{"id":8840,"date":"2022-12-16T05:00:05","date_gmt":"2022-12-16T04:00:05","guid":{"rendered":"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/?post_type=documentaire&#038;p=8840"},"modified":"2022-12-16T06:06:53","modified_gmt":"2022-12-16T05:06:53","slug":"lekonomi-plantasyon-letablisman-kane-desbassayns-in-luzine-model","status":"publish","type":"documentaire","link":"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/re\/documentaires\/sossiete-de-plantasyon\/lizine\/lekonomi-plantasyon-letablisman-kane-desbassayns-in-luzine-model\/","title":{"rendered":"L\u00e9konomi plantasyon : l\u00e9tablisman kann Desbassayns, in l\u00fczine mod\u00e8l ?"},"content":{"rendered":"<div style=\"width: 525px;\" class=\"wp-video\"><!--[if lt IE 9]><script>document.createElement('video');<\/script><![endif]-->\n<video class=\"wp-video-shortcode\" id=\"video-8840-1\" width=\"525\" height=\"295\" poster=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/poster_le-terrier.jpg\" preload=\"metadata\" controls=\"controls\"><source type=\"video\/mp4\" src=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2022\/12\/LE-TERRIER_ST_kreol.mp4?_=1\" \/><a href=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2022\/12\/LE-TERRIER_ST_kreol.mp4\">https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2022\/12\/LE-TERRIER_ST_kreol.mp4<\/a><\/video><\/div>\n<h3>In gayar kont\u00e8ks po f\u00e9 in bann l\u00fczine mod\u00e8l<\/h3>\n<p>Lan\u00e9 1830, in p\u00e9riod la kroisanse l\u00e9konomi s\u00fckri\u00e8r Bourbon, \u00e8k in bonp\u00e9 karo kann, \u00e8k in bonp\u00e9 l\u00fczine, t\u00e9 po fini. Lindustri kolonial i rantre en kriz. \u00c7a lo r\u00e9zilta bonp\u00e9 r\u00e9zon, sirtou kom\u00e8rsial, indistri\u00e8l . An-pl\u00fcs lo konkuranse do-sik b\u00e9trav, in taksasyon k\u2019i p\u00e9nalize azot, bann zindustri\u00e8l Bourbon i gaingne pi vande zot sik konm i fo. An-pl\u00fcs i fo dire ossi ke lo kalit\u00e9 zot sik la-b\u00e8sse in bonp\u00e9. Akoz la-plante ossi kann dessi mov\u00e9 t\u00e9rin, randman la-b\u00e9ss\u00e9, la kalit\u00e9 lo <span style=\"color: #800000;\">v\u00e9zou<\/span> la-shanj\u00e9. Bann ju-la l\u00e9t\u00e9 tro m\u00e9lanj\u00e9, maliz\u00e9 po trava\u00efye, t\u00e9 i done in kalit\u00e9 do-sik t\u00e9 i suporte pa bien lo voiyaj juska la m\u00e9tropol.<\/p>\n<p>In bonp\u00e9 l\u00fczini\u00e9 l\u00e9t\u00e9 d\u00e9ja dann maliz\u00e9 : siklone 1829 la-fatigue zot plantasyon kann, zot tiktak ash\u00e8te plizanpl\u00fcs la t\u00e8r, ogmante plizanpl\u00fcs bann zateli\u00e9 trava\u00efy. In bonp\u00e9 rantr&#8217; zot t\u00e9-fini en fayite. La kriz la-forse azot shanje la mani\u00e8r am\u00e8ne zot l\u00e9tablisman.