{"id":8955,"date":"2022-12-16T05:00:28","date_gmt":"2022-12-16T04:00:28","guid":{"rendered":"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/?post_type=documentaire&#038;p=8955"},"modified":"2025-04-01T15:54:57","modified_gmt":"2025-04-01T11:54:57","slug":"koca-i-le-lo-code-de-villele-lo-reorganizasyon-ladministrasyon-kolonial-ke-bourbon-la-mete-an-plasse-en-promie","status":"publish","type":"documentaire","link":"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/re\/documentaires\/sossiete-de-plantasyon\/sitiasyon-istorik\/koca-i-le-lo-code-de-villele-lo-reorganizasyon-ladministrasyon-kolonial-ke-bourbon-la-mete-an-plasse-en-promie\/","title":{"rendered":"Ko\u00e7a i l\u00e9 lo \u00ab Code de Vill\u00e8le \u00bb ? <br\/>Lo reorganizasyon ladministrasyon kolonial ke Bourbon la-m\u00e8te an-plasse en promi\u00e9"},"content":{"rendered":"<h2>20 otkob 1826, lo comte Cheffontaines, nouvo gouv\u00e8rn\u00ebr lil Bourbon, la\u2212m\u00e8te an-plasse in d\u00e9kr\u00e9 lo roi la-sign\u00e9 lo 21 aout 1825. D\u00e9kr\u00e9-la i konserne la mani\u00e8r gouv\u00e8rne lil Bourbon \u00e8k son d\u00e9pandans. Li rof\u00e9 lorganizasyon ladministrasyon la koloni. Lo minisse Joseph de Vill\u00e8le \u00e8k son bofr\u00e8r Philippe Desbassayns la-\u00e9krire t\u00e8ks-la, ke d\u00e9foi demoun i ap\u00e8le \u00ab Code de Vill\u00e8le \u00bb. Vitman, la m\u00e8te \u00e7a an-plasse dann l\u00e9zot koloni, li va r\u00e8st\u00e9 jiska la d\u00e9partmantalizasyon sanm inn-d\u00e9 shanjman.<\/h2>\n<div style=\"width: 525px;\" class=\"wp-video\"><!--[if lt IE 9]><script>document.createElement('video');<\/script><![endif]-->\n<video class=\"wp-video-shortcode\" id=\"video-8955-1\" width=\"525\" height=\"295\" poster=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/poster_boutier3.jpg\" preload=\"metadata\" controls=\"controls\"><source type=\"video\/mp4\" src=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2022\/12\/BOUTIER_code_creole_sub.mp4?_=1\" \/><a href=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2022\/12\/BOUTIER_code_creole_sub.mp4\">https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2022\/12\/BOUTIER_code_creole_sub.mp4<\/a><\/video><\/div>\n<h3>L\u00e9volisyon lorganizasyon ladministrasyon bann koloni jiska 1815<\/h3>\n<p>\u00c8k lo bann shanjman dann son d\u00e9velopman, \u00e8k lo rogmantasyon son popilasyon, Bourbon l\u00e9t\u00e9 oblij\u00e9 adapte ali toultan \u00e8k son kont\u00e8ks. In bann r\u00e8gleman la-\u00e9n\u00e8te f\u00fcram\u00e9zir, sirtou \u00e7ak t\u00e9 i kons\u00e8rne ladministrasyon la koloni, son lorganizasyon \u00e8k son dir\u00e8ksyon lokal.<\/p>\n<p>Kan lo roi la Franse la-pran poss\u00e9ssion lil Bourbon dann mili\u00e9 XVIIe si\u00e8k, toudsuite po toudsuite, la-m\u00e8te lavnir koloni-la dan la min la<em> Compagnie des Indes Orientales<\/em>, in sossi\u00e9t\u00e9, lo priorit\u00e9 l\u00e9t\u00e9 rienk f\u00e9 b\u00e9n\u00e9fisse. Ali m\u00e8m, \u00e8k prokirasyon lo roi, i administr\u2019 dir\u00e8kteman Bourbon. In gouv\u00e8rn\u00ebr (milit\u00e8r) i dirije la koloni \u00e8k lo kou-d&#8217;min in kons\u00e8y provinsyal. Promi\u00e9 d\u00e9b\u00fc, kons\u00e8y provinsyal-la t\u00e9 i doi rande compte c\u00e8t Pondish\u00e9ri, in fortr\u00e8sse frans\u00e9 dann Loss\u00e9an Indien. Ce lorganizasyon ankor en j\u00e8rme-la, tipa tipa, i devien pl\u00fcs gran, pl\u00fcs for, sirtou dan la fin lo r\u00e8gn Louis XIV, apr\u00e8 k\u2019 bann frans\u00e9 t\u00e9 fine pran poss\u00e9ssion <em>L&#8217;\u00cele de France<\/em>. Lo kons\u00e8y provinsial Bourbon i transforme en kons\u00e8y sup\u00e9ry\u00ebr, s\u00e9par\u00e9 \u00e7at Pondish\u00e9ri. Li l\u00e9 ossi kalifi\u00e9 po okipe <em>L&#8217;\u00cele de France. <\/em><\/p>\n<figure id=\"attachment_6585\" aria-describedby=\"caption-attachment-6585\" style=\"width: 1200px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/Magasins_de_la_Compagnie_des_Indes_\u00e0_Pondich\u00e9ry.jpg\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-6585 size-full\" src=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/Magasins_de_la_Compagnie_des_Indes_\u00e0_Pondich\u00e9ry.jpg\" alt=\"\" width=\"1200\" height=\"727\" srcset=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/Magasins_de_la_Compagnie_des_Indes_\u00e0_Pondich\u00e9ry.jpg 