{"id":8702,"date":"2022-06-29T12:33:32","date_gmt":"2022-06-29T10:33:32","guid":{"rendered":"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/?post_type=documentaire&#038;p=8702"},"modified":"2025-11-27T11:16:25","modified_gmt":"2025-11-27T07:16:25","slug":"bann-mouvman-po-labolisyon","status":"publish","type":"documentaire","link":"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/re\/documentaires\/labolisyon\/bann-mouvman-po-labolisyon\/","title":{"rendered":"Bann mouvman po labolisyon"},"content":{"rendered":"<h1>Bann labolisyon l\u00e9sklavaj \u00e8k lo ka r\u00e9nyon\u00e9<\/h1>\n<h2>\nLa Franse n\u00e9na in partik\u00fclarit\u00e9 : \u00e8l la-aboli l\u00e9sklavaj an-deu foi dann son bann koloni, promi\u00e9 foi l\u00e9pok la <em>R\u00e9volution<\/em>, par lo d\u00e9kr\u00e9 lo 4 f\u00e9vri\u00e9 1794, deuzi\u00e8m foi par lo d\u00e9kr\u00e9 27 avriy 1848 port\u00e9 par Victor Schoelcher po la <em>IIe\u00a0R\u00e9publique.<\/em><\/h2>\n<p>Rantr\u2019 l\u00e9-deu, lo <em>Consulat<\/em> \u2014 k\u2019t\u00e9 i doi am\u00e8ne Bonaparte po fonde son Lanpir \u2014 la-d\u00e9sside arvnir dessi lorde kolonial, parlf\u00e8te la-r\u00e9tabli la tr\u00e8te n\u00e9gri\u00e9 \u00e8k l\u00e9sklavaj lan\u00e9 1802 apartir. Dann kont\u00e8ks nasyonal-la, inn partik\u00fclarit\u00e9 po La R\u00e9nyon, \u00e8l la-kon\u00fc rienk lo deuzi\u00e8m labolisyon.<\/p>\n<h3>Promi\u00e9 labolisyon lan\u00e9 1794<\/h3>\n<p>Ansanm Port\u00fcgal, Langlet\u00e8r, L\u00e9spagne, La Franse l\u00e9t\u00e9 lo 4\u00e8m gran puissanse la-organize la tr\u00e8te n\u00e9gri\u00e9 rantr\u2019 16\u00e8m-19\u00e8m si\u00e8k. <em>L\u2019Etat royal<\/em> t\u00e9 i ankouraje lo kom\u00e8rse z\u00e9sklav afrikin po fourni la mind\u00ebv bann kolon frans\u00e9, dann Loss\u00e9an Atlantik (Sin-Doming, Gwadloup, Dominik, Matinik, Sinte-L\u00fcssi, Gr\u00ebnade, Gwiyann), \u00e9pila dann Loss\u00e9an Indien (lil Bourbon \u00e8k lil de Franse \u2014 k\u2019la-vn\u00fc La R\u00e9nyon \u00e8k Moris) \u2014 \u00e9pila Mayote dann 19\u00e8m si\u00e8k).<\/p>\n<p>Promi\u00e9 labolisyon lan\u00e9 1794 l\u00e9 pa rienk in lakte g\u00e9n\u00e9rozit\u00e9 bann d\u00e9p\u00fct\u00e9 la j\u00ebne <em>R\u00e9publique fran\u00e7aise<\/em>. Lo d\u00e9p\u00fct\u00e9 filozof Condorcet, in manb la <em>Soci\u00e9t\u00e9 des amis des Noirs<\/em>, lav\u00e9 d\u00e9nonse in \u00ab krim kontr\u2019 l\u00e9sp\u00e8sse \u00fcmin \u00bb. Soman in bann t\u00e9ritoir t\u00e8lman loin t\u00e9 i p\u00eb int\u00e9r\u00e8sse ki\u00e7a ? Dann son cahier de dol\u00e9ances lan\u00e9 1789, Champagney in pti kom\u00fcne Fransh-Kont\u00e9 la-demande s\u00fcprime l\u00e9sklavaj, \u00e7a l\u00e9t\u00e9 in l\u00e9ks\u00e8psyon bien rar ! Labolisyon 1794 l\u00e9 an-promi\u00e9 la kons\u00e9kanse la r\u00e9volte bann z\u00e9sklav Sin-Doming, lo pl\u00fcs gran koloni do-sik La Franse. Anpl\u00fcs la r\u00e9volte k\u2019la-komanse dan la nuite lo 22-23\u00a0oute 1791 \u2014 Toussaint Louverture i dovien son sh\u00e8f anbl\u00e9matik \u2014 L\u00e9spagne \u00e8k Langlet\u00e8r la-rante an-gu\u00e8r kontr\u2019 la Franse. San prande lavi \u00e8k Paris, L\u00e9ger-F\u00e9licit\u00e9 Sonthonax \u00e8k Etienne Polverel, lo deu komiss\u00e8r sivil la R\u00e9p\u00fcblik Sin-Doming, la-d\u00e9sside proklame labolisyon lo 29 oute lan\u00e9 1793 (zot lav\u00e9 bezoin bann Noir po konbate bann solda britanik \u00e8k \u00e9spagnol). Konm l\u00e9t\u00e9 d\u00e9ja f\u00e9, la <em>Convention nationale<\/em> la-aprouve vitman d\u00e9ssizion-la, la-aplike labolisyon dann toute bann koloni frans\u00e9 lo 4 f\u00e9vri\u00e9 1794 (<em>16\u00a0pluvi\u00f4se an II de la R\u00e9publique<\/em>). Soman d\u00e9kr\u00e9-la l\u00e9 pa aplik\u00e9 dann lil de Franse \u00e8k La R\u00e9nyon akoz lan\u00e9 1796, bann kolon la-arm\u00e8te dann zot bato lo bann l\u00e9miss\u00e8r k\u2019la-vn\u00fc aporte la nouv\u00e8l. Dann Latlantik, la Matinik k\u2019lo bann kolon la-done bann Britanik lo 22 mars 1794, i kon\u00e9 pa nonpl\u00fcs labolisyon.