<\/p>\n<p>Na inp\u00e9 &#8211; bann \u00e7ak nav\u00e9 dekoi &#8211; la-pr\u00e9f\u00e8re plasse larjan dann teknoloji nouvo, \u00e7at bann l\u00fczine do-sik b\u00e9trav la France. In ot fasson f\u00e9, konpl\u00e8mant\u00e8r, ans\u00e8rve bann teknik \u00e8k bann mashine Joseph Martial Wetzell la-am\u00e8ne \u00e9k li. Messi\u00e9-la t\u00e9 in linj\u00e9ni\u00ebr, in l\u00e9sp\u00e9ssialis (ke) Kons\u00e8y J\u00e9n\u00e9ral la-f\u00e9 vnir dopi la France. Son lid\u00e9 s\u00e9 \u2014 ol\u00ebrk utilis\u00e9 in teknoloji mod\u00e8rn-mod\u00e8rn m\u00e8m, tro sh\u00e8r \u2014 i fo majine in solisyon po r\u00e8gle lo probl\u00e8m produktivit\u00e9, po f\u00e9 pl\u00fcs do-sik pl\u00fcs m\u00e9y\u00ebr kalit\u00e9. Po \u00e7a, i fo niabou mi\u00e9 ans\u00e8rve \u00e7ak l\u00e9 lokal : l\u00e9kipman, lo t\u00e9knik fabrikasyon, lo bann lapar\u00e8y, la situasyon lokal, in solusyon en m\u00e8m tan \u00e9konomik, sinpe, solide, k\u2019i marshe bien.<\/p>\n<h3>Lo shoi Sin-Jil konm l\u00fczine mod\u00e8l<\/h3>\n<p>Lan\u00e9 1830, l\u00ebrk Wetzell la-arive Bourbon, li la-d\u00e9sside kissoi monte, kissoi \u00e9kipe in l\u00fczine mod\u00e8l dann shak komine. Sr\u00e9 in l\u00e9gzanpe po bann l\u00fczini\u00e9 \u00e7ak nor\u00e9 lanvi f\u00e9 par\u00e8y po zot l\u00e9tablisman. Lo Kons\u00e8y J\u00e9n\u00e9ral i p\u00fcblye lo 11 mars 1831 in sirkul\u00e8r po li oblije toute kons\u00e8y munissipal shoizi in \u00ab l\u00fczine mod\u00e8l \u00bb. Va f\u00e9 l\u00fczine-la dann in landroi santral po rande pl\u00fcs fassil la vizite d\u2019ot l\u00fczini\u00e9.<\/p>\n<p>Po Sin-Pol, lo kons\u00e8y munissipal i d\u00e9sside ke l\u00fczine la v\u00ebv Desbassayns sar l\u00fczine mod\u00e8l. La-shoizi la famiy Desbassayns por\u00e9zon zot renom\u00e9, por\u00e9zon la plasse Joseph \u00e8k Charles lav\u00e9 dann promi\u00e9 d\u00e9b\u00fc la k\u00fcltir kann, lindustri do-sik, por\u00e9zon zot lav\u00e9 la fortine (po shanje l\u00fczine, po f\u00e9 z\u00e9sp\u00e9rianse, i fo bonp\u00e9 larjan), por\u00e9zon lanplasman zot labitasyon dann mili\u00e9 r\u00e9jion s\u00fckri\u00e8r lou\u00e8st, por\u00e9zon lo bann shemin t\u00e9 i am\u00e8ne dir\u00e8k zot l\u00e9tablisman. Po sam\u00e8m l\u00fczine Madam Desbassayns-la la-vnu in landroi lo pl\u00fcs inportan po lo progr\u00e9 t\u00e9knik lindustri do-sik Bourbon.<\/p>\n<figure id=\"attachment_1294\" aria-describedby=\"caption-attachment-1294\" style=\"width: 768px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/usine-desbassayns2.jpg\" target=\"_blank\" rel=\"attachment noopener wp-att-1294\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-1294 size-full\" src=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/usine-desbassayns2.jpg\" alt=\"\" width=\"768\" height=\"537\" srcset=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/usine-desbassayns2.jpg 768w, https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/usine-desbassayns2-300x210.jpg 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 767px) 89vw, (max-width: 1000px) 54vw, (max-width: 1071px) 543px, 580px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-1294\" class=\"wp-caption-text\">L\u00fczine Desbassayns Sin-Jil. Foto. Dann <em>Fonds Panon-Desbassayns et de Vill\u00e8le (1689-1973), G\u00e9n\u00e9alogie et histoire des familles PANON-DESBASSAYNS et de VILL\u00c8LE.