1200w, https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/Magasins_de_la_Compagnie_des_Indes_\u00e0_Pondich\u00e9ry-300x182.jpg 300w, https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/Magasins_de_la_Compagnie_des_Indes_\u00e0_Pondich\u00e9ry-768x465.jpg 768w, https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/Magasins_de_la_Compagnie_des_Indes_\u00e0_Pondich\u00e9ry-1024x620.jpg 1024w\" sizes=\"auto, (max-width: 767px) 89vw, (max-width: 1000px) 54vw, (max-width: 1071px) 543px, 580px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-6585\" class=\"wp-caption-text\">Pondish\u00e9ri : bann magazin L<em>a Compagnie des Indes<\/em>, Lamirot\u00e9 \u00e8k la kaz lo gouv\u00e8rn\u00ebr. Grav\u00fcr. 18\u00e8m si\u00e8k. <br \/>Kol\u00e8ksyon M\u00fcz\u00e9 <em>La Compagnie des Indes <\/em><\/figcaption><\/figure>\n<p>Dann bann zan\u00e9 1730, lo gouv\u00e8rn\u00ebr <em>Mascareignes<\/em>, Labourdonnais i d\u00e9sside f\u00e9 passe lo pouvoir depi Bourbon jiska l&#8217;ot lil a\u00a0kot\u00e9 ou\u00e7a Port Louis i \u00e9n\u00e9, in landroi pl\u00fcs par\u00e9 po ak\u00e8y toute son flote bato. Sit\u00fcasyon-la la-d\u00fcre jiska tan k&#8217; la <em>Compagnie<\/em> i tonbe en fayite, \u00e9pila k&#8217; la kourone de France i arpran lo 2 lil-s\u00e8r. Lorganizasyon-la la-r\u00e8ste t\u00e8lk\u00e8l, soman c\u00e9 lo sekr\u00e9t\u00e8r d\u2019<em>\u00c9tat la Marine<\/em> nav\u00e9 la r\u00e9sponsabilit\u00e9 dir\u00e8k.<\/p>\n<p><figure id=\"attachment_6603\" aria-describedby=\"caption-attachment-6603\" style=\"width: 474px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/1984.07.03-1.jpg\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"taille-initiale wp-image-6603 size-full\" src=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/1984.07.03-1.jpg\" alt=\"\" width=\"474\" height=\"650\" srcset=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/1984.07.03-1.jpg 474w, https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/1984.07.03-1-219x300.jpg 219w\" sizes=\"auto, (max-width: 474px) 100vw, 474px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-6603\" class=\"wp-caption-text\"><em>Album de la R\u00e9union<\/em>. B.F. Mah\u00e9 de Labourdonnais. Gouv\u00e8rn\u00ebr <em>L\u2019Ile de France<\/em> \u00e8k Bourbon depi 1735 jiska 1747. <br \/>Chauvineau, d\u00e9ssinat\u00ebr ; Guillaume-Fran\u00e7ois-Gabriel L\u00e9paulle, pintre ; Louis Antoine Roussin litograf. <br \/>[Rantr\u2019 1870 \u00e8k 1880]. Litografi. <br \/>M\u00fcz\u00e9 L\u00e9on Dierx<\/figcaption><\/figure>Lo R\u00e9volisyon 1789 en France i am\u00e8ne in takon shanjman, po \u00e7a m\u00e8m la koloni i f\u00e9 l\u00e8sp\u00e9rians po promi\u00e9 foi in ladministrasyon lokal partaj\u00e9 rantr\u2019, in kot\u00e9, in gouv\u00e8rn\u00ebr sanm in lintandan lo roi la-shoizi, l&#8217;ot kot\u00e9 in lassanbl\u00e9 lokal demoun la-\u00e9lire<span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.11354811096784889\" aria-label=\"Rantr\u2019 1790 \u00e8k 1802, in bonp\u00e9 \u00ab konstitusyon lokal \u00bb la-arive inn d\u00e9ry\u00e8r l\u2019ot\u2019, zot soubasman l\u00e9t\u00e9 in sist\u00e8m repr\u00e9zantasyon pa vr\u00e9man d\u00e9mokratik.\">&nbsp;<\/span>. Lan\u00e9 1796, La R\u00e9nyon i rej\u00e8te labolisyon lesklavaj, parlf\u00e8te li rantr\u2019 dan in semi-lotonomi par rapor la M\u00e9tropol. \u00c7a, jiska bann r\u00e9form Bonaparte la-f\u00e9 lan\u00e9 1803. Bann r\u00e9form-la i m\u00e8te an-plasse in komandan lil La R\u00e9nyon \u00e8k in sous-pr\u00e9f\u00e9. Zot deu i doi ob\u00e9i lo gouv\u00e8rn\u00ebr j\u00e9n\u00e9ral <em>Mascareignes<\/em> \u00e8k lo pr\u00e9f\u00e9 kolonial. Lo deu-la i r\u00e8ste Port-Louis, lo k\u00ebr lo pouvoir. Bann\u2212la i forme, \u00e8k in komiss\u00e8r la j\u00fcstisse, konm in <em>triumvirat<\/em>. Lan\u00e9 1810, bann zangl\u00e9 i pran lo deu lil po zot. Lan\u00e9 1815, zot va rande La France lo roi Louis XVIII rienk lil l\u00e9 pl\u00fcs par kot\u00e9 lou\u00e8st ( ke t\u00e9 fine rebatize Bourbon).