo trava\u00efy lit\u00e9r\u00e8r Marie-Ange Payet dessi bann fanm dann maronaj<span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.369847047600965\" aria-label=\"Marie-Ange Payet, Les femmes dans le marronnage \u00e0 l\u2019\u00eele La R\u00e9union de 1662 \u00e0 1848, Paris, L\u2019Harmattan, lan\u00e92013.\">&nbsp;<\/span>, \u00e7at Bruno Maillard dessi bann <em>Paroles d\u2019esclaves<\/em><span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.584274354399599\" aria-label=\"Bruno Maillard, Gilda Gonfier, Fr\u00e9d\u00e9ric R\u00e9gent, Libre et sans fers. Paroles d\u2019esclaves, Paris, Fayard, lan\u00e9 2015.\">&nbsp;<\/span>, sinon\u00e7a \u00e7at Anne-Laure Dijoux dann lo dom\u00e8n lark\u00e9oloji, ou\u00e7a i r\u00e8ste ankor bonp\u00e9 po f\u00e9<span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.8783309886414747\" aria-label=\"Anne-Laure Dijoux, Recherche et \u00e9tude de sites arch\u00e9ologiques de marronage \u00e0 l\u2019\u00eele de La R\u00e9union, Th\u00e8se de doctorat, Paris 1, lan\u00e9 2016.\">&nbsp;<\/span>.<\/p>\n\n\n\n<p>Bann zans\u00e9gnan i p\u00eb anrishi zot ressourse par d\u2018ot trava\u00efy ankor. Konm\u00e7a m\u00e8m lo trava\u00efy triaj bann lakt lafranshisman la-am\u00e8ne in l\u00e9spozisyon remarkab, <em>Les noms de la libert\u00e9<\/em>, pr\u00e9zant\u00e9 dann Zarshiv d\u00e9partmantal depi 2013 jiska 2015, av\u00e8k in dossi\u00e9 p\u00e9dagojik<span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.6657903980253075\" aria-label=\"Dossi\u00e9 an-ligne dessi lo s\u00e8rvis l\u00e9d\u00fckasyon zarshiv d\u00e9partmantal.\">&nbsp;<\/span>.<\/p>\n\n\n<div class=\"wp-block-image\">\n<figure class=\"aligncenter\"><a href=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/12\/noms-liberte.jpg\" rel=\"noopener\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"450\" height=\"615\" src=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/12\/noms-liberte.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-3653\" srcset=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/12\/noms-liberte.jpg 450w, https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/12\/noms-liberte-220x300.jpg 220w\" sizes=\"auto, (max-width: 450px) 100vw, 450px\" \/><\/a><figcaption class=\"wp-element-caption\">Lafish l\u00e9spozisyon \u00ab Les noms de la libert\u00e9, 1664-1848 : de l\u2019esclave au citoyen \u00bb.<br>Sin-Dni, Zarshiv D\u00e9partman La R\u00e9nyon, 14 d\u00e9ssanm 2013 jiska 13 j\u00fcy\u00e9 2016<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n<p>La-sorte ankor in bonp\u00e9 prod\u00fcksyon p\u00e9dagojik<span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.44946915237872087\" aria-label=\"Voir par \u00e8gzanp CCEE, De la servitude \u00e0 la libert\u00e9 : Bourbon des origines \u00e0 1848, R\u00e9gion R\u00e9union, lan\u00e9 1988.\">&nbsp;<\/span> po lo 140\u00e8m laniv\u00e8rs\u00e8r labolisyon, lan\u00e9 1988, apr\u00e9\u00e7a ossi po lo 150\u00e8m aniv\u00e8rs\u00e8r, lan\u00e9 1998<span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.37117282042902766\" aria-label=\"Albert Jauze, Esclave, esclavage, soci\u00e9t\u00e9. Facettes multiples d\u2019un syst\u00e8me fond\u00e9 sur l\u2019esclavage (Des origines \u00e0 l\u2019abolition de 1848), St-Denis, CRDP, lan\u00e9 1998. La m\u00e8te an-ligne trava\u00efy-la depi lan\u00e9 2016 dessi lo site zarshiv d\u00e9partmantal.\">&nbsp;<\/span>, \u00e9pila \u00e8k la p\u00fcblikasyon bann livr\u2019 l\u00e9kol dessi listoir lokal, lan\u00e9 2001 apartir<span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.0029478146252686077\" aria-label=\"Kol\u00e8ksyon Hatier International. Nivo kol\u00e8j p\u00fcbli\u00e9 lan\u00e9 2001 (4e-3e) \u00e9pila lan\u00e9 2002 (6e-5e), nivo liss\u00e9 lan\u00e9 2003 \u00e9pila nivo prim\u00e8r (cycle 3) lan\u00e9 2006.