{"id":8587,"date":"2023-09-11T09:30:16","date_gmt":"2023-09-11T07:30:16","guid":{"rendered":"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/?post_type=documentaire&#038;p=8587"},"modified":"2023-11-06T12:45:05","modified_gmt":"2023-11-06T11:45:05","slug":"larshitektir","status":"publish","type":"documentaire","link":"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/re\/documentaires\/labitasyon-desbassayns\/larshitektir\/","title":{"rendered":"Larshit\u00e9ktir"},"content":{"rendered":"<h1>Bann \u00ab shato \u00bb Panon-Desbassayns<\/h1>\n<h2>Dessi la fin 18\u00e8m si\u00e8k, dann karti\u00e9 Sin-Pol, n\u00e9na troi kaz mod\u00e8l sp\u00e9ssial po lil Bourbon l\u00e9pok-la : inn B\u00e8rnika, l\u2019ot Shoss\u00e9 Roiyal, lo troizi\u00e8m Sin-Jil-l\u00e9-O.<\/h2>\n<div style=\"width: 525px;\" class=\"wp-video\"><!--[if lt IE 9]><script>document.createElement('video');<\/script><![endif]-->\n<video class=\"wp-video-shortcode\" id=\"video-8587-1\" width=\"525\" height=\"295\" poster=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/poster-leveneur.jpg\" preload=\"metadata\" controls=\"controls\"><source type=\"video\/mp4\" src=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2023\/09\/Leveneur_creole_sub.mp4?_=1\" \/><a href=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2023\/09\/Leveneur_creole_sub.mp4\">https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2023\/09\/Leveneur_creole_sub.mp4<\/a><\/video><\/div>\n<p>Deu grann-janse la koloni t\u00e9 propri\u00e9t\u00e8r troi gran kaz-la en moilon \u00e8k in l\u00e9taj : Julien Gonneau-Montbrun (1727-1801) \u00e8k son bofis Henri-Paulin Panon Desbassayns (1732-1800). Zot larshit\u00e9kt\u00fcr i f\u00e9 la dif\u00e9ranse sanm l\u00e9zot kaz bann dom\u00e8n la koloni.<\/p>\n<h3>Gonneau-Montbrun sinon\u00e7a Panon-Desbassayns ?<\/h3>\n<p>Lan\u00e9 1989, dann in mo d\u2019\u00e9kri istorik, Jacques Lougnon<span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.06107399220171583\" aria-label=\"Lougnon, Jacques, Le bicentenaire de la Maison Blanche, note tapuscrite s.d, Bibliot\u00e8k M\u00fcz\u00e9 Stella Matutina\">&nbsp;<\/span> i pr\u00e9tan c\u00e9 Henri-Paulin Panon Desbassayns ke la-f\u00e9 bati troi kaz-la : Shoss\u00e9 Roiyal lan\u00e9 1776, Sin-Jil-l\u00e9-O lan\u00e9 1788, B\u00e8rnika lan\u00e9 1789. Na rienk Lougnon po propoze kronoloji-la, soman, po ass\u00fcre \u00e7a na pwin kissoi dok\u00fcman istorik, kissoi in date mark\u00e9 dessi lo batiman, apark po lo gran kaz Sin-Jil-l\u00e9-O (lan\u00e9 1788). Dann son livr\u2019 dessi listoir Sin-Pol, Bernard Marek<span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.10458200068868484\" aria-label=\"Marek, Bernard, Histoire de Saint-Paul de La R\u00e9union depuis 1663, Saint-Andr\u00e9, Oc\u00e9an \u00e9ditions, 2010, p. 62\">&nbsp;<\/span> li ossi, son tour, i di konm\u00e7a Panon Desbassayns m\u00e8m la-bati lo troi kaz. Soman lan\u00e9 2011, Guy Panon de Richemont<span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.7583130338653836\" aria-label=\"Richemont, Guy de, De Bourbon \u00e0 l\u2019Europe, Paris : G. de Richemont, 2011, 2 vol., p. 88\">&nbsp;<\/span> l\u00e9 pa dakor sanm \u00e7ak Lougnon \u00e8k Marek i di. Dann son rosh\u00e8rsh j\u00e9n\u00e9alozik dessi bann z\u00e9riti\u00e9 lo promi\u00e9 Panon k\u2019la-arive Bourbon, li pr\u00e9tan ke c\u00e9 Julien Gonneau la-f\u00e9 bati B\u00e8rnika sanm Shoss\u00e9 Roiyal.