<\/p>\n<h3>Vavangman, tatoneman \u00e8k l\u00e9ss\u00e9yaz (1815-1825)<\/h3>\n<p>Depi 1789, la koloni l\u00e9 sou la loi la M\u00e9tropol ke la-shanje son konstitusyon parl\u00e0 sink-six fois. Lo lorganizasyon politik la koloni i shanje toultan, akoz bann lorde Paris i done, akoz ossi in bann r\u00e9zon par la koloni m\u00e8m.<br \/>\nLa<em> Restauration<\/em> i ardone fav\u00e8r lo bann mani\u00e8r f\u00e9 l\u2019<em>Ancien r\u00e9gime<\/em> (apark lav\u00e9 fini \u00e8k lo tut\u00e8l Moris) : Louis XVIII i r\u00e9organize lo bann koloni dessi lo mod\u00e8le lontan \u00e8k deu ladministrat\u00ebr en sh\u00e8f : in milit\u00e8r \u00e8k in sivil. Lo promi\u00e9, j\u00e9n\u00e9ral Bouvet de Lozier, in royalisse po vr\u00e9man (son papa l\u00e9t\u00e9 fine f\u00e9 son pr\u00e8ve \u00e8k larm\u00e9 dann Loss\u00e9an Indien) va domine l\u2019ot, in d\u00e9nom\u00e9 Marchant. Lo deu i arive apr\u00e9 l\u00e9 pa pl\u00fcs m\u00e9y\u00ebr parsk ast\u00ebr lo ladministrat\u00ebr sivil, lo kr\u00e9ol Bourbon Philippe Desbassayns de Richemont, ondir\u00e9 i domine lo komandan milit\u00e8r Lafitte du Courteil, in komandan tou-s\u00ebl en plin dann laf\u00e8r Furcy. In laf\u00e8r va oblije lo deu bonome al\u00e9, m\u00e8m pa in an apr\u00e9 zot lariv\u00e9 mois d\u2019zuin 1817<span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.4445800858074107\" aria-label=\"J. Barbier et J. Boutier (dir.), L\u2019\u00e9trange histoire de Furcy Madeleine (1786-1856), Collection Patrimonial Histoire, \u00c9pica, 2020.\">&nbsp;<\/span>. Akoz lo dalonaj la France\/Bourbon i marshe pa non pl\u00fcs, Paris i d\u00e9sside ar\u00e8te \u00e9k lo vi\u00e9 mani\u00e8r-f\u00e9. Po \u00e7a m\u00e8m i done pr\u00e8sk toute lo pouvoir in s\u00ebl moun, lo baron Milius. Bonome-la i artrouve ali tou-s\u00ebl po dirije la koloni. Li b\u00fcte vitman dessi lo soidizan mov\u00e8z volont\u00e9 bann kolon. Bann-la i di ali tro domin\u00ebr<span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.8520263075364665\" aria-label=\"I fo al\u00e9 oir P. \u00c8ve, \u00ab Le respect de l\u2019autorit\u00e9 de l\u2019Etat \u00e0 Bourbon : le cas du gouverneur Milius (1818-1821) \u00bb, Dann Revue des Mascareignes, n\u00b01, AHIOI, Sint-Andr\u00e9, 1998, pp. 99-111 ; H. Gerbeau, \u00ab Milius et l\u2019oc\u00e9an Indien. Un despote \u00e9clair\u00e9 au temps de la Restauration ? \u00bb, Dann \u00ab Le cabinet de curiosit\u00e9s. M\u00e9langes offerts \u00e0 Claude Wanquet \u00bb, Colombe Cou\u00e8lle la-m\u00e8te ansanm lo bann t\u00e8ks, L\u2019Harmattan, Paris, 2000, p. 52-69\">&nbsp;<\/span>. En 1821, Milius i demande po artourne en France. Freycinet i ranplasse ali, li b\u00fcte pl\u00fcs ou moins dessi lo m\u00e8m difik\u00fclt\u00e9. Ce bann malfonksyonman lo bann zinstitusyon-la (la j\u00fcstisse av\u00e8k) i arnouv\u00e8le asuiv ast\u00ebr. Po r\u00e9zon, \u00e7a i oblije majine in bann r\u00e9form. Lan\u00e9 1824, lo gouv\u00e8rnman La France, par Joseph de Vill\u00e8le, i d\u00e9sside f\u00e9 bann r\u00e9form-la.<\/p>\n<figure id=\"attachment_985\" aria-describedby=\"caption-attachment-985\" style=\"width: 450px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2019\/07\/fig-1-2.jpg\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"taille-initiale wp-image-985 size-full\" src=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2019\/07\/fig-1-2.jpg\" alt=\"\" width=\"450\" height=\"597\" srcset=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2019\/07\/fig-1-2.jpg 450w, https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2019\/07\/fig-1-2-226x300.jpg 226w\" sizes=\"auto, (max-width: 450px) 100vw, 450px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-985\" class=\"wp-caption-text\">Portr\u00e9 lo minisse Vill\u00e8le. [rantr\u2019 1825 \u00e8k 1850]. Litografi. <br \/>Kol\u00e8ksyon M\u00fcz\u00e9 L\u00e9on Dierx<\/figcaption><\/figure>\n<h3>Vill\u00e8le \u00e8k Desbassayns, deu linstigu\u00ebr la r\u00e9form la koloni ?<\/h3>\n<p>Dann temps la <em>Restauration<\/em>, Bourbon i shoizi plizanpl\u00fcs plante kann tou-s\u00ebl, po f\u00e9 do-sik (akoz Charles Desbassayns jisteman). K\u00fcltir-la i manje lo kouraz bann zesklav, jist l\u00e9rk l\u00e9 difissil plizanpl\u00fcs trouve ce min-d\u00e8v fors\u00e9-la, akoz lan\u00e9 1817, la-interdi ofisy\u00e8lman la tr\u00e8te zesklav.