<\/em> <br \/>Kol\u00e9ksyon Zarshiv nasyonal, Cote : 696AP\/1<\/figcaption><\/figure>\n<p>Wetzell la-f\u00e9 son travay Sin-Jil l\u00e9-o en deu tan :<br \/>\n&#8211; promi\u00e9 tan, komansman lan\u00e9 1830, li ref\u00e9 toute lo fonksyoneman l\u00fczine : l\u00e9t\u00e9 lo pl\u00fcs gran bezoin bann l\u00e9tablisman.<br \/>\n&#8211; d\u00e9zi\u00e8m tan, la fin lan\u00e9 1830 apartir, i invante\u00a0bann nouvo lapar\u00e8y po fabrike do-sik.<\/p>\n<h3>In mod\u00e8l po shanje en gran lindustri do-sik dann p\u00e9i Bourbon<\/h3>\n<h4>Shanjman total l\u00fczine : promi\u00e9 moiti\u00e9 lo bann zan\u00e9 1830<\/h4>\n<p>Dann l\u00fczine Sin-Jil l\u00e9-o, Wetzell i komanse par trava\u00efye dessi lo bann v\u00e9zou po gaingne in sik pl\u00fcs m\u00e9y\u00e8r kalit\u00e9. Po vr\u00e9man, l\u00e9kstansyon k\u00fcltir kann dessi mov\u00e9 t\u00e9rin la-am\u00e8ne in gran m\u00e9lanj dann la kalit\u00e9 bann v\u00e9zou, \u00e9pila mov\u00e9 r\u00e9zilta bann l\u00fczine.<\/p>\n<figure id=\"attachment_203\" aria-describedby=\"caption-attachment-203\" style=\"width: 800px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/fig01-web.jpg\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-203 size-full\" src=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/fig01-web.jpg\" alt=\"\" width=\"800\" height=\"908\" srcset=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/fig01-web.jpg 800w, https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/fig01-web-264x300.jpg 264w, https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/fig01-web-768x872.jpg 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 767px) 89vw, (max-width: 1000px) 54vw, (max-width: 1071px) 543px, 580px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-203\" class=\"wp-caption-text\">Proj\u00e9 po aranje in ot fasson l\u00fczine Sin-Jil-l\u00e9-O, 1832. Lagrandisman tap\u00e9nak Nor. <br \/>Kol\u00e9ksyon Zarshiv d\u00e9partmantal La R\u00e9nyon<\/figcaption><\/figure>\n<p>Depi la fin mois d\u2019mars 1831, li la-kalkile lo shanjman dessi lo bann <span style=\"color: #800000;\">batri<\/span> <span style=\"color: #800000;\">d\u2019shodi\u00e8r<\/span> \u2014 lo prinsipal dann l\u00fczine po tr\u00e8te lo v\u00e9zou. Li la-kalkile ossi toute lo kons\u00e9kanse dessi lorganizasyon, lo fonksyoneman j\u00e9n\u00e9ral l\u00fczine. Li pran ossi pr\u00e9kosyon pa shanje tro larshit\u00e8ktir po pa k\u2019i d\u00e9panse tro. Lan\u00e9 1832, in plan lo bann modifikasyon l\u00fczine i f\u00e9 konprann lo trava\u00efy Wetzell la-f\u00e9.<\/p>\n<figure id=\"attachment_205\" aria-describedby=\"caption-attachment-205\" style=\"width: 800px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/fig02-web.jpg\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-205 size-full\" src=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/fig02-web.jpg\" alt=\"\" width=\"800\" height=\"593\" srcset=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/fig02-web.jpg 800w, https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/fig02-web-300x222.jpg 300w, https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/fig02-web-768x569.jpg 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 767px) 