<\/p>\n<p>Lo troi kaz-la, bien s\u00fcr, i kons\u00e8rne lo bop\u00e8r \u00e8k son bofis. Lan\u00e9 1770, Henri-Paulin, in lansien milit\u00e8r ke la-f\u00e9 son kari\u00e8r dan Linde, la-mari\u00e9 sanm Ombline Gonneau-Montbrun (1755-1846) in fiy 15 z\u2019an, lo s\u00ebl l\u00e9riti\u00e9 Julien. Pa-sito banna la-mari\u00e9, lo bop\u00e8r la-assossi\u00e9 son bofis Henri-Paulin po j\u00e8re son bien. Gonneau-Montbrun t\u00e9 i gaingne la pl\u00fcpar son revn\u00fc par son propri\u00e9t\u00e9 B\u00e8rnika. L\u00e0, li plante kaf\u00e9, koton, zaf\u00e8r po manj\u00e9. Dessi dom\u00e8n-la n\u00e9na inn kour \u00e8k in gran kaz , d\u2019ot batiman, \u00e8k sasp\u00e9, in kamp z\u00e9sklav. Konm partou dan Lou\u00e8st, la kour l\u00e9 rantr\u2019 la savane \u00e8k lo bann t\u00e8r k\u00fcltiv\u00e9. Jordi, landroi-la i ap\u00e8le <em>Maison Blanche<\/em> (<em>Lyc\u00e9e La Salle Maison Blanche<\/em>). \u00c7a m\u00e8m promi\u00e9 d\u00e9b\u00fc karti\u00e9 Guiyom. Gonneau-Montbrun n\u00e9na ossi dann mili\u00eb la ville Sin-Pol lo \u00ab Gran Kour \u00bb, in gran \u00ab <em>terrain d\u2019emplacement<\/em> \u00bb, in \u00ab lanplasman \u00bb konm i di jordi. Son lantr\u00e9 i tonbe dessi lo kot\u00e9 Shoss\u00e9 Roiyal. Lan\u00e9 1769 apartir, la-komanse am\u00e9naje shemin-la<span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.04745692685695624\" aria-label=\"Marek, Bernard, op. cit., p 59\">&nbsp;<\/span>.<\/p>\n<p>Ondir\u00e9 bien ke \u00e7ak la-finanse bann kaz-la c\u00e9 Julien Gonneau-Montbrun : li nav\u00e9 lo fort\u00fcne po \u00e7a. Henri-Paulin Panon Desbassayns la-f\u00e9 ali in propozisyon : Gonneau i finanse toute, Panon i suive toute lo bann travo, m\u00e9-soman lo kaz Sin-Jil-l\u00e9-O, i rovien ali en-prope.<\/p>\n<h3>N\u00e9oklassik indien ?<\/h3>\n<p>Lo troi kaz i rossanbe bonp\u00e9 : in plan r\u00e9ktang ; l\u00e9taj pr\u00e8sk-par\u00e8y, par \u00e9gzanpe varang inn dessi l\u2019ot dessi deu kot\u00e9 ; an-ndan in dispozisyon organiz\u00e9 otour in gran salle, dann r\u00e9-d\u2019shoss\u00e9 konm anl\u00e8r l\u00e9taj.<\/p>\n<p>Somank\u00e9 bann mod\u00e8l kaz indien \u2013 ke Henri-Paulin Panon Desbassayns la-v\u00fc, kan li t\u00e9 solda dann r\u00e9jion Pondich\u00e9ry rantr\u2019 1751-1763 \u2013 la-infl\u00fcanse ali. Lan\u00e9 1730 apartir, kontoir frans\u00e9-la n\u00e9na in gran d\u00e9vlopman politik, \u00e9konomik. Parlf\u00e8te, tou\u00e7a-la i aporte ossi in d\u00e9vlopman la ville inportan : bann kom\u00e8rsan zindien, bann Zeurop\u00e9in i f\u00e9 bati gran kaz en brik, kouv\u00e8r sanm in toit tuil sinon\u00e7a in t\u00e9rasse. La Compagnie des Indes i bati bann gran batiman ofisy\u00e8l grandioz, renom\u00e9 konm \u00e7at lo gouv\u00e8rn\u00ebr Dupleix. Panon Desbassayns i r\u00e8ste pa toultan Pondich\u00e9ry, li d\u00e9plasse ali partou dessi toute bann t\u00e9rin-d \u2019batay dan la gu\u00e8r rantr\u2019 Frans\u00e9 \u00e8k Zangl\u00e9. Soman li la-kon\u00ef la ville-la dann son pl\u00fcs gayar avan k\u2019t\u00e9 kraz\u00e9 lan\u00e9 1761.<\/p>\n<p>Lo souvnir lo rish\u00e8s Linde, i artrouve dan lo bann gran kaz la-bati apr\u00e9 dann Bourbon. Bann b\u00e8l kolone dovan lo varang dessi kot\u00e9 L\u00e8st, konm kot\u00e9 Lou\u00e8st lo kaz Shoss\u00e9 Roiyal, \u00e8k \u00e7at Sin-Jil-l\u00e9-O i rossanbe bien inp\u00eb d\u2019kaz frans\u00e9 d\u2019Pondich\u00e9ry bati dann zan\u00e9 1750-1760. M\u00e8m shoz po bann toit-t\u00e9rasse nav\u00e9 dan Linde, ke t\u00e9 ans\u00e8rve lo t\u00e9knik largamasse. L\u00e9 pa s\u00fcr ditou bann masson indien la-vni done la min, somank\u00e9 nav\u00e9 in laranjman rantr\u2019 bann komandit\u00e8r sanm bann zouvri\u00e9 kontoir frans\u00e9 kan Henri-Paulin t\u00e9 fine artourn\u00e9. Sasp\u00eb deu-troi la-vni Bourbon jist po lo shanti\u00e9.