<\/p>\n<p>Lo minisse de Vill\u00e8le i int\u00e9resse ali \u00e8k la sit\u00fcasyon Bourbon, in landroi li la-vive tr\u00e8z an (1794-1807), ou\u00e7a la plipar son famiy i r\u00e8ste ankor, ou\u00e7a son fr\u00e8re Jean-Baptiste la-artourn\u00e9 l\u00e9rk li la-mary\u00e9 \u00e8k Gertrude Panon Desbassayns. An-pl\u00fcs, lo livr&#8217;-souvnir li la-\u00e8krire i amontre in vr\u00e9 dalonaj \u00e8k son bofr\u00e8r Philippe Desbassayns de Richemont. Lo deu la-jiska-partaje, inn koupe de temps, lo m\u00e8m kaz, Paris, 59 rue de Provence<span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.9336297671512557\" aria-label=\"M\u00e9moires et correspondance du Comte de Vill\u00e8le, t. 2, Perrin et Cie., Paris, 1888, p. 294.\">&nbsp;<\/span>. Po \u00e7a m\u00e8m, De Vill\u00e8le nav\u00e9 motivasyon po f\u00e9 marshe Bourbon droite, dan lo sl lid\u00e9 lo d\u00e9velopman \u00e9konomik. Li done son bofr\u00e8r, in lansien ladministrat\u00ebr Bourbon, d\u00e9put\u00e9 la Meuse, manb lo <em>Conseil d\u2019Amiraut\u00e9<\/em>, manb lo <em>Conseil d\u2019\u00c9tat<\/em> ossi, po f\u00e9 ce bann r\u00e9form-la.<\/p>\n<figure id=\"attachment_2828\" aria-describedby=\"caption-attachment-2828\" style=\"width: 426px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2020\/06\/Philippe_Desbassayns.jpg\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"taille-initiale wp-image-2828 size-full\" src=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2020\/06\/Philippe_Desbassayns.jpg\" alt=\"\" width=\"426\" height=\"550\" srcset=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2020\/06\/Philippe_Desbassayns.jpg 426w, https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2020\/06\/Philippe_Desbassayns-232x300.jpg 232w\" sizes=\"auto, (max-width: 426px) 100vw, 426px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-2828\" class=\"wp-caption-text\">Portr\u00e9 Philippe Panon Desbassayns, comte Richemont. Fran\u00e7ois-S\u00e9raphin Delpech (1778-1825). <br \/>1\u00e9 moiti\u00e9 XIX\u00e8m si\u00e8k. Litografi<\/figcaption><\/figure>\n<p>Lan\u00e9 1824, i demande lavi bann koloni dessi zot prope bezoin po komans\u00e9. Apr\u00e9\u00e7a, i kr\u00e9 deu komission po lo roganizasyon bann koloni-la, inn po rof\u00e9 zot ladministrasyon, l\u2019ot po la j\u00fcstisse. Lo lordonans lo 21 aout 1825 va \u00e9n\u00e8te par lo promi\u00e9 komission, \u00e7at lo 30 s\u00e8ktanm 1827 par lo d\u00e9zi\u00e8m.<br \/>\nDesbassayns i pr\u00e9zide pa lo komission administratif, li tonbe rienk lo raport\u00ebr komission-la. I fo li r\u00e9dije in lavan-proj\u00e9 lo lordonanse<span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.298487797160647\" aria-label=\"C. Schefer, La France moderne et le probl\u00e8me colonial, F\u00e9lix Alcan, 1907, p. 328.\">&nbsp;<\/span>. En m\u00e8m temps, li l\u00e9 pr\u00e9zidan la komission po la r\u00e9form la j\u00fcstisse lo bann koloni. Parlf\u00e8te, son poids po d\u00e9ssid\u00e9 l\u00e9 vr\u00e9 po vr\u00e9man.<\/p>\n<figure id=\"attachment_6573\" aria-describedby=\"caption-attachment-6573\" style=\"width: 1484px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/Commission_des_colonies.jpg\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-6573 size-full\" src=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/Commission_des_colonies.jpg\" alt=\"\" width=\"1484\" height=\"851\" srcset=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/Commission_des_colonies.jpg 1484w, https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/Commission_des_colonies-300x172.jpg 300w, https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/Commission_des_colonies-768x440.jpg 768w, https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/Commission_des_colonies-1024x587.jpg 1024w\" sizes=\"auto, (max-width: 767px) 89vw, (max-width: 1000px) 54vw, (max-width: 1071px) 543px, 580px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-6573\" class=\"wp-caption-text\">Desbassayns de Richemont, raport\u00ebr la komission koloni (in lorganizasyon politik), 1824. Dann T<em>h\u00e9mis, ou biblioth\u00e8que du jurisconsulte : par une r\u00e9union de magistrats, de professeurs et d&#8217;avocats, t. 7,<br \/><\/em>Bruxelles, P. J. De Mat, 1825, p. 418.