<\/p>\n<figure id=\"attachment_5758\" aria-describedby=\"caption-attachment-5758\" style=\"width: 886px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/labolition_de_lesclavage_proclame_a_la_convention.jpg\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-5758 size-full\" src=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/labolition_de_lesclavage_proclame_a_la_convention.jpg\" alt=\"\" width=\"886\" height=\"700\" srcset=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/labolition_de_lesclavage_proclame_a_la_convention.jpg 886w, https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/labolition_de_lesclavage_proclame_a_la_convention-300x237.jpg 300w, https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/labolition_de_lesclavage_proclame_a_la_convention-768x607.jpg 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 767px) 89vw, (max-width: 1000px) 54vw, (max-width: 1071px) 543px, 580px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-5758\" class=\"wp-caption-text\">Labolisyon l\u00e9sklavaj proklam\u00e9 la <em>Convention<\/em>. Nicolas-Andr\u00e9 Monsiau, Charles Th\u00e9venin. <br \/>D\u00e9ssin, pl\u00fcm, lavi, gouash. <br \/>Kol\u00e8ksyon M\u00fcz\u00e9 Carnavalet, Histoire de Paris<\/figcaption><\/figure>\n<p>Claude Wanquet la-\u00e9t\u00fcdi\u00e9 \u00e8k latansion la p\u00e9riod r\u00e9vol\u00fcsyon\u00e8r lil La R\u00e9nyon, l\u00fc amontre koman la k\u00e9stion labolisyon i tonbe an-plin dan lo probl\u00e8m bann kolon n\u00e9na<span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.5501608952095933\" aria-label=\"Claude Wanquet, Le rejet formel de l\u2019abolition de l\u2019esclavage, Histoire d\u2019une r\u00e9volution. La R\u00e9union (1799-1803), Gen\u00e8ve, Jeanne Laffitte, 1981, t. II, pp. 465-497.\">&nbsp;<\/span>. La r\u00e9volte bann z\u00e9sklav Sin-Doming i obs\u00e8de toute demoun, maitr\u2019 konm z\u00e9sklav. Nicolas Lemarchand, lo ropr\u00e9zantan demi-ofissi\u00e8l lil dann la <em>Convention<\/em> rantr\u2019 1793-1794, l\u00e9 inn anparmi bann pl\u00fcs gran propri\u00e9t\u00e8r z\u00e9sklav dann lil. Pourtan l\u00fc tonbe dakor \u00e8k labolisyon<span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.5607347287656439\" aria-label=\"Lemarchand l\u00e9 s\u00fcpl\u00e9an lo d\u00e9p\u00fct\u00e9 Louis Marie Bertrand, \u00e9lu la L\u00e9gislative depi lo 29 mars 1792 jiska la dissol\u00fcsyon lassanbl\u00e9 lo 20 s\u00e9ktanm. L\u00fc \u00e9ss\u00e8ye prande la plasse Bertrand, soman la Convention i rof\u00fcze argarde son kandidat\u00fcr. Malgr\u00e9 \u00e7a i jou\u00e9 lo rol in d\u00e9p\u00fct\u00e9 demi-ofissi\u00e8l.  Claude Wanquet, Les premiers d\u00e9put\u00e9s de La R\u00e9union \u00e0 l\u2019Assembl\u00e9e nationale. Quatre insulaires en R\u00e9volution (1790-1798), Paris, Karthala, 1992.\">&nbsp;<\/span>. L\u00fc f\u00e9 \u00e7a par r\u00e9alism, \u00e9pila par patriostism ossi parsk l\u00fc v\u00eb sirtou pa voir lil f\u00e9 s\u00e9ss\u00e9ssion \u00e8k la Franse konm la-ariv\u00e9 an-Matinik. M\u00e8m si Lemarchand i r\u00e9klame in lindamnit\u00e9 po bann propri\u00e9t\u00e8r, o-nom lo droi la propri\u00e9t\u00e9 garanti par la D\u00e9klarasyon bann droi demoun, lo 12 janvi\u00e9 1795 lassanbl\u00e9 kolonial lil i f\u00e9 kon\u00e8te son traka akoz la pozisyon son ropr\u00e9zantan Paris. Lassanbl\u00e9 l\u00e9 bien soulaj\u00e9 l\u00e8rk Lemarchand i artourne La R\u00e9nyon, l\u00fc f\u00e9 kon\u00e8te l\u00fc renonse porte d\u00e9p\u00fct\u00e9, \u00e9pila l\u00fc retourne an-Franse. L\u00fc la-kontinu\u00e9 afirme son konviksyon abolisyionist, m\u00e8m-tan l\u00fc la-garde son dom\u00e8n \u00e8k z\u00e9sklav La R\u00e9nyon, somank\u00e9 po pa m\u00e8te la pagaye dan la sossi\u00e9t\u00e9, po pa m\u00e8te dann maliz\u00e9 son bann kamarade fid\u00e8l l\u00fc nav\u00e9 dann lil.<\/p>\n<p>Lan\u00e9 1795, deu d\u00e9p\u00fct\u00e9 i ropr\u00e9zante lil la <em>Convention<\/em>, Jean-Baptiste Detcheverry \u00e8k Pierre Charles Emmanuel Besnard zot ossi l\u00e9 dakor \u00e8k lo d\u00e9kr\u00e9 <em>16 pluvi\u00f4se an II<\/em> an-Franse. Soman dapr\u00e9 Claude Wanquet malgr\u00e9 zot langajman filantropik, sasp\u00eb n\u00e9na bonp\u00e9 d\u2019maliz\u00e9 po pa dire in doub parol. Zot i rokon\u00e9 lakte labolisyon l\u00e9 inportan soman i fo garanti la s\u00e9k\u00fcrit\u00e9 \u00e8k lorde avan d\u00e9sside son laplikasyon dan la koloni. Zot i d\u00e9fande sirtou lo droi bann kolon d\u00e9sside par zot m\u00e8m lo m\u00e8y\u00ebr mani\u00e8r aplike d\u00e9ssizion-la. Po \u00e7a m\u00e8m zot l\u00e9 bien kontan la-pa anvoye tout-d\u2019s\u00fcite bann komiss\u00e8r po f\u00e9 trava\u00efy-la, akoz dapr\u00e9 zot la bezoin pr\u00e9kosyon, r\u00e9fl\u00e8ksyon po m\u00e8te an-plasse in shanjman \u00e9konomik \u00e8k sossial konm \u00e7a. Parlf\u00e8te an-promi\u00e9 zot i v\u00eb \u00e8te s\u00fcr k\u2019bann kolon i p\u00eb