<\/p>\n<figure id=\"attachment_530\" aria-describedby=\"caption-attachment-530\" style=\"width: 800px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/ill-1-web.jpg\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-530 size-full\" src=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/ill-1-web.jpg\" alt=\"\" width=\"800\" height=\"739\" srcset=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/ill-1-web.jpg 800w, https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/ill-1-web-300x277.jpg 300w, https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/ill-1-web-768x709.jpg 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 767px) 89vw, (max-width: 1000px) 54vw, (max-width: 1071px) 543px, 580px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-530\" class=\"wp-caption-text\">Fassade kot\u00e9 L\u00e8st lo gran kaz Shoss\u00e9 Roiyal Sin-Pol. Foto B.L.<\/figcaption><\/figure>\n<figure id=\"attachment_532\" aria-describedby=\"caption-attachment-532\" style=\"width: 800px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/ill-2-web.jpg\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-532 size-full\" src=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/ill-2-web.jpg\" alt=\"\" width=\"800\" height=\"600\" srcset=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/ill-2-web.jpg 800w, https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/ill-2-web-300x225.jpg 300w, https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/ill-2-web-768x576.jpg 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 767px) 89vw, (max-width: 1000px) 54vw, (max-width: 1071px) 543px, 580px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-532\" class=\"wp-caption-text\">Fassade kot\u00e9 Lou\u00e8st lo gran kaz Sin-Jil-l\u00e9-O. Foto B.L.<\/figcaption><\/figure>\n<p>Si ou i argarde bien en d\u00e9tay lo troi gran kaz-la, dan l\u00e9pok zot t\u00e9 bati (1770-1780), somank\u00e9 n\u00e9na in deuzi\u00e8m linfl\u00fcanse dan lo stile: lo n\u00e9oklassissism. \u00c7a in mouvman larshit\u00e8kt\u00fcr i d\u00e9vlope dann mili\u00eb 18\u00e8m si\u00e8k dan Lerop, \u00e9pi\u00e7a i fane vitman sirtou dann bann koloni frans\u00e9, angl\u00e9. Lo plan, la sim\u00e9tri bann l\u00e9taj prinsipal, lo distrib\u00fcsyon bann pi\u00e8sse, i rap\u00e8le bonp\u00e9 bann batiman n\u00e9o-paladien, dan Langlet\u00e8r, konm dan la Franse zan\u00e9 1750-1760 apartir.<\/p>\n<figure id=\"attachment_534\" aria-describedby=\"caption-attachment-534\" style=\"width: 800px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/ill-3-web.jpg\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-534 size-full\" src=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/ill-3-web.jpg\" alt=\"\" width=\"800\" height=\"763\" srcset=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/ill-3-web.jpg 800w, https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/ill-3-web-300x286.jpg 300w, https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/ill-3-web-768x732.jpg 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 767px) 89vw, (max-width: 1000px) 54vw, (max-width: 1071px) 543px, 580px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-534\" class=\"wp-caption-text\">Plan lo r\u00e9-d\u2019shoss\u00e9 lo gran kaz Shoss\u00e9 Roiyal. Kol. DAC OI.