<\/figcaption><\/figure>\n<p>Desbassayns i tonbe lo s\u00ebl kolon manb lo komission<span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.1351447487418953\" aria-label=\"De Lamardelle l\u00e9 n\u00e9 Sint-Domingue, son papa l\u00e9t\u00e9 majistra laba, m\u00e9 soman, ondir\u00e9 son k\u00ebr l\u00e9t\u00e9 pi l\u00e0 \u00e8k Ha\u00efti en 1824.\">&nbsp;<\/span> : li l\u00e9 n\u00e9 Bourbon, toute son famiy n\u00e9na bann zint\u00e9r\u00e9 finansi\u00e9 laba, jiska son deu bofr\u00e8r de Vill\u00e8le.<\/p>\n<h3>Lo k\u00ebr lo lordonans roiyal lo 21 aout 1825<\/h3>\n<p>Lo nouvo gouv\u00e8rn\u00ebr Cheffontaines i f\u00e9 aplike lo lordonans roiyal. Po \u00e7a, li konte dessi lo bann linstriksyon lo roi. Lo lordonanse-la i tonbe konm in mode-d\u2019anploi, in raspa\u00efy, pou-k vitman i m\u00e8te an-plasse, i f\u00e9 konprann lo nouvo lorganizasyon.<\/p>\n<figure id=\"attachment_6576\" aria-describedby=\"caption-attachment-6576\" style=\"width: 1386px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/Memoire_du_roi2.jpg\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-6576 size-full\" src=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/Memoire_du_roi2.jpg\" alt=\"\" width=\"1386\" height=\"1328\" srcset=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/Memoire_du_roi2.jpg 1386w, https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/Memoire_du_roi2-300x287.jpg 300w, https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/Memoire_du_roi2-768x736.jpg 768w, https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/Memoire_du_roi2-1024x981.jpg 1024w\" sizes=\"auto, (max-width: 767px) 89vw, (max-width: 1000px) 54vw, (max-width: 1071px) 543px, 580px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-6576\" class=\"wp-caption-text\">M\u00e9moire du roi pour servir d\u2019instruction au sieur Comte de Cheffontaines pour l\u2019application de l\u2019ordonnance royale du 21 aout 1825. <br \/>Kol\u00e8ksyon Zarshiv nasyional loutremer, FM SG REU437\/47<\/figcaption><\/figure>\n<h4>D\u00e9skripsyon lo lordonans roiyal<\/h4>\n<p>Dann lordonanse-la, n\u00e9na 195 lartik, partaj\u00e9 dessou 7 titre. Li l\u00e9 bien d\u00e9tay\u00e9 po vr\u00e9man, po \u00e7a m\u00e8m i ap\u00e8le ali \u00ab code \u00bb.<br \/>\nLo gouv\u00e8rn\u00ebr i komande la koloni. Ali m\u00e8m i f\u00e9 aplike lotorit\u00e9 lo roi, li n\u00e9na lo pouvoir milit\u00e8r. D\u00e9foi, son pouvoir l\u00e9 konm \u00e7at in <em>chef d\u2019\u00c9tat<\/em>. Ast\u00ebr, son pouvoir f\u00e9 la loi l\u00e9 pl\u00fcs kl\u00e8r. Bann lan\u00e9 avan, lo gouv\u00e8rn\u00ebr t\u00e9 i gaingne f\u00e9 bann lordonans \u00ab lokal \u00bb. Lo bann dom\u00e8n, en kestyon, t\u00e9 kapab f\u00e9 kroire ke lo gouv\u00e8rn\u00ebr nav\u00e9 lo pouvoir f\u00e9 bann loi. Parlf\u00e8te, n\u00e9na rienk lo roi \u00e8k lo bann <em>chambres<\/em> n\u00e9na pouvoir-la. Lo \u00ab Code de Vill\u00e8le \u00bb i limite lo pouvoir lo gouv\u00e8rn\u00ebr dan in dom\u00e8n : jist aplike la loi, par bann lar\u00e9t\u00e9 sirtou. Malgr\u00e9 \u00e7a, si l\u00e9 oblij\u00e9 vr\u00e9man, lo gouv\u00e8rn\u00ebr l\u00e9 kapab gaingne in bann pouvoir sp\u00e9ssial. Li gaingne f\u00e9 aplike in tan, pa pl\u00fcs in lan\u00e9, in bann t\u00e8ks ke lo roi i kondane dabit\u00fcde.<br \/>\nTroi sh\u00e8f ladministrasyon i \u00e8de lo gouv\u00e8rn\u00ebr. Bann-la i ob\u00e9i ali m\u00e9-soman, li gaingne pa nome azot, sansa oblije azot kite zot fonksyon. Rienk lo minisse la Marine \u00e8k lo bann koloni i gaingne f\u00e9 \u00e7a. Lo \u00ab directeur de l\u2019int\u00e9rieur \u00bb i okipe lo ladministrasyon int\u00e9rne la koloni, la polisse j\u00e9n\u00e9ral \u00e8k ladministrasyon lo bann zinpo dir\u00e8k, zinpo indir\u00e8k. Lo \u00ab commissaire ordonnateur \u00bb, ali, li okipe lo \u00ab bann servisse k\u2019i kons\u00e8rne en promi\u00e9 L&#8217;\u00c9tat, sirtou la j\u00e8stion lo Tr\u00e9zor p\u00fcblik \u00bb<span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.6998230780387575\" aria-label=\"L. Rolland et P. Lampu\u00e9, Pr\u00e9cis de droit des pays d\u2019outre-mer, Dalloz, 1949, p. 451.