d\u00e9sside par zot m\u00e8m, akoz zot i \u00e9stime depi Paris banna i konpran pa la r\u00e9alit\u00e9 bann zil. L\u00e8rk lo 26 janvi\u00e9 1796, le <em>Directoire<\/em> \u2014 d\u00e9ranj\u00e9 par lo silanse bann lassanbl\u00e9 kolonial Maskar\u00e8gn dessi lo d\u00e9kr\u00e9 labolisyon \u2014 i d\u00e9sside anvoye po deu zan\u00e9, Ren\u00e9 Baco de la Chapelle \u00e8k Etienne Burnel deu komiss\u00e8r \u00e8k gran-gran pouvoir. Bann d\u00e9p\u00fct\u00e9 La R\u00e9nyon l\u00e9 pa dakor ditou akoz t\u00e9 i di Burnel l\u00e9t\u00e9 tro br\u00fctal. Lo 18 juin, l\u00e8rk lo deu ropr\u00e9zantan lo <em>Directoire<\/em> Baco \u00e8k Burnel i arrive Port-Louis, promi\u00e9 kontak l\u00e9 pa loin gat\u00e9 akoz banna i f\u00e9 kon\u00e8te lassanbl\u00e9 kolonial Lil de Franse zot l\u00e9 par\u00e9 po aplike konmkifo la <em>Constitution de l\u2019an III<\/em> po f\u00e9 deu d\u00e9partman \u00e8k lo deu zil, parlf\u00e8te t\u00e9 i s\u00fcprime <em>de facto<\/em> lo deu zassanbl\u00e9 kolonial. San atande i aborde la k\u00e8stion labolisyon, bann kolon i kapaye l\u00e9 deu bononm. I v\u00eb anvoye azot dir\u00e8k Philippines po \u00e9loigne azot d\u2019Paris pl\u00fcs lontan. Kanm\u00e8m \u00e7a l\u00e9 pa maliz\u00e9 po gaingne \u00e8k l\u00e9kipaj zot rotour po la Franse.<\/p>\n<figure id=\"attachment_5761\" aria-describedby=\"caption-attachment-5761\" style=\"width: 512px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/agent_du_directoire_executif_dans_les_colonies_francaises.jpg\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"taille-initiale wp-image-5761 size-full\" src=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/agent_du_directoire_executif_dans_les_colonies_francaises.jpg\" alt=\"\" width=\"512\" height=\"700\" srcset=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/agent_du_directoire_executif_dans_les_colonies_francaises.jpg 512w, https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/agent_du_directoire_executif_dans_les_colonies_francaises-219x300.jpg 219w\" sizes=\"auto, (max-width: 512px) 100vw, 512px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-5761\" class=\"wp-caption-text\">Agent du Directoire Ex\u00e9cutif dans les Colonies Fran\u00e7aises. Pierre Michel Alix, grav\u00ebr ; <br \/>Jean-Fran\u00e7ois Garneray, lot\u00ebr lo mod\u00e8l. Aquatinte. <br \/>Kol\u00e8ksyon M\u00fcz\u00e9 Carnavalet, Histoire de Paris<\/figcaption><\/figure>\n<p>Lo deu d\u00e9p\u00fct\u00e9 r\u00e9nyon\u00e9, tro kontan la-ranvoye bann komiss\u00e8r, i ass\u00fcre la koloni k\u2019Paris n\u00e9na bon lintansyon. Malgr\u00e9 \u00e7a zot i kontin\u00fc\u00e9 afirme zot konviksyon abolisyonist. Zot i v\u00eb sirtou afirme zot patriotism parsk j\u00e9opolitikman l\u00e9 inportan kons\u00e8rve l\u00e9 deu zil po La Franse dan lo kont\u00e8ks la l\u00fcte kontr\u2019 Langlet\u00e8r po la dominanse maritim. Dapr\u00e9 zot, Maskar\u00e8gn t\u00e9 i p\u00eb \u00e8te in bon poin-d\u2019rantr\u00e9 po pa p\u00e8rde Linde. Bann kolon i rof\u00fcze labolisyon, o-nom lorde sossial, i fini par fashe ansanm z\u00e9l\u00fc, parlf\u00e8te ansanm Paris, alorse zot i organize pa z\u00e9l\u00e8ksyon po ronouv\u00e8le zot d\u00e9p\u00fct\u00e9. Depi lan\u00e9 1796, lil i kon\u00e9 inn sit\u00fcasyon \u00e9konomik maliz\u00e9, \u00e7a i am\u00e8ne la disparisyon lotorit\u00e9 dann in kont\u00e8ks la p\u00ebr linvazion bann Zangl\u00e9.<br \/>\nMois d\u2019f\u00e9vri\u00e9 1798, l\u00e8rk Bonaparte i ropran lotorit\u00e9 dessi lo <em>Directoire<\/em>, la nouv\u00e8l i f\u00e9 p\u00ebr bann anti-abolisyonist La R\u00e9nyon. Zot nav\u00e9 la krinte bann r\u00e9p\u00fcblikin abolisyonist i rovien o-pouvoir. In r\u00e9volte i p\u00e8te dan lo S\u00fcd parsk i anonse i sar s\u00e9zir lo bien bann kontrib\u00fcab la pokor p\u00e8ye zot zinpo, ossi parsk n\u00e9na la p\u00ebr lassanbl\u00e9 kolonial i ali\u00e9 \u00e8k bann Zangl\u00e9. Anparmi bann r\u00e9volt\u00e9 k\u2019la fini par largue lo corps, n\u00e9na lo p\u00e8re Lafosse franshman abolisyonist. L\u00fc l\u00e9 ar\u00e9t\u00e9, l\u00e9 \u00e9ksp\u00fcls\u00e9 ansanm d\u2019ot men\u00ebr.