<\/figcaption><\/figure>\n<figure id=\"attachment_536\" aria-describedby=\"caption-attachment-536\" style=\"width: 800px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/ill-4-web.jpg\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-536 size-full\" src=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/ill-4-web.jpg\" alt=\"\" width=\"800\" height=\"812\" srcset=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/ill-4-web.jpg 800w, https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/ill-4-web-296x300.jpg 296w, https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/ill-4-web-768x780.jpg 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 767px) 89vw, (max-width: 1000px) 54vw, (max-width: 1071px) 543px, 580px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-536\" class=\"wp-caption-text\">Plan lo r\u00e9-d\u2019shoss\u00e9 lo gran kaz Sin-Jil-L\u00e9-O. Kol. DAC OI.<\/figcaption><\/figure>\n<p>Lo bann gran kaz Desbassayns l\u00e9 pa kouran, dizon l\u00e9 \u00fcnik dann Bourbon. Bann kaz-la i amontre bien in m\u00e9lanj lo stil rantr\u2019 lo t\u00e8knik Linde sanm linfl\u00fcanse Lerop. Parlf\u00e8te i pour\u00e9 jiska dire in larshit\u00e8kt\u00fcr n\u00e9o-klassik Linde.<\/p>\n<h3>Bann mod\u00e8l ke la pa d\u00fcr\u00e9<\/h3>\n<p>Dapr\u00e9 Albert Jauze <span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.588708620275675\" aria-label=\"Jauze, Albert, Vivre \u00e0 l'\u00eele Bourbon au XVIIIe si\u00e8cle : usages, moeurs et coutumes des habitants d'une colonie fran\u00e7aise sur la route des Indes de 1715 \u00e0 1789, Paris, Riveneuve \u00e9d., 2017, p 48.\">&nbsp;<\/span>, in kaz dann Bourbon 18\u00e8m si\u00e8k n\u00e9na in s\u00fcrfasse 29,5 m2 apepr\u00e9. Lo kaz en boi, dabit\u00fcd l\u00e9 kouv\u00e8r sanm f\u00e9iy, lo plafon l\u00e9 ba, l\u00e9 mal \u00e9kl\u00e9r\u00e9<span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.8923549538581161\" aria-label=\"Jauze, op. cit. p 349.\">&nbsp;<\/span> : \u00ab <em>Il est plus ais\u00e9 de recourir au bois, tr\u00e8s r\u00e9pandu, dont les techniques de mise en \u0153uvre issues du Vieux-Continent et apport\u00e9es notamment par les charpentiers de marine sont \u00e9prouv\u00e9es<\/em> \u00bb<span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.8828253261706149\" aria-label=\"Jauze, op. cit. p 59.\">&nbsp;<\/span>. Souvand\u00e9foi lo kaz n\u00e9na rienk in nivo, \u00e8k in toit deu pante, sinon\u00e7a kate pante. In litografi Antoine Roussin \u00e8k in foto lan\u00e9 1897 i amontre in kaz 18\u00e8m si\u00e8k, i done anou in bon lid\u00e9 dessi in kaz ordin\u00e8r po bann plant\u00ebr z\u00e9pisse, sinon\u00e7a kaf\u00e9.<\/p>\n<figure id=\"attachment_538\" aria-describedby=\"caption-attachment-538\" style=\"width: 800px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/ill-5-web.jpg\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-538 size-full\" src=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/ill-5-web.jpg\" alt=\"\" width=\"800\" height=\"609\" srcset=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/ill-5-web.jpg 800w, https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/ill-5-web-300x228.jpg 300w, https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/ill-5-web-768x585.jpg 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 767px) 89vw, (max-width: 1000px) 54vw, (max-width: 1071px) 543px, 580px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-538\" class=\"wp-caption-text\">Lo kaz lo po\u00e8te Bertin Sinte-Sizane. Louis Antoine Roussin. 