89vw, (max-width: 1000px) 54vw, (max-width: 1071px) 543px, 580px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-205\" class=\"wp-caption-text\">Proj\u00e9 po aranje l\u00fczine Sin-Jil-l\u00e9-O, 1832. Lo plan. <br \/>Kol\u00e9ksyon Zarshiv d\u00e9partmantal La R\u00e9nyon<\/figcaption><\/figure>\n<p>Linj\u00e9ni\u00ebr Wetzell i f\u00e9 monte in nouvo batri \u00e8k 6 shodi\u00e8r, promi\u00e8rman po am\u00e9liore <span style=\"color: #800000;\">l\u00e9purasyon<\/span>, d\u00e9zi\u00e8mman po in bon lansh\u00e8nman lo bann zop\u00e9rasyon (avan, lansh\u00e8nman-la nav\u00e9 poin akoz lo d\u00e9zi\u00e8m batri po le siro l\u00e9t\u00e9 dann in d\u00e9zi\u00e8m batiman), troizi\u00e8mman po utilize moins d\u2019travaiy\u00ebr akoz dann tan-la, la min-d\u00e8v l\u00e9t\u00e9 rar. Po \u00e7a m\u00e8m, Wetzell i f\u00e9 instale bann shodi\u00e8r-baskul (ke) li la-f\u00e9 l\u00e9ss\u00e8y dann Chaudron, li f\u00e9 instale in bann robin\u00e9, in ponpe monte-ju po rann lo transvidaj pl\u00fcs fassil, pl\u00fcs rapide. Li la m\u00e9te a-kot\u00e9 lo batri in <span style=\"color: #800000;\">pr\u00e8sse-l\u00e9kime<\/span> po ash\u00e8ve tire in r\u00e9stan v\u00e9zou \u00e8k ankor do-sik an-d\u2019dan. Po raproshe lo bann lop\u00e9rasyon filtrasyon \u00e8k \u00e7ak la batri, li f\u00e9 m\u00e8te in bann <span style=\"color: #800000;\">filt<\/span> dan lo batiman <span style=\"color: #800000;\">tab do-sik<\/span> (ke) li f\u00e9 konstruire jist kot\u00e9 l\u00fczine.<\/p>\n<figure id=\"attachment_207\" aria-describedby=\"caption-attachment-207\" style=\"width: 800px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/fig03-web.jpg\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-207 size-full\" src=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/fig03-web.jpg\" alt=\"\" width=\"800\" height=\"318\" srcset=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/fig03-web.jpg 800w, https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/fig03-web-300x119.jpg 300w, https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/fig03-web-768x305.jpg 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 767px) 89vw, (max-width: 1000px) 54vw, (max-width: 1071px) 543px, 580px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-207\" class=\"wp-caption-text\">Kalit\u00e9 shodi\u00e8r, Wetzell t\u00e9 i ans\u00e8rve Sin-Jil-l\u00e9-O po f\u00e9 la transformasyon (2\u00e8m moiti\u00e9 zan\u00e9 1830). <br \/>Kol\u00e9ksyon Zarshiv nasyional loutremer<\/figcaption><\/figure>\n<p>L\u00fczine Desbassayns la-f\u00e9 son prope mod\u00e8l, \u00e8k in nouvo t\u00e9knik. Li la-pran l\u00e9gzanpe dessi l\u00fczine Chaudron, lo promi\u00e9 l\u00fczine do-sik \u00e8k filtrasyon, in mani\u00e8r-f\u00e9 bann lindustri b\u00e9trav t\u00e9 i utilize, t\u00e9 pankor arive Bourbon. La s\u00fckreri \u00e9k lo nouvo batiman tab do-sik l\u00e9t\u00e9 en l\u00e9k\u00e8r \u00e8k la purjri. In fois t\u00e9 fine tire lo bann bak \u00e8k lo batri po lo siro, la-f\u00e9 in <span style=\"color: #800000;\">purjri<\/span> \u00e8k lansien batiman tab do-sik. Purjri-la t\u00e9 i ans\u00e8rve bann r\u00e9ssipian en r\u00e9ktang, in mani\u00e8r-f\u00e9 t\u00e9 i trouve pa ankor dann lindustri do-sik.