<\/p>\n<p>La krinte labolisyon i fini l\u00e8rk Bonaparte i arive o-pouvoir. Lan\u00e9 1802, l\u00fc d\u00e9sside ofissi\u00e8lman kons\u00e8rve l\u00e9sklavaj ou\u00e7a l\u00e9t\u00e9 pokor dispar\u00e8te (dann Loss\u00e9an Indien \u00e8k La Matinik). An-m\u00e8m-tan l\u00fc anvoye deu l\u00e9sp\u00e9disyon milit\u00e8r po kraze bann troupe Toussaint Louverture Sin-Doming \u00e9pila \u00e7at Louis Delgr\u00e8s an-Gwadloup k\u2019i rof\u00fcze lo rotour l\u00e9sklavaj, l\u00fc kriye : \u00ab\u00a0Vive lib sinon\u00e7a gaingne la mor \u00bb. Si la sossi\u00e9t\u00e9 \u00e9sklavajist l\u00e9 r\u00e9tabli apr\u00e9 in massak an-Gwadloup, parkonte, Sin Doming i dovien lo promi\u00e9 R\u00e9p\u00fcblik noir ind\u00e9pendan, la-pran lo nom Ayiti lan\u00e9 1804.<\/p>\n<p>Lan\u00e9 1815, l\u00e8rk Napol\u00e9on i kapote, lo <em>Congr\u00e8s de Vienne<\/em>, i r\u00e9\u00fcni toute bann vink\u00ebr, i d\u00e9sside int\u00e8rdire la tr\u00e8te n\u00e9gri\u00e9. Vr\u00e9 po vr\u00e9man lo trafik i kontin\u00fc\u00e9, m\u00e9soman an-Franse \u00e7a i int\u00e9r\u00e8sse pa p\u00e8rsone. Lo konba l\u00e9 pa nonpl\u00fcs san-risk dann bann koloni. Lan\u00e9 1823, lo martinik\u00e9 Cyrille Bissette i \u00e9krire in mani\u00e8r anonime in broch\u00fcr i ap\u00e8le <em>De la situation des gens de couleur libres aux Antilles fran\u00e7aises<\/em>, po d\u00e9nonse lo sist\u00e8m \u00e9sklavajist, po r\u00e9klame lo droi sivik po bann Noir lib, po propoze lo rasha bann z\u00e9sklav f\u00fcramezir, po gaingne l\u00e9kol grat\u00fcite po bann nouvo zafranshi. L\u00fc l\u00e9 d\u00e9nons\u00e9, ar\u00e9t\u00e9, bani a-p\u00e8rp\u00e9t\u00fcit\u00e9. L\u00fc f\u00e9 ap\u00e8l soman l\u00fc l\u00e9 mark\u00e9 o-f\u00e8r rouj, kondan\u00e9 o-gal\u00e8r a-p\u00e8rp\u00e8te. L\u00fc ref\u00e9 ap\u00e8l, boud\u00fckonte l\u00fc l\u00e9 bani d\u2019bann koloni frans\u00e9 po dix zan\u00e9.<\/p>\n<figure id=\"attachment_5764\" aria-describedby=\"caption-attachment-5764\" style=\"width: 525px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/Cyrille_Bissette2.jpg\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"taille-initiale wp-image-5764 size-full\" src=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/Cyrille_Bissette2.jpg\" alt=\"\" width=\"525\" height=\"700\" srcset=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/Cyrille_Bissette2.jpg 525w, https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/Cyrille_Bissette2-225x300.jpg 225w\" sizes=\"auto, (max-width: 525px) 100vw, 525px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-5764\" class=\"wp-caption-text\">Cyrille Charles Auguste Bissette. Fran\u00e7ois Le Villain. Lithographie.<br \/>Dann <em>Pr\u00e9cis historique de la traite des noirs et de l&#8217;esclavage colonial, contenant l&#8217;origine de la traite, son progr\u00e8s, son \u00e9tat actuel<\/em>&#8230; par Joseph-Elz\u00e9ar Mor\u00e9nas. \u2013 Paris : J.-E. Mor\u00e9nas, 1828. &#8211; P. 266<br \/>Kol\u00e8ksyon Bibliot\u00e8k nasyonal la Franse<\/figcaption><\/figure>\n<p>Dann la Grande-Bretagne, parkonte n\u00e9na in linportan mouvman prot\u00e9stasyon favorab po labolisyon dann lopinion p\u00fcblik : p\u00e9tisyon, distrib\u00fcsyon trakt \u00e9pila boykot bann marshandiz i sorte dann koloni \u00e9sklavajist. I fo dire la lib\u00e8rt\u00e9 d\u2019koz\u00e9 l\u00e9 pl\u00fcs inportan depi la fin 17\u00e8m si\u00e8k dann p\u00e9i-la. Mobilizasyon bone-h\u00ebr-la i am\u00e8ne la Grande-Bretagne abolir la tr\u00e8te lan\u00e9 1807 apartir, \u00e9pila l\u00e9sklavaj lan\u00e9 1833. William Wilberforce \u00e8k Thomas Clarkson i done in bon l\u00e9lan labolisyonism\u2019.<br \/>\nClarkson i gaingne organize deu konvansyon mondial kontr\u2019 l\u00e9sklavaj dann Londre, inn lan\u00e9 1840, l\u2019ot lan\u00e9 1843. An-Franse c\u00e9 lo mouvman prot\u00e9stan i kr\u00e9e lo Komit\u00e9 po labolisyon la tr\u00e8te dann la <em>Soci\u00e9t\u00e9 de la morale Chr\u00e9tienne<\/em>. Dann zan\u00e9 1820 lab\u00e9 Gr\u00e9goire i ropran son konba kontr\u2019 l\u00e9sklavaj k\u2019l\u00fc lav\u00e9 komanse pandan la <em>R\u00e9volution<\/em>. M\u00e9 soman c\u00e9 rienk lan\u00e9 1834 apr\u00e9 labolisyon britanik la <em>Soci\u00e9t\u00e9 fran\u00e7aise pour l\u2019abolition de l\u2019esclavage<\/em> i sorte dann gran sol\u00e8y po vr\u00e9man.<br \/>\nM\u00e8m si sossi\u00e9t\u00e9-la la-s\u00e8ke an-plasse l\u00e9pok <em>Monarchie de Juillet<\/em>, anparmi son bann zad\u00e9ran n\u00e9na Lamartine, Tocqueville sinon\u00e7a Victor Schoelcher. Mois de mars 1848, Cyrille Bissette i r\u00e9\u00fcni lo <em>Club des amis des Noirs<\/em> fr\u00e9kant\u00e9 par Alexandre Dumas lo papa \u00e8k lo garson. Lo bann dirijan lo <em>Club<\/em> la m\u00e8m invite Victor Schoelcher po vn\u00fc \u00e9splike son bann zid\u00e9 dessi labolisyon, m\u00e9 soman l\u00fc la-rof\u00fcz\u00e9 akoz l\u00fc la-kalk\u00fcle l\u00e9t\u00e9 pa lo bon moman. Schoelcher \u00e8k Bissette la-dr\u00e8sse kar\u00e9man l\u2019inn-kontr\u2019-l\u2019ot, m\u00e8m si zot t\u00e9 i partaje lo m\u00e8m konba abolisyonist.