1860 apepr\u00e9. Kol. MLD<\/figcaption><\/figure>\n<figure id=\"attachment_540\" aria-describedby=\"caption-attachment-540\" style=\"width: 800px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/ill-6-web.jpg\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-540 size-full\" src=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/ill-6-web.jpg\" alt=\"\" width=\"800\" height=\"515\" srcset=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/ill-6-web.jpg 800w, https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/ill-6-web-300x193.jpg 300w, https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/ill-6-web-768x494.jpg 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 767px) 89vw, (max-width: 1000px) 54vw, (max-width: 1071px) 543px, 580px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-540\" class=\"wp-caption-text\">Lo kaz in plant\u00ebr la Rivi\u00e8r-d\u00e9-Plui. H. Mathieu. 1900 apepr\u00e9. Kol. ADR.<\/figcaption><\/figure>\n<p>N&#8217;i kon\u00e9 t\u00e9 rare i ans\u00e8rve la pi\u00e8r dann deuzi\u00e8m moiti\u00e9 18\u00e8m si\u00e8k<span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.28402081333958007\" aria-label=\"Idem.\">&nbsp;<\/span>. Soman, \u00ab <em>le particulier qui souhaite [recourir \u00e0 construire en pierre] doit non seulement pouvoir, en outre se procurer \u00e0 prix fort de la chaux [pour le mortier] mais aussi compter sur de bons ouvriers. [\u2026] La chaux, produite \u00e0 partir du corail, est faite \u00e0 deux endroits \u00e0 Bourbon [en 1770], au Repos Laleu et \u00e0 la Rivi\u00e8re d\u2019Abord<\/em> \u00bb.<\/p>\n<p>Bann zinformasyon-la i amontre anou bien lo kalit\u00e9 \u00e9ks\u00e9psyon\u00e8l, vantar bann kaz Desbassayns : l\u00e9 bati ansanm moilon masson\u00e9, \u00e8k in landui, \u00e9pila po lo bann zangl, pi\u00e8r en bazalte tay\u00e9. Kaz-la i mez\u00fcre 590 m2 par-la, en deu nivo, i f\u00e9 k\u2019i tonbe lo pl\u00fc gran kaz bati dan la koloni, dan la fin l\u2019<em>Ancien R\u00e9gime<\/em><span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.2447176689841215\" aria-label=\"Dann son livre Albert Jauze i indike ke le bann kaze en bois li la- ressansse dann zarshiv notarial rantr\u2019 1715-1789, n\u00e9na inn surfasse 245-255 m2, dessi in s\u00ebl nivo.\">&nbsp;<\/span>. L\u00e9pok-la, li galize jist sanm in ot kaz priv\u00e9 : lo Shato lo Gol, bati la pl\u00e8ne Sin-Lwi lan\u00e9 1747 par-la. Antoine-Marie Desforges Boucher (1715-1790), in linj\u00e9ni\u00ebr <em>Compagnie des Indes<\/em>, gouv\u00e8rn\u00ebr j\u00e9n\u00e9ral bann zil Maskaringn, depi lan\u00e9 1759 jiska lan\u00e9 1767, la-d\u00e9ssine bann plan shato-la. Li n\u00e9na in batiman prinsipal \u00e8k in l\u00e9taj kouv\u00e8r ansanm in toit mansard\u00e9, par dovan n\u00e9na in galri dessi lo deu nivo kot\u00e9 S\u00fcd. Somank\u00e9 Desforges-Boucher la-pran mod\u00e8l dessi lo kaz malouini\u00e8re bann zarmat\u00ebr breton.<\/p>\n<figure id=\"attachment_542\" aria-describedby=\"caption-attachment-542\" style=\"width: 800px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/ill-7-web.jpg\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-542 size-full\" src=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/ill-7-web.jpg\" alt=\"\" width=\"800\" height=\"595\" srcset=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/ill-7-web.jpg 800w, https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/ill-7-web-300x223.jpg 300w, https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/ill-7-web-768x571.jpg 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 767px) 89vw, (max-width: 1000px) 54vw, (max-width: 1071px) 543px, 580px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-542\" class=\"wp-caption-text\">Shato Lo Gol Sin-Lwi. Louis Antoine Roussin. 