\">&nbsp;<\/span>. Lo trava\u00efy lo Prokur\u00ebr j\u00e9n\u00e9ral l\u00e9t\u00e9 d\u2019sirv\u00e8ye bann tribunal, l\u00e9t\u00e9 ossi d\u2019pr\u00e9pare, r\u00e9dije lo bann zorde lo gouv\u00e8rn\u00ebr<span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.3635307929735603\" aria-label=\"I doi s\u00e9pare lo bann r\u00e8sponsabilit\u00e9 administratif (\u00e7ak i sorte dann lordonanse) \u00e8k bann r\u00e8sponsabilit\u00e9 po la j\u00fcstisse, konmsa i ma\u00efye pa lo deu pouvoir ansanm.\">&nbsp;<\/span>. I pr\u00e9voi ossi in kontrol\u00ebr kolonial po insp\u00e8kte ladministrasyon la koloni, po raporte laba Paris lo tourn\u00e9-vir\u00e9 bann-la. Fonksion\u00e8r-la na poin ditou pouvoir sir plasse, m\u00e9 soman lo gouv\u00e8rn\u00ebr i gaingne pa f\u00e9 rien kontr\u2019 li.<br \/>\nLo l\u00e9jislat\u00ebr i kr\u00e9\u00e9 ossi in kons\u00e8y priv\u00e9. Son rol c\u00e9 d\u2019done la min lo gouv\u00e8rn\u00ebr dann son trava\u00efy.<br \/>\nDann kons\u00e8y priv\u00e9-la, n\u00e9na troi sh\u00e8f ladministrasyon \u00e8k deu \u00ab conseillers coloniaux \u00bb ke Paris la-shoizi (lo kontrol\u00ebr kolonial l\u00e9 l\u00e0 dann toute lo bann s\u00e9ans m\u00e9-soman li pran pa part dan la d\u00e9ssizyon). Delabarre de Nanteuil i voi lo role kons\u00e8y priv\u00e9-la konm \u00e7at lo kons\u00e8y L&#8217;\u00c9tat po lanp\u00e9r\u00e8r Napol\u00e9on III<span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.8894097043209734\" aria-label=\"Delabarre de Nanteuil, L\u00e9gislation de l\u2019\u00eele de La R\u00e9union, T.1, 2nd \u00e9dition, Donnaud, 1862, p. 601.\">&nbsp;<\/span>. Si i rajoute majistra ansanm, lo kons\u00e8y priv\u00e9 i devien in kons\u00e8y po r\u00e8gle bann probl\u00e8m administratif, in juridiksyon droi komin po lo droi administratif la koloni<span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.5619020368659415\" aria-label=\"Lo lordonans lo Roi lo 31 aout 1828, k\u2019i r\u00e8gle lo pross\u00e9dir po bann litij administratif, i \u00e9kipe la koloni \u00e8k in vr\u00e9 kode lo droi administraif. \u00c7a i m\u00e8te la koloni Bourbon en avans dessi la M\u00e9tropole dann dom\u00e8n-la.\">&nbsp;<\/span>.<br \/>\nI kr\u00e9\u00e9 in kons\u00e8y j\u00e9n\u00e9ral po done lo droi koz\u00e9 bann Bourbon\u00e9 dessi bann zaf\u00e8r publik. N\u00e9na douz manb dann kons\u00e8y-la. Lo roi i nome azot a-partir in liste kandida ke lo bann kons\u00e8y munisipal i pr\u00e9zante.<br \/>\nBoudikonte, lo roi i shoizi in d\u00e9put\u00e9 dessi in liste ke lo kons\u00e8y j\u00e9n\u00e9ral la-don\u00e9 po repr\u00e9zante la koloni devan lo minisse la Marine \u00e8k lo bann Koloni. D\u00e9put\u00e9-la i f\u00e9 pa parti okinn <em>chambre<\/em> l\u00e9jislatif<\/p>\n<h4>Lanaliz lo lordonanse<\/h4>\n<p>Lordonanse-la, \u00e7a in bon t\u00e8ks akoz li doze konmkifo lo bann pouvoir. Li \u00e9vite in bonp\u00e9 blokaj \u00e8k kongnaj bann linstitusyon. Na moins malfonksyonman ke \u00e7at t\u00e9 i signale avan.<br \/>\nI r\u00e8ste po \u00e9valu\u00e9 linpakt l\u00e9jislasyon-la, sirtou ki\u00e7a i anprofite : bann kolon sinonsa la M\u00e9tropol ?<br \/>\nDaborinn, i fo signal\u00e9 l\u00e9rk lo proj\u00e9 t\u00e9 fine \u00e9kri, li t\u00e9 i doi passe devan in bonp\u00e9 zinstitusyon po k\u2019i am\u00e9liore. La dir\u00e8ksyon lo bann koloni la-aks\u00e8pte ali t\u00e8lkil\u00e9, akoz son dir\u00e8kt\u00ebr, Saint Hilaire, l\u00e9t\u00e9 li m\u00e8m manb la komission. La-anvoye lo proj\u00e9 devan lo Kons\u00e8y lamirot\u00e9<span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.6524691336682402\" aria-label=\"Al\u00e9 oir ossi, ANOM FM SG REU437\/4781, Extrait des d\u00e9lib\u00e9rations du conseil d\u2019amiraut\u00e9, 1825.