<\/p>\n<h3>La segonde labolisyon lan\u00e9 1848<\/h3>\n<p>La totalit\u00e9 bann notab La R\u00e9nyon l\u00e9 a-fon kontr\u2019 labolisyon l\u00e9sklavaj. Parlf\u00e8te, lo gouv\u00e8rn\u00ebr Gra\u00ebb,<\/p>\n<figure id=\"attachment_3472\" aria-describedby=\"caption-attachment-3472\" style=\"width: 432px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2020\/10\/1990-11.jpg\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"taille-initiale wp-image-3472 size-full\" src=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2020\/10\/1990-11.jpg\" alt=\"\" width=\"432\" height=\"600\" srcset=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2020\/10\/1990-11.jpg 432w, https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2020\/10\/1990-11-216x300.jpg 216w\" sizes=\"auto, (max-width: 432px) 100vw, 432px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-3472\" class=\"wp-caption-text\">E. F. Joseph Graeb, kapit\u00e8ne v\u00e9sso, gouv\u00e8rn\u00ebr lil Bourbon depi 1846 jiska oktob 1848. <br \/>Louis Antoine Roussin. Parla 1879. Litografi. <br \/>Kol\u00e8ksyon M\u00fcz\u00e9 Vill\u00e8le<\/figcaption><\/figure>\n<p>i ranvoye san r\u00e9sp\u00e9 le p\u00e8re Alexandre Monnet, konsid\u00e9r\u00e9 konm abolisyonist, mois d\u2019s\u00e9ktanm 1847.<\/p>\n<figure id=\"attachment_1243\" aria-describedby=\"caption-attachment-1243\" style=\"width: 420px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/fig-5-8.jpg\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"taille-initiale wp-image-1243 size-full\" src=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/fig-5-8.jpg\" alt=\"\" width=\"420\" height=\"600\" srcset=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/fig-5-8.jpg 420w, https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/fig-5-8-210x300.jpg 210w\" sizes=\"auto, (max-width: 420px) 100vw, 420px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-1243\" class=\"wp-caption-text\">A. H. Xavier Monnet. Louis Antoine Roussin. Lan\u00e9 1862. Litografi.<br \/>Kol\u00e8ksyon M\u00fcz\u00e9 Vill\u00e8le<\/figcaption><\/figure>\n<p>Dan la sossi\u00e8t\u00e9 kons\u00e8rvatris d\u2019lil, l\u00e9 pl\u00fcto rar trouve demoun \u00e8k in pozisyon ke l\u00e9 pa r\u00e8de dessi k\u00e9stion-la. L\u00e9krivin Eug\u00e8ne Dayot \u2014 dann <em>Bourbon pittoresque<\/em> l\u00fc rakonte, la shass bann Noir maron \u2014 l\u00e9 pa vr\u00e9man kontr\u2019 labolisyon, soman l\u00fc rof\u00fcze in laplikasyon f\u00e9 tro vitman, avan k\u2019bann z\u00e9sklav la-fine gaingne inn tip\u00eb linstruksyon. L\u00fc l\u00e9 pr\u00e9-pr\u00e9 lo mouvman <em>franc-cr\u00e9ole<\/em><span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.604548593275147\" aria-label=\"Mouvman-la i tashe mani\u00e8r mobilize la classe moy\u00e8ne dann lil kontr\u2019 bann gran propri\u00e9t\u00e8r ke n\u00e9na lo pouvoir politik, \u00e9konomik, po \u00e7a i r\u00e9klame deu-troi libert\u00e9. M\u00e9 soman zot l\u00e9 pa po labolisyon. \">&nbsp;<\/span>, l\u00fc d\u00e9fande la lib\u00e8rt\u00e9 la pr\u00e8sse po gaingne disk\u00fcte p\u00fcblikman dessi lo bann kondisyon l\u00e9mansipasyon.<br \/>\nPar\u00e8y po Louis Bret <em>receveur de l\u2019Enregistrement et des Domaines<\/em> : lan\u00e9 1841 l\u00fc propoze, dann vide, f\u00e9 sorte in proj\u00e9 po gaingne akonpagne o-mi\u00eb labolisyon, dapr\u00e9 l\u00fc pa \u00e9vitab, soman l\u00fc sou\u00e8te i arive f\u00fcramezir, po pr\u00e9pare labolisyon . L\u00fc s\u00fcgj\u00e8re i ar\u00e8te konpl\u00e8tman la tr\u00e8te, i sorte dann l\u00e9sklavaj f\u00fcramezir la disparisyon bann z\u00e9sklav, m\u00e8m tan i pour\u00e9 ossi am\u00e9liore zot sor. Nom\u00e9 d\u00e9l\u00e9gu\u00e9 la koloni a-Paris lan\u00e9 1830, Sully Brunet, in prosh bann <em>Francs-cr\u00e9oles<\/em> l\u00e9 vr\u00e9man kontr\u2019 demoun laristokrassi ins\u00fcl\u00e8r sinboliz\u00e9 par la famiy Desbassayns-Vill\u00e8le, son kot\u00e9 i propoze in l\u00e9mansipasyon f\u00fcramezir jiska lo 31 d\u00e9ssanm 1859. Pragmatik, l\u00fc \u00e9stime i fo absol\u00fcman bann kolon i partissipe pozitivman la disk\u00fcssion, si zot i v\u00eb gaingne zindamnit\u00e9, plito k\u2019dire non toute \u00e7ak Paris i demande.