1847. Kol. MLD<\/figcaption><\/figure>\n<p>L\u00e9 pa rienk bann kaz Desbassayns n\u00e9na la varang, soman dessi deu nivo, \u00e7a l\u00e9 vr\u00e9man rare po 18\u00e8m si\u00e8k. I artrouve mod\u00e8l-la \u00e8k l\u00e9taj kot\u00e9 Nor la k\u00fcre Sin-Dni, rajout\u00e9 dann zan\u00e9 1750. Jordi la-fine modifi\u00e9. Anpl\u00fcs, lo mod\u00e8l varang dessi deu kot\u00e9, konm dan lo kaz Vill\u00e8le \u00e8k \u00e7at Shoss\u00e9 Roiyal, na pwin d\u2019ot par\u00e8y dann tan-la. Lo varang i forme in gran pi\u00e8sse po anpare sol\u00e8y dan la salle o-mili\u00eb, i forme in l\u00e9spasse kouv\u00e8r, rouv\u00e8r dessi lo jardin. Lo varang lo kaz B\u00e8rnika l\u00e9 jist kot\u00e9 Lou\u00e8st, jordi l\u00e9 kashi\u00e8te par \u00e7ak la-rajout\u00e9 dann zan\u00e9 1970. Sin-Jil-l\u00e9-O, la-f\u00e8rme lo bann varang kot\u00e9 L\u00e8st, apr\u00e9 lan\u00e9 1848, lo fassade kot\u00e9 Lou\u00e8st tan-k\u2019ali l\u00e9 toujour rouv\u00e8r.<\/p>\n<p>19\u00e8m si\u00e8k, n\u00e9na rienk in notab la koloni, Fran\u00e7ois-Xavier Bellier-Montrose, la-tire mod\u00e8l dessi lo troi kaz Desbassayns ke t\u00e9 bati fin 18\u00e8m si\u00e8k. Rantr\u2019 zan\u00e9 1825-1827, somank\u00e9 dapr\u00e9 in plan Jean-Baptiste Renoyal de Lescouble la-f\u00e9 po li, li f\u00e9 batir laba Boi-Rouj Sint-Andr\u00e9, in gran kaz familial en moilon \u00e8k doub varang o-mili\u00eb kot\u00e9 Nor. I rossambe bien lo kaz Sin-Jil-l\u00e9-O, sinon\u00e7a lo Gran Kour Sin-Pol. Promi\u00e9 d\u00e9bu, Boi-Rouj l\u00e9 kouv\u00e8r \u00e8k in largamasse, konm bann kaz Desbassayns. Soman l\u00e9 pa s\u00fcr ditou bann kaz Desbassayns-la la-s\u00e8rve mod\u00e8l po lo kaz Boi-Rouj.<\/p>\n<figure id=\"attachment_544\" aria-describedby=\"caption-attachment-544\" style=\"width: 800px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/ill-8-web.jpg\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-544 size-full\" src=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/ill-8-web.jpg\" alt=\"\" width=\"800\" height=\"463\" srcset=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/ill-8-web.jpg 800w, https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/ill-8-web-300x174.jpg 300w, https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/ill-8-web-768x444.jpg 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 767px) 89vw, (max-width: 1000px) 54vw, (max-width: 1071px) 543px, 580px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-544\" class=\"wp-caption-text\">Lo kaz Boi-Rouj. J-B. Dumas. 1829-1830 par-la. Kol. ADR<\/figcaption><\/figure>\n<h3>Apr\u00e8 Madanm Desbassayns<\/h3>\n<p>Lan\u00e9 1800 kan son mari l\u00e9 mor, Ombline Panon-Desbassayns i \u00e9rite Sin-Jil-l\u00e9-O. Lan\u00e9 apr\u00e9, kan son papa l\u00e9 mor, \u00e8l i \u00e9rite B\u00e8rnika, pl\u00fcs lo t\u00e9rin lanplasman Shoss\u00e9 Roiyal. Lan\u00e9 1846, kan \u00e9l l\u00e9 mor son tour, la-partaje son bien : Sin-Jil-l\u00e9-O i rovien bann famiy Vill\u00e8le ; B\u00e8rnika l\u00e9 partaj\u00e9 rantr\u2019 Joseph Panon Desbassayns, Euphrasie Pajot, Ursule Hamelin \u00e8k Claire Vetch, zot toute l\u00e9 son d\u00e9ssandan ; lo Gran Kour i r\u00e8ste dan lindivizion. Dessi lo deu dom\u00e8n agrikol n\u00e9na shakinn in l\u00fczine do-sik, bati dann zan\u00e9 1820-1830.<\/p>\n<p>Depi lan\u00e9 1846 jiska 1974, lo gran kaz Sin-Jil-l\u00e9-O c\u00e9 lo propri\u00e9t\u00e9 bann z\u00e9riti\u00e9 Jean-Baptiste de Vill\u00e8le, jiska tank\u2019 lo D\u00e9partman La R\u00e9nyon la-asht\u00e9. Lo pl\u00fcs gran shanjman zot la-f\u00e9 dann zan\u00e9-la, c\u00e9 d\u2019 f\u00e8rme lo bann varang po agrandi la kaz. Sasp\u00e9 lav\u00e9 r\u00e9nove kaz-la, dann zan\u00e9 1930, parsk la-m\u00e8te fen\u00e8te en boi deu batan po ranplasse fen\u00e8te in batan. Depi lan\u00e9 1974 lo kaz Vill\u00e8le la-vni in m\u00fcz\u00e9 istorik, la-f\u00e9 inp\u00e9 d\u2019 shanjman an-ndan la kaz.