\">&nbsp;<\/span>. Toute lo mois d\u2019zuin, li la pa shanje tro gran shoz dan lo t\u00e8ks. L\u00e9rk lo mois d\u2019zili\u00e9 la-komans\u00e9, lo sit\u00fcasyon la-shanj\u00e9, jiska Desbassayns (pourtan ali m\u00e8m lo r\u00e9dakt\u00ebr lo promi\u00e9 proj\u00e9) la-komanse armodifi\u00e9 inn-d\u00e9 lartik. In kestyon litiji\u00e9, rantr\u2019 d\u2019ot\u2019, t\u00e9 i konserne lo bann pouvoir lo kons\u00e8y j\u00e9n\u00e9ral akoz promi\u00e9 d\u00e9b\u00fc, kons\u00e8y-la t\u00e9 i doi diskite \u00e8k vote lo bann d\u00e9panse. Parlf\u00e8te, lo 19 aout, lo Kons\u00e8y Lamirot\u00e9 i pran parti po in sinpe lavi konsultatif dessi \u00e7at i kons\u00e8rne lo bidj\u00e9 : li kasse lo rol lo kons\u00e8y j\u00e9n\u00e9ral. L\u00e9 drol, m\u00e9-soman, lo bann pross\u00e9-verbal lo kons\u00e8y lamirot\u00e9 i di pa gran shoz dessi shanjman total-la<span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.9497061799322473\" aria-label=\"Christian Schefer i sipoze Vill\u00e8le lav\u00e9 majine ke lo kons\u00e8y lamirot\u00e9 nor\u00e9 shanje lo t\u00e8ks, \u00e7ak ali, Vill\u00e8le, lav\u00e9-pa f\u00e9 par li m\u00e8m. \u00c7a i f\u00e9 majin\u00e9 ke li la-demande azot, dan in 2\u00e8m tan, suive son mani\u00e8r-voir pou-k lo kons\u00e8y j\u00e9n\u00e9ral n\u00e9na poin d'pouvoir ditou. C. Schefer, La France moderne\u2026, op. cit., p. 331-334. Auguste Brunet la-arpran mani\u00e8r-voir -l\u00e0. (in Jules Simon et lo probl\u00e8me de la Constitution coloniale, Charles Lavauzelle, 1945.)\">&nbsp;<\/span>. Deu jour apr\u00e9, lo roi i aprouve lo d\u00e8rni\u00e9 v\u00e8rsion lo t\u00e8ks.<\/p>\n<figure id=\"attachment_6591\" aria-describedby=\"caption-attachment-6591\" style=\"width: 400px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/Ordonnance-du-Roi-concernant-le-gouvernement-de-l-Ile-de-Bourbon-et-de-ses-dependances.jpg\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"taille-initiale wp-image-6591 size-full\" src=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/Ordonnance-du-Roi-concernant-le-gouvernement-de-l-Ile-de-Bourbon-et-de-ses-dependances.jpg\" alt=\"\" width=\"400\" height=\"547\" srcset=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/Ordonnance-du-Roi-concernant-le-gouvernement-de-l-Ile-de-Bourbon-et-de-ses-dependances.jpg 400w, https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/Ordonnance-du-Roi-concernant-le-gouvernement-de-l-Ile-de-Bourbon-et-de-ses-dependances-219x300.jpg 219w\" sizes=\"auto, (max-width: 400px) 100vw, 400px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-6591\" class=\"wp-caption-text\">Ordonnance du Roi concernant le gouvernement de l&#8217;Ile de Bourbon et de ses d\u00e9pendances. (21 ao\u00fbt 1825.). Charles X (1757-1836 ; roi de France).<br \/>A Paris, de l&#8217;Imprimerie royale, 1825.<\/figcaption><\/figure>\n<p>D\u00e9virman-la i amontre in tandans pl\u00fcs j\u00e9n\u00e9ral : in m\u00e9fians lo gouv\u00e8rnman la M\u00e9tropol po lo bann koloni. L\u00e8sse bann-la in ti p\u00e9 la libert\u00e9 dann ladministrasyon, \u00e7a nor\u00e9 arm\u00e8te an-plasse lo d\u00e9riv lo bann lassanbl\u00e9 kolonial r\u00e9volisyon\u00e8r. Po pa done azot in motif f\u00e9 lo rob\u00e9lion, t\u00e9 i fo toute lo pouvoir l\u00e9t\u00e9 dan la min lo gouv\u00e8rn\u00ebr, malgr\u00e9 si i f\u00e9 sanblan. Akoz, malgr\u00e9 li t\u00e9 okipe in poste bien konsid\u00e9r\u00e9, bien p\u00e9y\u00e9, li gaingne pa, boudikonte, f\u00e9 in bonp\u00e9 zaf\u00e8r kontr\u2019 son bann ladjoin. Po la plipar fonksyon\u00e8r, li gaingne nome azot rienk si lo roi i done ali lotorizasyon. An-pl\u00fcs, son pozisyon i d\u00e9fande ali ma\u00efye \u00e8k bann kolon (konm mary\u00e9 par \u00e9gzanpe). Konmsa, na pi ni d&#8217; lakokinaj, ni d&#8217; bata\u00efy. Lo gouv\u00e8rn\u00ebr n\u00e9na in gran pouvoir po r\u00e8gue lorde p\u00fcblik (sirtou \u00e7ak i regarde bann z\u00e9slav), m\u00e9 soman po lo bann kestion administratif p\u00fcr, li gaingne pr\u00e8ske pa f\u00e9 rien si li na poin lotorizasyon lo kons\u00e8y priv\u00e9, in kons\u00e8y li pr\u00e9zide m\u00e9-soman li komande pa.<\/p>\n<p>Boudikonte, Vill\u00e8le i passe po lo \u00ab linisyat\u00ebr \u00bb <span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.1451091101374895\" aria-label=\"Victor Sabl\u00e9, La transformation des Isles d\u2019Am\u00e9rique en d\u00e9partements fran\u00e7ais, Larose, 1955, p. 58. Lo gouv\u00e8rn\u00ebr Duval d\u2019Ailly, son kot\u00e9, i estime ke Vill\u00e8le \u00ab kan li nav\u00e9 toute pouvoir, la-kite \u00e8k M. Richemont Desbassayns toute lo ladministrasyon bann  koloni (\u2026)  \u00bb, L. Brunet, Histoire de l\u2019association g\u00e9n\u00e9rale des Francs-Cr\u00e9oles de l\u2019\u00eele Bourbon, Imprimerie Th\u00e9odore Drouhet fils, 1885, p. 7.