<\/p>\n<p>Mois d\u2019f\u00e9vri\u00e9 1848, la proklamasyon la <em>IIe R\u00e9publique<\/em> i rouve la porte po la segonde labolisyon l\u00e9sklavaj dann bann koloni frans\u00e9. Pourtan \u00e7a l\u00e9 pa nonpl\u00fc lo r\u00e9z\u00fclta in sinpe j\u00e8st \u00fcmanit\u00e8r. La p\u00ebr in lins\u00fcr\u00e8ksyon bann z\u00e9sklav Martinik \u00e8k Gwadloup i pousse lo gouv\u00e8rman provizoir suive Victor Schoelcherr<span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.9491590701797961\" aria-label=\"Nelly Schmidt, Victor Schoelcher, Paris, Fayard, 1994.\">&nbsp;<\/span>.<\/p>\n<figure id=\"attachment_3474\" aria-describedby=\"caption-attachment-3474\" style=\"width: 476px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2020\/10\/1992-112-Schoelcher.jpg\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"taille-initiale wp-image-3474 size-full\" src=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2020\/10\/1992-112-Schoelcher.jpg\" alt=\"\" width=\"476\" height=\"600\" srcset=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2020\/10\/1992-112-Schoelcher.jpg 476w, https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2020\/10\/1992-112-Schoelcher-238x300.jpg 238w\" sizes=\"auto, (max-width: 476px) 100vw, 476px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-3474\" class=\"wp-caption-text\">Schoelcher. Firmin Gillot. 2e moiti\u00e9 19\u00e8m si\u00e8k. Litografi. <br \/>Kol\u00e8ksyon M\u00fcz\u00e9 Vill\u00e8le<\/figcaption><\/figure>\n<p>Son pozisyon la-\u00e9vol\u00fc\u00e9. M\u00e8m si lan\u00e9 1833, dann <em>De l\u2019esclavage des Noirs et de la l\u00e9gislation coloniale<\/em>, l\u00fc d\u00e9fande in labolisyon f\u00fcramezir rantr\u2019 40-60 zan\u00e9. Lan\u00e9 1840 l\u00fc tonbe dakor \u00e8k lid\u00e9 in l\u00e9mansipasyon total toudsuite<span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.5402418760183598\" aria-label=\"Prosper Eve, Petit pr\u00e9cis de remise en cause des id\u00e9es re\u00e7ues sur les affranchis de 1848 \u00e0 La R\u00e9union, St-Denis, CRESOI Oc\u00e9ans-Editions, 2009, p.8.\">&nbsp;<\/span>. L\u00e8rk Louis Arago, <em>ministre de la Guerre et de la Marine\u00a0<\/em>, i organize inn komission po labolisyon, l\u00fc konfie la pr\u00e9zidanse Schoelcher (soman l\u00fc \u00e9vite assossi\u00e9 Bissette). Labolisyon l\u00e9 d\u00e9kr\u00e9t\u00e9 lo 27 avr\u00efy 1848, i pr\u00e9voi lindamnizasyon bann kolon ; n\u00e9na deu mois po aplik\u00e9. Schoelcher t\u00e9 i v\u00eb ossi indamnize bann z\u00e9sklav \u00e9pila done azot in pti morso la t\u00e8r, lo Gouv\u00e8rman provizoir i refoule son propozisyon. M\u00e9 soman avan bann komiss\u00e8r la R\u00e9p\u00fcblik i arive dann Zant\u00efy inn bann r\u00e9volte z\u00e9sklav i inpoze labolisyon lo 23\u00a0m\u00e9 dann Matinik, lo 27 m\u00e9 dann Gwadloup. Dann Gwiyann l\u00e9 proklam\u00e9 lo 10 oute, konm l\u00e9t\u00e9 pr\u00e9v\u00fc.<\/p>\n<figure id=\"attachment_3476\" aria-describedby=\"caption-attachment-3476\" style=\"width: 437px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2020\/10\/Sarda-garriga.jpg\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"taille-initiale wp-image-3476 size-full\" src=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2020\/10\/Sarda-garriga.jpg\" alt=\"\" width=\"437\" height=\"600\" srcset=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2020\/10\/Sarda-garriga.jpg 437w, https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2020\/10\/Sarda-garriga-219x300.jpg 219w\" sizes=\"auto, (max-width: 437px) 100vw, 437px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-3476\" class=\"wp-caption-text\">Souvnir La R\u00e9nyon n\u00b0 127 : M. Sarda-Garriga, komiss\u00e8r j\u00e9n\u00e9ral la R\u00e9p\u00fcblik La R\u00e9nyon. Louis Antoine Roussin. Lan\u00e9 1849. Litografi. <br \/>Kol\u00e8ksyon Zarshiv D\u00e9partman La R\u00e9nyon<\/figcaption><\/figure>\n<p>La R\u00e9nyon, lo komiss\u00e8r la R\u00e9p\u00fcblik Sarda Garriga i proklame labolisyon lo 20 d\u00e9ssanm. Partou, lo poin-d\u2019viz\u00e9 c\u00e9 tienbo lorde sossial : bann \u2018nouvo lib\u2019 l\u00e9 oblij\u00e9 avoir in kontra langajman sinon\u00e7a zot sar d\u00e9klar\u00e9 konm vagabon, va am\u00e8ne azot dann zatli\u00e9 trava\u00efy fors\u00e9. Parlf\u00e8te, bann propri\u00e9t\u00e8r z\u00e9sklav t\u00e9 fine majine bann kons\u00e9kanse labolisyon dessi la mind\u00ebv. Mois d\u2019janvi\u00e9 1848 apartir, zot i f\u00e9 sobatkoz dessi lo bezoin f\u00e9 vnir trava\u00efy\u00ebr, jiska f\u00e9 vnir trava\u00efy\u00ebr irland\u00e9<span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.15968067185967416\" aria-label=\"Ibid., 19.