<\/p>\n<figure id=\"attachment_209\" aria-describedby=\"caption-attachment-209\" style=\"width: 800px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/fig04-web.jpg\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-209 size-full\" src=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/fig04-web.jpg\" alt=\"\" width=\"800\" height=\"993\" srcset=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/fig04-web.jpg 800w, https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/fig04-web-242x300.jpg 242w, https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/fig04-web-768x953.jpg 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 767px) 89vw, (max-width: 1000px) 54vw, (max-width: 1071px) 543px, 580px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-209\" class=\"wp-caption-text\">Mod\u00e8l filt ke Wetzell la-m\u00e8te dann l\u00fczine (filt Dumont). Dann <em>Trait\u00e9 de la fabrication du sucre de betterave et de canne. Liv 1<\/em> \/ MM. L. Beaudet, H. Pellet, Ch. Saillard. &#8211; J. Fritsch (Paris), 1894<\/figcaption><\/figure>\n<p>Ast\u00ebr, n\u2019i gaingne bien \u00e8splike lo t\u00e9knik fabrikasyon do-sik apr\u00e9 lo promi\u00e9 trava\u00efy Wetzell :<br \/>\nIn fois kann la-fine arive par shar\u00e8t mul\u00e9, lo moulin l\u00fczine t\u00e9 i kraze ali. En promi\u00e9, lo v\u00e9zou t\u00e9 i arive par in monte-ju jiska dan la s\u00fckreri, \u00e9pi-la li koule dan in bak-d\u00e9kantasyon po tire in p\u00e9 lo bann mashur. Lo v\u00e9zou i passe dan lo promi\u00e9 shodi\u00e8r (lo gran shodi\u00e8r) po apropte ali. I ans\u00e8rve la chaux \u00e8k la shal\u00ebr po f\u00e9 ka\u00efye lo bann salt\u00e9 i r\u00e8ste ankor : i ap\u00e8le \u00e7a l\u00e9kime. I tire ali \u00e8k in pr\u00e8sse-l\u00e9kime. Lo v\u00e9zou apropt\u00e9 i passe dann 3 shodi\u00e8r-l\u00e9vaporasyon : la-dan lo siro i \u00e9p\u00e9ssi, i f\u00e9 koule dan lo sinki\u00e8m shodi\u00e8r i ap\u00e8le \u00ab siro \u00bb. I anvoye siro-la dann filt Dumont po tire lo derni\u00e9 guiguine mashur, po kl\u00e8rsir ali. Ast\u00ebr, lo siro l\u00e9 par\u00e9 po \u00e9p\u00e9ssir. Par lo monte-ju, li tonbe dann shodi\u00e8r-la-kuite po atrape son degr\u00e9 d\u2019kristalisasyon, k\u2019i kontrole par la \u00ab\u00a0pr\u00e8v-o-fil siro \u00bb . Apr\u00e9\u00e7a i v\u00e8rse lo sik dann bann tab de-sik , i \u00e9tale bien, i l\u00e9sse fr\u00e9di po gaingne do-sik en grin. Kan lo sik la\u2212fine form\u00e9, po li s\u00e8ke bien, i anvoye ali dan la purjri, dann bann <span style=\"color: #800000;\">moul<\/span> po tire lo siro r\u00e9stan. Siro-la, i ranvoiye dan la sh\u00e8n fabrikasyon. Apr\u00e8 deu, troi sem\u00e8n dann moule, l\u00ebrk la-fine p\u00e8rde in bonp\u00e9 son leau, i m\u00e8te po s\u00e8k dessi s\u00e9zi dann sol\u00e8y, dessi in largamasse (in plateform at\u00e8r), ou sinon dessi in toit. Kan li la-fine bien s\u00e8k, i anbale ali. La, li l\u00e9 par\u00e9 po voiyaj\u00e9.