<\/p>\n<figure id=\"attachment_546\" aria-describedby=\"caption-attachment-546\" style=\"width: 800px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/ill-9-web.jpg\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-546 size-full\" src=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/ill-9-web.jpg\" alt=\"\" width=\"800\" height=\"524\" srcset=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/ill-9-web.jpg 800w, https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/ill-9-web-300x197.jpg 300w, https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/ill-9-web-768x503.jpg 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 767px) 89vw, (max-width: 1000px) 54vw, (max-width: 1071px) 543px, 580px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-546\" class=\"wp-caption-text\">Fassade kot\u00e9 Lou\u00e8st m\u00fcz\u00e9 de Vill\u00e8le. 1980 par-la. Kol. priv\u00e9<\/figcaption><\/figure>\n<p>Lan\u00e9 1847, Edouard Man\u00e8s i ash\u00e8te lo dom\u00e8n B\u00e8rnika. La famiy Etchegaray l\u00e9 propi\u00e9t\u00e8r depi lan\u00e9 1855 jiska 1873. Lo kaz i r\u00e8ste par\u00e8y : la fin 19\u00e8m si\u00e8k \u00e8l n\u00e9na ankor in toit-t\u00e9rasse, \u00e8k somank\u00e9 ankor bann varang rouv\u00e8r dessi kot\u00e9 Lou\u00e8st. Lan\u00e9 1909, la famiy Martin i rash\u00e8te lo kaz B\u00e8rnika, davoir la- shanj\u00e9 komansman 20\u00e8m si\u00e8k : la-poze troi toit kate pante po ranplasse lo toit-t\u00e9rasse. Sasp\u00e9 m\u00e8m l\u00e9pok-la, la-f\u00e8rme lo bann varang t\u00e9 i done kot\u00e9 m\u00e8r. Lan\u00e9 1920, lo dom\u00e8n i tonbe dann patrimoine la <em>S.A. de l\u2019\u00c9peron<\/em>. Lo 18 d\u00e9ssanm lan\u00e9 1940, bann zadministrat\u00ebr sossi\u00e9t\u00e9-la i vande lo kaz B\u00e8rnika \u00e8k lo troi z\u00e9ktar la t\u00e8r bann <em>Fr\u00e8res des \u00c9coles Chr\u00e9tiennes<\/em> po f\u00e9 in kol\u00e8j dessi. La kongr\u00e9gasyon i shanje en gran lo bann fassade, i rajoute batiman en pl\u00fcs. Jordi, c\u00e9 in lan\u00e8ks <em>Lyc\u00e9e La Salle Maison Blanche<\/em>.<\/p>\n<figure id=\"attachment_548\" aria-describedby=\"caption-attachment-548\" style=\"width: 800px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/ill-10-web.jpg\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-548 size-full\" src=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/ill-10-web.jpg\" alt=\"\" width=\"800\" height=\"535\" srcset=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/ill-10-web.jpg 800w, https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/ill-10-web-300x201.jpg 300w, https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/ill-10-web-768x514.jpg 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 767px) 89vw, (max-width: 1000px) 54vw, (max-width: 1071px) 543px, 580px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-548\" class=\"wp-caption-text\">Fassade kot\u00e9 Lou\u00e8st lo kaz B\u00e8rnika. 1940 par-la. Kol. FEC<\/figcaption><\/figure>\n<figure id=\"attachment_550\" aria-describedby=\"caption-attachment-550\" style=\"width: 800px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/ill-11-web.jpg\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-550 size-full\" src=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/ill-11-web.jpg\" alt=\"\" width=\"800\" height=\"529\" srcset=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/ill-11-web.jpg 800w, https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/ill-11-web-300x198.jpg 300w, https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/ill-11-web-768x508.jpg 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 767px) 89vw, (max-width: 1000px) 54vw, (max-width: 1071px) 543px, 580px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-550\" class=\"wp-caption-text\">Fassade kot\u00e9 Nor \u00e8k kot\u00e9 L\u00e9st lo kaz B\u00e8rnika. 