\">&nbsp;<\/span>. Parlf\u00e8te, l\u00e8rk labolisyon l\u00e9 proklam\u00e9 lo 20 d\u00e9ssanm, in bato sharj\u00e9 d\u2019zangaj\u00e9 i d\u00e9barke. Anpl\u00fcs bann propri\u00e9t\u00e8r i demande retarde lanonse ofissi\u00e8l jiska lo 20 d\u00e9sanm, akoz zot la bezoin finir la koupe kane, Sarda i prande an-konte zot demande. Prinsipalman akoz zot la bezoin larjan po p\u00e8ye bann zafranshi, Sarda i d\u00e9sside koupe deu-ti\u00e8r dessi la p\u00e8ye lo mois d\u2019trava\u00efy. Bann zafranshi i tonbe dann maliz\u00e9, zot l\u00e9 oblij\u00e9 signe in langajman, zot l\u00e9 i int\u00e8rdi marshe dann shemin bann jour trava\u00efy\u00e9. Bann kolon l\u00e9 rekon\u00e9ssan ansanm Sarda, zot i ramasse 40 000 fran po done al\u00fc, anpl\u00fcs ke \u00e7a bann kons\u00e8y\u00e9 j\u00e9n\u00e9ral i f\u00e9 v\u00e8rse al\u00fc inn pansion 3\u00a0600\u00a0fran toul\u00e9zan jiska son mor<span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.4581761156004973\" aria-label=\"Ibid., p.155. Sarda Garriga la-fini sa vie Mesnil-sur-l\u2019Estr\u00e9e, dan l\u2019Eure, ou\u00e7a la m\u00e8te anl\u00e8r sa tonbe.\">&nbsp;<\/span>.<\/p>\n<p>M\u00e8m si i pr\u00e9tan lan\u00e9 1848 67 % bann propri\u00e9t\u00e8r n\u00e9na moins 10 z\u00e9sklav, Prosper Eve i amontre bien k\u2019 bann moyen \u00e8k gro propri\u00e9t\u00e8r \u2014 \u00e7at i di zot na poin kapassit\u00e9 p\u00e8ye bann zafranshi konmkifo \u2014 i manke pa zot larjan po angaje bann Zindien \u00e8k Zafrikin. Rantr\u2019 1849-1857, la kantit\u00e9 zangaj\u00e9 i ogmante jiska 528 %, lo kontra trava\u00efy i passe de 200 fran lan\u00e9 1849 jiska 1\u00a0100 fran lan\u00e9 1857<span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.5713575664218609\" aria-label=\"Ibid., p.157.\">&nbsp;<\/span>. Po \u00e9splike l\u00fctilizasyon bann zangaj\u00e9, i ans\u00e8rve la pr\u00e8sse po f\u00e9 kroire bann zafranshi l\u00e9 par\u00e8sse, m\u00e8m si zot la-r\u00e9sp\u00e8kte zot kontra trava\u00efy l\u00e9pok labolisyon. Par\u00e8y, lo pouvoir politik i f\u00e9 toute po anp\u00e8she bann zansien z\u00e9sklav \u00e9gz\u00e8rse zot droi vote.<\/p>\n<h3>Lo gran bata\u00efy po f\u00e8te labolisyon La R\u00e9nyon<\/h3>\n<p>Lan\u00e9 1849 apartir, i f\u00e9 toute ossi po anp\u00e8she f\u00e8te labolisyon dessi la plasse p\u00fcblik. L\u00e9 normal bann poss\u00e9dan la pa anvi onore jour-la<span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.8363751438185041\" aria-label=\"Dessi k\u00e8stion-la al\u00e9 rogarde le livre Prosper Eve, Le 20 d\u00e9cembre 1848 et sa c\u00e9l\u00e9bration : du d\u00e9ni \u00e0 la r\u00e9habilitation (1848-1980), Paris, L\u2019Harmattan, 2000. N\u2019i rap\u00e8le issi lo prinssipal konkl\u00fczion.\">&nbsp;<\/span>. Promi\u00e9 d\u00e9b\u00fc, la <em>IIe R\u00e9publique<\/em> la-f\u00e9 \u00e9ksepr\u00e9 oubl\u00efye \u00e7a, akoz \u00e8l lav\u00e9 m\u00e8te an-plasse inn f\u00e8te trava\u00efy lo 4 m\u00e9 (m\u00e8m jour laniv\u00e8rs\u00e8r nouvo r\u00e9jim-la), parlf\u00e8te lo souvnir labolisyon i r\u00e8ste dan la famiy anparmi bann zafranshi. Rantr\u2019 1870-1936, na poin kom\u00e9morasyon ofissi\u00e8l lo 20 d\u00e9ssanm. La kom\u00e9morasyon la-arive dessi la plasse p\u00fcblik par bann sindika, po komans\u00e9 grace in pti lind\u00fcstri\u00e8l Ren\u00e9 Payet<span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.012395707804159661\" aria-label=\"Prosper Eve, Le jeu politique \u00e0 La R\u00e9union de 1900 \u00e0 1939, Paris, L\u2019Harmattan, 1994.\">&nbsp;<\/span>. Messi\u00e9-la i pr\u00e9zante al\u00fc z\u00e9l\u00e9ksyon l\u00e9jislativ lan\u00e9 1936, konm \u00ab lo nouvo Sarda \u00bb. Dan la r\u00fcbrik \u00ab <em>La voix des esclaves<\/em> \u00bb, dann son journal <em>Servir<\/em>, l\u00fc ans\u00e8rve bann mo l\u00e9sklavaj \u00e8k son labolisyon po arf\u00e9 l\u00e8ve la souvnanse. Lo sindika bann ral\u00ebr d\u2019piosh m\u00ebn\u00e9 par Gabriel Virapin i ref\u00e9 ossi majine l\u00e9pok l\u00e9sklavaj l\u00e8rk l\u00fc ap\u00e8le vr\u00e9man f\u00e8te lo 20 d\u00e9ssanm. Soman po al\u00e9 kontr\u2019 lo sindikalist, Ren\u00e9 Payet i \u00e9zite pa int\u00e8rdire toute manifestasyon an-rapor \u00e8k la kom\u00e9morasyon l\u00e9sklavaj. Rienk la d\u00e9partmantalizasyon va f\u00e9 sorte lo 20 d\u00e9ssanm dann f\u00e9noir, an-promi\u00e9 par la f\u00e9d\u00e9rasyon kom\u00fcnist lo PCF dirij\u00e9 par lo dokt\u00ebr Raymond Verg\u00e8s, \u00e9pila par lo PCR kr\u00e9\u00e9 par Paul Verg\u00e8s lan\u00e9 1959. L\u00e9 int\u00e9r\u00e9ssan f\u00e9 romarke la plasse Sarda n\u00e9na dan la m\u00e9moire kom\u00fcnist. Parlf\u00e8te lan\u00e9 1945, l\u00e8rk Dokt\u00ebr Verg\u00e8s i ranporte la mairi Sin-Dni, l\u00fc d\u00e9sside onore lo komiss\u00e8r la R\u00e9p\u00fcblik, l\u00fc done son nom in plasse p\u00fcblik. Parlf\u00e8te i onore lo notab r\u00e9p\u00fcblikin \u00e8k son m\u00e9ssaj lord \u00e8k trava\u00efy, pa bann zafranshi zot m\u00e8m. Lan\u00e9 1998 po lo 150\u00e8m aniv\u00e8rs\u00e8r labolisyon lo maire kom\u00fcnist La Poss\u00e9ssion, Roland Robert, i d\u00e9sside m\u00e8te anl\u00e8r, par inn st\u00e8le kom\u00e9morativ, lo pi\u00e9 tamarin i pr\u00e9tan Sarda Gariga la-repoze dessou kan l\u00fc la-f\u00e9 lo tour d\u2019lil po anonse labolisyon. Pandan s\u2019tan-la, dann kont\u00e8ks lafrontman politik violan rantr\u2019 lo PCR otonomist \u00e8k bann d\u00e9partmantalist r\u00e9\u00fcni d\u00e8ri\u00e8r Michel Debr\u00e9, la k\u00e9stion l\u00e9sklavaj la-vn\u00fc pourtan inn rantr\u2019 bann pili\u00e9 la k\u00fclt\u00fcr komunist dann lil. Par \u00e9gzanp, lan\u00e9 1968, l\u00e8rk bann zofissi\u00e8l i f\u00e8te lo sinkantn\u00e8r la Premi\u00e8re Guerre mondiale, sp\u00e9ssialman lo souvnir Roland Garros, in h\u00e9ros r\u00e9nyon\u00e9 mor o-konba lan\u00e9 1918, lo PCR i pr\u00e9f\u00e8re m\u00e8te anl\u00e8r la souvnanse pop\u00fcl\u00e8r, lo 120\u00e8m laniv\u00e8rs\u00e8r labolisyon l\u00e9sklavaj<span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.6023770738137164\" aria-label=\"Gilles Gauvin, Histoire et r\u00e9cup\u00e9ration politique : l\u2019exemple de l\u2019abolition de l\u2019esclavage en 1968, Revue Historique des Mascareignes n\u00b02, AHIOI, p. 167-190. \">&nbsp;<\/span>. I m\u00e8te an-avan la po\u00e9zi r\u00e9vol\u00fcsyon\u00e8r Leconte Delisle akoz i f\u00e8te lo 150\u00e8m laniv\u00e8rs\u00e8r son n\u00e9ssanse. Parlf\u00e8te, lo parti i voi dann Sacatove, p\u00fcbli\u00e9 lan\u00e9 1846, in l\u00e9loj lo maronaj, la r\u00e9zistance, k\u2019l\u00fc m\u00e8te m\u00e8m nivo bann l\u00fcte antikolonial dann monde anti\u00e9, \u00e9pila lo konba po lotonomi d\u00e9mokratik pop\u00fcl\u00e8r dann lil.<\/p>\n<p>Boud\u00fckonte lo 20 d\u00e9ssanm l\u00e9 proklam\u00e9 dessi la plasse p\u00fcblik lan\u00e9 1983 l\u00e8rk lo gouv\u00e8rnman Fran\u00e7ois Mitterand i p\u00e8rm\u00e8te shakinn bann r\u00e9jion frans\u00e9 outrem\u00e8r shoizi zot date po f\u00e8te labolisyon. Lo 10 m\u00e9 2001, bann parlmant\u00e8r frans\u00e9 i rekon\u00e9 l\u00e9sklavaj \u00e8k la tr\u00e8te n\u00e9gri\u00e9 organiz\u00e9 par bann Zerop\u00e9in konm krime kontr\u2019 l\u00fcmanit\u00e9. Depi lan\u00e9 2006, toute bann Frans\u00e9 i kom\u00e9more lo 10 m\u00e9 listoir la tr\u00e8te n\u00e9gri\u00e9, l\u00e9sklavaj \u00e8k bann labolisyon. Kom\u00e9la bann R\u00e9nyon\u00e9 n\u00e9na deu date po kom\u00e9more labolisyon l\u00e9sklavaj konm zot i v\u00eb. Soman n\u00e9na toujour lanj\u00eb politik dessi \u00e7ak in bann i pr\u00e9f\u00e8re ap\u00e8le la \u00ab f\u00e8te kaf \u00bb \u00e8k \u00e7ak la R\u00e9jion R\u00e9nyon la-ap\u00e8le \u00ab <em>Festival Libert\u00e9 m\u00e9tisse<\/em> \u00bb lan\u00e9 2010 apartir.<\/p>\n","protected":false},"author":5,"featured_media":8708,"parent":8701,"menu_order":0,"template":"","class_list":["post-8702","documentaire","type-documentaire","status-publish","has-post-thumbnail","hentry"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/re\/wp-json\/wp\/v2\/documentaire\/8702","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/re\/wp-json\/wp\/v2\/documentaire"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/re\/wp-json\/wp\/v2\/types\/documentaire"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/re\/wp-json\/wp\/v2\/users\/5"}],"up":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/re\/wp-json\/wp\/v2\/documentaire\/8701"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/re\/wp-json\/wp\/v2\/media\/8708"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/re\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=8702"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}