<\/p>\n<figure id=\"attachment_211\" aria-describedby=\"caption-attachment-211\" style=\"width: 800px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/fig05-web.jpg\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-211 size-full\" src=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/fig05-web.jpg\" alt=\"\" width=\"800\" height=\"635\" srcset=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/fig05-web.jpg 800w, https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/fig05-web-300x238.jpg 300w, https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/fig05-web-768x610.jpg 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 767px) 89vw, (max-width: 1000px) 54vw, (max-width: 1071px) 543px, 580px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-211\" class=\"wp-caption-text\">La fabrikasyon do-sik Sin-Jil-l\u00e9-O (rant 1833-1837). Xavier Le Terrier<\/figcaption><\/figure>\n<h4>Wetzell i majine in nouvo shodi\u00e8r : d\u00e9zi\u00e8m moiti\u00e9 lo bann zan\u00e9 1830<\/h4>\n<p>San m\u00e8te par kot\u00e9 lid\u00e9 fabrik in pl\u00fcs gayar kalit\u00e9 do-sik, Wetzell i kontinu\u00e9 son trava\u00efy. Li majine, po bann l\u00fczini\u00e9, in lapar\u00e8y po gaingne ankor pl\u00fcs do-sik. Lo point-f\u00e8b lo sist\u00e8m t\u00e8l ke l\u00e9t\u00e9 : avan, kan t\u00e9 f\u00e9 la kuite lo siro, kan-m\u00e8m bien komkifo, in p\u00e9 do-sik pa kristalis\u00e9 t\u00e9 i p\u00e8rde dan la <span style=\"color: #800000;\">m\u00e9lasse<\/span>.<\/p>\n<figure id=\"attachment_213\" aria-describedby=\"caption-attachment-213\" style=\"width: 800px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/fig06-web.jpg\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-213 size-full\" src=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/fig06-web.jpg\" alt=\"\" width=\"800\" height=\"1007\" srcset=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/fig06-web.jpg 800w, https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/fig06-web-238x300.jpg 238w, https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/fig06-web-768x967.jpg 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 767px) 89vw, (max-width: 1000px) 54vw, (max-width: 1071px) 543px, 580px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-213\" class=\"wp-caption-text\">Shodi\u00e8r la kuite dann vide, Derosne. Dann <em>Trait\u00e9 complet th\u00e9orique et pratique de la fabrication du sucre<\/em> \/ Charles Stammer. &#8211; Paris : E. Lacroix, 1870<\/figcaption><\/figure>\n<p>Po kontourne maliz\u00e9-la, d\u00e9-s\u00e8rtin l\u00fczini\u00e9 p\u00e9i t\u00e9 i ans\u00e8rve in mashine i sorte dann lindustri b\u00e9trav : in shodi\u00e8r po f\u00e9 kui sou\u2212vide po niabou kontrole lo kristalizasyon, in l\u00e9tape kapital dan la fabrikasyon. Sinpleman, t\u00e9knoloji-la l\u00e9t\u00e9 pa po toute demoun, rienk po bann zindustri\u00e8l rish.