\">&nbsp;<\/span>. La Bibliot\u00e8k d\u00e9partmantal La R\u00e9nyon i propoze ossi bann l\u00e9spozisyon dessi k\u00e9stion-la. Lo tral\u00e9 prod\u00fcksyon \u00e9ditorial par rapor lo 10 mai, la-f\u00e9 arive bann p\u00fcblikasyon i perm\u00e8te rogarde k\u00e9stion-la dan lo kont\u00e8ks La R\u00e9nyon<span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.48801888586173203\" aria-label=\"Lontan lo s\u00fcpor l\u00e9t\u00e9 rienk lo bann roman Daniel Vaxelaire, Chasseurs de Noirs, r\u00e9\u00e9dit\u00e9 lan\u00e9 1982 \u00e9pila, En haut la libert\u00e9, p\u00fcbli\u00e9 lan\u00e9 1999. Depi n\u00e9na d\u2019ot la-sorti, jiska bande d\u00e9ssin\u00e9 : Laetitia Larralde, Gilles Gauvin, Tambour battant, France, Orphie, lan\u00e9 2010-2011 (promi\u00e9 tom dessi lo 1\u00e9 labolisyon lan\u00e9 1794 \u00e9pila 2\u00e8m tom dessi la r\u00e9volte Sin-Leu lan\u00e9 1811) ; \u00e9pila Denis Vierge, Un marron, Belgique, Des bulles dans l\u2019oc\u00e9an, 2 tom, lan\u00e9 2014-2015 dessi lo maronaj. Po rouve dessi lanvironman r\u00e9jional i p\u00eb ans\u00e8rve Savoia, Les esclaves oubli\u00e9s de Tromelin, France, Dupuis, lan\u00e9 2015.\">&nbsp;<\/span>. Po fini, int\u00e9rn\u00e8t i perm\u00e8te ossi bann zans\u00e9gnan trouve pl\u00fczi\u00e8r zouti, depi la resh\u00e8rsh bann z\u00fcniv\u00e8rsit\u00e8r sinon\u00e7a z\u00e9gsp\u00e8r<span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.2004577261031344\" aria-label=\"Voir par \u00e9gzanp lo trava\u00efy Robert Bousquet la-m\u00e8te dessi int\u00e8rn\u00e8t apartir son resh\u00e8rsh dessi Les esclaves et leurs ma\u00eetres \u00e0 Bourbon, au temps de la Compagnie des Indes. 1665-1767.\">&nbsp;<\/span> jiska bann prod\u00fcksyon m\u00e9mori\u00e8l angaj\u00e9. Lo probl\u00e8m la formasyon inissial, \u00e9pila pl\u00fcs ankor \u00e7at la formasyon kontin\u00fc bann zans\u00e9gnan dessi k\u00e9stion-la l\u00e9 santral, m\u00e8m tan \u00e7at ladaptasyon lokal bann program ofissi\u00e8l.<\/p>\n\n\n\n<p>Boudikonte, lo rol lans\u00e9gnan c\u00e9 am\u00e8ne bann z\u00e9l\u00e8v, f\u00fcram\u00e9zir zot shemin dann l\u00e9kol, jiska la m\u00e9triz in kon\u00e9ssans \u00e8k an-pl\u00fcs in regar kritik, baz\u00e9 dessi lo k\u00e9stionnman \u00e8k lo doute pl\u00fcs ke dessi bann r\u00e9ponse \u00ab akad\u00e9mik \u00bb. Tou\u00e7ala mark\u00e9 par in d\u00e9marsh resh\u00e8rsh \u00e8k in proj\u00e9 po perm\u00e8te rande lo z\u00e9l\u00e8v akt\u00ebr son kon\u00e9ssans. O-kontr\u00e8r l\u00fcniv\u00e8rsit\u00e8r, lans\u00e9gnan l\u00e9 pa dovan in p\u00fcblik i sar rante prof\u00e9ss\u00ebr listoir sinon\u00e7a istorien. La pl\u00fcpar bann j\u00e8n-la va r\u00e8ste domin\u00e9 par bann zimaj, bann fo-lid\u00e9, \u00e9pila ossi par bann pr\u00e9ssion sossial \u00e8k politik, souvand\u00e9foi i reprodui bann m\u00e8m konportman d\u00e9r\u00e9zonab. Listoir konm i aprande dann l\u00e9kol prim\u00e8r \u00e9pila dann l\u00e9kol segond\u00e8r i doi forme bann f\u00fctir sitoyen kapab konprande koman la r\u00e9alit\u00e9 istorik l\u00e9 pl\u00fcs konplik\u00e9 bann diskour raport\u00e9 par la m\u00e9moir la famiy, par bann m\u00e9dia, sinon\u00e7a par lo monde politik, kissoi po l\u00e9sklavaj, kissoi po d\u2019ot k\u00e9stion sansib.<\/p>\n","protected":false},"author":5,"featured_media":9321,"parent":8731,"menu_order":0,"template":"","class_list":["post-15815","documentaire","type-documentaire","status-publish","has-post-thumbnail","hentry"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/re\/wp-json\/wp\/v2\/documentaire\/15815","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/re\/wp-json\/wp\/v2\/documentaire"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/re\/wp-json\/wp\/v2\/types\/documentaire"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/re\/wp-json\/wp\/v2\/users\/5"}],"up":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/re\/wp-json\/wp\/v2\/documentaire\/8731"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/re\/wp-json\/wp\/v2\/media\/9321"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/re\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=15815"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}