1940 par-la. Kol. FEC<\/figcaption><\/figure>\n<p>Po fini, rantr\u2019 1846-1854, lo gran kaz Shoss\u00e9 Roiyal, l\u00e9 pa partaj\u00e9. Lo 9 juli\u00e9 1854 i vande ali lankan. Camille Jurien de La Gravi\u00e8re, lo s\u00ebl fiy Joseph Panon Desbassayns, i ash\u00e8te lo kaz. Lo 18 s\u00e9ktanm 1858, six zan apr\u00e9, konm madanm-la i \u00e8me bonp\u00e9 la relijion, \u00e8l i s\u00e8de L\u00e9v\u00e9sh\u00e9 lo t\u00e9rin lanplasman. I bati in kol\u00e8j batiz\u00e9 <em>Saint-Charles<\/em>. Deuzi\u00e8m moiti\u00e9 19\u00e8m si\u00e8k la-monte in sharpante-tuile dessi lo toit-t\u00e9rasse. Lan\u00e9 1874 par-la, l\u00ebrk i transf\u00e8re lo kol\u00e8j-la Sin-Dni, lo kaz i r\u00e8ste vide, i d\u00e9grinne : dann zan\u00e9 1950, i tonbe totalman en ruine. Lo toit, lo plansh\u00e9, lo fen\u00e8te kissoi vitr\u00e9, kissoi en bois, na p\u00fc rien. Lo bann zandui l\u00e9 bien abim\u00e9.<\/p>\n<figure id=\"attachment_552\" aria-describedby=\"caption-attachment-552\" style=\"width: 800px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/ill-12-web.jpg\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-552 size-full\" src=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/ill-12-web.jpg\" alt=\"\" width=\"800\" height=\"706\" srcset=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/ill-12-web.jpg 800w, https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/ill-12-web-300x265.jpg 300w, https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/ill-12-web-768x678.jpg 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 767px) 89vw, (max-width: 1000px) 54vw, (max-width: 1071px) 543px, 580px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-552\" class=\"wp-caption-text\">Kol\u00e8j la Shoss\u00e9. 1930 par-la. Kol. J-F. Hibon de Frohen<\/figcaption><\/figure>\n<p>Lan\u00e9 1959, L\u00e9v\u00e9sh\u00e9 \u00e8k lantante shinoi Kuo-Ming-Tang i signe in konvansyon. Lantante-la i r\u00e9nove lo kaz. Lo P\u00e8r Antoine Lan Pin Ho i rouve in l\u00e9kol franko-shinoi an-ndan. Bann klasse l\u00e9 anba, lo dortoir anl\u00e8r l\u00e9taj. Lan\u00e9 1970, kan i f\u00e8rme l\u00e9kol, i transforme ali en d\u00e9po. Depi 1982 jiska 2011, Lamikal franko-shinoi i ardone landroi-l\u00e0 son misyon k\u00fcltir\u00e8l. Apr\u00e9\u00e7a L\u00e9v\u00e9sh\u00e9 la-s\u00e8de ali la m\u00fcnissipalit\u00e9 Sin-Pol.<\/p>\n","protected":false},"author":5,"featured_media":8600,"parent":8573,"menu_order":20,"template":"","class_list":["post-8587","documentaire","type-documentaire","status-publish","has-post-thumbnail","hentry"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/re\/wp-json\/wp\/v2\/documentaire\/8587","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/re\/wp-json\/wp\/v2\/documentaire"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/re\/wp-json\/wp\/v2\/types\/documentaire"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/re\/wp-json\/wp\/v2\/users\/5"}],"up":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/re\/wp-json\/wp\/v2\/documentaire\/8573"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/re\/wp-json\/wp\/v2\/media\/8600"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/re\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=8587"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}