<\/p>\n<figure id=\"attachment_215\" aria-describedby=\"caption-attachment-215\" style=\"width: 800px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/fig07-web.jpg\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-215 size-full\" src=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/fig07-web.jpg\" alt=\"\" width=\"800\" height=\"403\" srcset=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/fig07-web.jpg 800w, https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/fig07-web-300x151.jpg 300w, https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/fig07-web-768x387.jpg 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 767px) 89vw, (max-width: 1000px) 54vw, (max-width: 1071px) 543px, 580px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-215\" class=\"wp-caption-text\">Shodi\u00e8r Wetzell tanp\u00e9ratur ba. <br \/>Kol\u00e9ksyon Zarshiv d\u00e9partmantal La R\u00e9nyon<\/figcaption><\/figure>\n<p>D\u00e9ja lan\u00e9 1834, Wetzell i rode in mani\u00e8r po f\u00e9 in l\u00e9vaporasyon \u00e8k in tanp\u00e9ratur lo pli ba k\u2019i gaingne. \u00c7a po anp\u00e8she lo karam\u00e9lizasyon. Karam\u00e9lizasyon-la i arive sirtou l\u00ebrk lo v\u00e9zou l\u00e9 pa bien pur. Wetzell la-r\u00e8gle lo probl\u00e8m \u00e8k son \u00ab shodi\u00e8r tanp\u00e9ratur ba\u00bb . Dann bann lakte not\u00e8r, dann liv t\u00e9knik konm pa, shodi\u00e8r-la, bien renom\u00e9, i ap\u00e8le ossi \u00abtanp\u00e9ratur ba\u00bb, \u00ab\u00a0shodi\u00e8r Wetzell \u00bb, \u00ab Wetzell \u00bb, \u00ab rotat\u00ebr \u00bb. La famiy Desbassayns la-\u00e8de in bonp\u00e9 po d\u00e9vlope bann shodi\u00e8r-l\u00e0. T\u00e9knik lokal-la la-ranplasse lo tecknoloji shodi\u00e8r-lo-vid, t\u00e9 i sorte d\u00e9or. Dann d\u00e9zi\u00e8m moiti\u00e9 XIX\u00e8m si\u00e8k, bann l\u00fczini\u00e9 Bourbon la-ans\u00e8rve dif\u00e9ran kalit\u00e9 mod\u00e8l bann shodi\u00e8r-la. Zot l\u00e9t\u00e9 4 fois moins sh\u00e9r ke shodi\u00e8r-lo-vid. Zot l\u00e9t\u00e9 solide, t\u00e9 i marshe bien, l\u00e9t\u00e9 fassil po okup\u00e9. Po \u00e7a-m\u00e8m zot l\u00e9t\u00e9 dann toute l\u00fczine la koloni : depi 1851 jiska 1860, 96 % bann l\u00fczine do-sik Bourbon nav\u00e9 o\u2212moins inn konmsa. Lan\u00e9 1870, pl\u00fcs 90 % l\u00fczine t\u00e9 i utilize ankor po kui zot siro.<\/p>\n<h4>Konkluzyon<\/h4>\n<p>\u00c8k toute lo bann syst\u00e9m li la-invant\u00e9 \u2014 ke d\u2019ot apr\u00e9 li la-am\u00e9liore ankor \u2014ling\u00e9ni\u00ebr Wetzell la-bati in mod\u00e9l indistri\u00e8l ke t\u00e9 i tourne \u2014 inp\u00e9\u2014 lo dos \u00e8k lo mashinisme, m\u00e9-soman ke t\u00e9 i koresponde \u00e8k \u00e7ak bann l\u00fczini\u00e9 lav\u00e9 bezoin. Konm Jean-Fran\u00e7ois G\u00e9raud i \u00e9splike dann son bann resh\u00e8rsh, Wetzell la-m\u00e9te an-plasse in t\u00e9knoloji pl\u00fcs fassil, i amontre bien lo mank kapital bann l\u00fczini\u00e9. T\u00e9 i utilize pa pl\u00fcs z\u00e9sklav, akoz la min-d\u00e8v l\u00e9 pl\u00fcs rar. T\u00e9 i demande p\u2019azot f\u00e9 in trava\u00efy pl\u00fcs konplik\u00e9 : na poin bonp\u00e9 t\u00e9 vr\u00e9man kalifi\u00e9. M\u00e9-soman lo progr\u00e9 l\u00e9 si t\u00e8lman gran ke d\u00e9ja lan\u00e9 1835 42 l\u00e9tablisman i utilize mod\u00e8l-la. L\u00fczine Sin\u2212Jil, landroi la-m\u00e8te an-plasse en promi\u00e9 lo bann zam\u00e9liorasyon, la-f\u00e9 vr\u00e8man son trava\u00efy l\u00e9tablisman-mod\u00e8l, i sava jiska pl\u00fcs loin, dann p\u00e8i d\u00e9or. Va fabrike bann zapar\u00e8y Wetzell dann bann l\u00fczine construksyon m\u00e9kanik en France, va artrouve azot dann bann l\u00e9tablisman Loss\u00e9an Indien (Moris, Madagaskar, Nosy-B\u00e9, larship\u00e8l Komor), dann Kara\u00efb, bann Zantiy frans\u00e9, Br\u00e9sil jiska lo provinse Wellesley Malaka.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<div class=\"SP_rubrique_bas_de_texte\">Gloss\u00e8r<\/div>\n<p><!-- .SP_rubrique_bas_de_texte --><\/p>\n<div class=\"SP_rubrique_bas_de_texte_contenu SP_contenu_collapsed\"><strong>Batri<\/strong> : plizi\u00ebr shodi\u00e8r shof\u00e9 par in foy\u00e9 feu d\u2018boi, po f\u00e9 l\u00e9purasyon, l\u00e9vaporasyon ju d\u2019kann, la konsantrasyon siro.<br \/>\n<strong>L\u00e9purasyon<\/strong> : promi\u00e9 zop\u00e9rasyon dann batri po tire toute mashur\/salt\u00e9 dann ju d\u2019kann.<br \/>\n<strong>Filt<\/strong> : zapar\u00e8y po passe lo siro , po tire bann pti salt\u00e9, po rande ali pl\u00fcs kl\u00e8r.<br \/>\n<strong>Moul<\/strong> : r\u00e9ssipian en boi p\u00e9i i m\u00e8te lo sik en-d\u2019dan. L\u00e0 li fini son kristalizasyon, li p\u00e8rde toute son leau.<br \/>\n<strong>M\u00e9lasse<\/strong> : lo restan dann fabrikasyon do-sik kan la-fine f\u00e9 l\u00e9goutaj.<br \/>\n<strong>Pr\u00e8sse-l\u00e9kime<\/strong> : pr\u00e8sse po tire l\u00e9kime po gaingne in ju d\u2019kann kristalizab.<br \/>\n<strong>Purjri<\/strong> : batiman ou\u00e7a i m\u00e8te lo sik dann bann moul po l\u00e9goutaj.<br \/>\n<strong>Tab do-sik<\/strong> : gran r\u00e9ssipian pa tro kreu (i ap\u00e8le ossi rafr\u00e9shissoir) ou\u00e7a i v\u00e8rse lo sik kan la kuite l\u00e9 fini. Dann bann tab-la lo sik i refroidi, \u00e9pil\u00e0 i vien en grin.<br \/>\n<strong>V\u00e9zou<\/strong> : ju-d\u2019kann moulin la-kraz\u00e9<\/div>\n<p><!-- .SP_rubrique_bas_de_texte_contenu --><\/p>\n<div class=\"SP_BT_TOGGLE SP_BT_TOGGLE_AFFICHER\">+ Afficher<\/div>\n<div class=\"SP_BT_TOGGLE SP_BT_TOGGLE_MASQUER\">\u2014 Masquer<\/div>\n","protected":false},"author":5,"featured_media":8842,"parent":8555,"menu_order":10,"template":"","class_list":["post-8840","documentaire","type-documentaire","status-publish","has-post-thumbnail","hentry"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/re\/wp-json\/wp\/v2\/documentaire\/8840","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/re\/wp-json\/wp\/v2\/documentaire"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/re\/wp-json\/wp\/v2\/types\/documentaire"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/re\/wp-json\/wp\/v2\/users\/5"}],"up":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/re\/wp-json\/wp\/v2\/documentaire\/8555"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/re\/wp-json\/wp\/v2\/media\/8842"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/re\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=8840"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}