\">&nbsp;<\/span> lo lordonans (\u00e8k in gran kou-d&#8217;min Desbassayns, son bra droite). Li v\u00e9 dimin\u00fc\u00e9 lotonomi lo bann kolon sir plasse, l\u00e8sse ass\u00e9 d\u2019pouvoir lo gouv\u00e8rn\u00ebr po li gaingne tenir lorde p\u00fcblik, pa tro non pl\u00fcs pou-k li l\u00e9 pa tant\u00e9 kissoi pran toute lo pouvoir, kissoi tonbe konplisse \u00e8k bann demoun sir plasse pangar l\u00e9 riskab zot i fourmante lid\u00e9 lind\u00e9pandanse. Konmsa, la koloni i gaingne fassilman jou\u00e9 son rol : done la rish\u00e8sse la M\u00e9tropol (parlf\u00e8te bann kolon ossi), po \u00e7a i l\u00e8sse an-plasse t\u00e8l ke l\u00e9t\u00e9 lo pacte colonial. L\u00e9rk Vill\u00e8le i kontrole bann r\u00e9dakt\u00ebr lordonanse, li garanti lo r\u00e9sp\u00e9 son volont\u00e9. Li f\u00e9 ossi in mani\u00e8r pou-k bann parlemant\u00e8r na poin d&#8217; poids dessi l\u00e9krit\u00fcr lo t\u00e8ks, in poids k&#8217; sr\u00e9 pa bon po li \u00e8k son bande<span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.5447960334377411\" aria-label=\"I fo pa oubli\u00e9 k' \u00e7a in lordonanse, l\u00e9 pa in loi. Po \u00e7a m\u00e8m d\u00e9-s\u00e8rtin i majine li r\u00e9sp\u00e8kte pa la Charte constitutionnelle de 1814. \">&nbsp;<\/span>.<\/p>\n<p>N\u00e9na demoun, po r\u00e9zon-la, i kritike in bonp\u00e9 lo lordonanse, i di : \u00ab Dan lo lordonans 1825, Mr de Vill\u00e8le la-organize lo kons\u00e8y priv\u00e9 rienk po m\u00e8te bann gouv\u00e8rn\u00ebr la koloni dessou son famiy \u00e8k son bann kamarade. Dann l\u00e9krit\u00fcr lordonanse-la, l\u00e9 bien mark\u00e9 lo gouv\u00e8rn\u00ebr c\u00e9 lo s\u00e8l responsab, m\u00e8m kan c\u00e9 lo kons\u00e8y priv\u00e9 i d\u00e9sside lo bann r\u00e8gleman \u00e8sp\u00e9ssial. M\u00e9-soman, en vr\u00e9, lo gouv\u00e8rn\u00ebr l\u00e9 oblij\u00e9 b\u00e8sse la t\u00eate devan lo pouvoir a kotri. Konmsa m\u00e8m, in loligarshi k&#8217;i m\u00e9nasse bann libert\u00e9 toute demoun i kapare toute lo pouvoir \u00bb<span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.4189159597378509\" aria-label=\"C-A. Duchaillu, De l\u2019Ile Bourbon, depuis les premi\u00e8res nouvelles de la R\u00e9volution de Juillet (27 octobre 1830), m\u00e9moire \u00e0 consulter pour M. Duchaillu, n\u00e9gociant \u00e0 Saint-Denis et victime de la faction contre-r\u00e9volutionnaire, consultation par Me Cordier, Delaunay, Paris, 1832, p. 38. Lan\u00e9 1832, lantante bann Francs-Cr\u00e9oles ossi la-dr\u00e8sse kontr' Desbassayns, son fasson organize la koloni. ANOM FM SG REU108\/783, Cris d\u2019allarme de l\u2019\u00eele Bourbon.\">&nbsp;<\/span>.<\/p>\n<h3>In lonj\u00e9vit\u00e9, sinonime lo siks\u00e9 ?<\/h3>\n<p>Pl\u00fcs in si\u00e8k, va aplike ce lordonans lo Roi 1825-la. Li va r\u00e9ziste devan deu r\u00e9volisyon, troi konstit\u00fcsyon, katr r\u00e9jime politik dif\u00e9ran, jiska devan labolisyon lesklavaj. In gran longu\u00ebr d&#8217;vi konmsa-la i sipoze in lorganizasyon bien kalkil\u00e9. Po \u00e7a m\u00e8m, apr\u00e9, la-adopte ali dan in bonp\u00e9 d&#8217;ot koloni. M\u00e9-soman, t\u00e9 oblij\u00e9 f\u00e9 in bonp\u00e9 lajisteman dessi lo promi\u00e9 t\u00e8ks : akoz daborinn l\u00e9volisyon politik, \u00e9pila akoz l\u00e9volisyon la koloni li-m\u00e8m.<\/p>\n<h4>Laplikasyon lo lordonans dann l\u00e9zot koloni<\/h4>\n<p>Vitman, i aplike po lo troi z&#8217;ot \u00ab vi\u00e9 koloni \u00bb in nouvo lorganizasyon administratif d\u00e9kalk\u00e9 dessi \u00e7at Bourbon<span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.5198896403287545\" aria-label=\"Dann promi\u00e9 d\u00e9b\u00fc, t\u00e9 pr\u00e9vi m\u00e8te en m\u00e8m temps lorganizasyon-la an-plasse dann in bonp\u00e9 koloni. M\u00e9-soman , Bourbon la-passe promi\u00e9 akoz li t\u00e9 mi\u00e9 koni gr\u00e2ce Desbassayns (L. Rolland et P. Lampu\u00e9, Pr\u00e9cis de droit des pays d\u2019outre-mer, Dalloz, 1949, p. 450)..\">&nbsp;<\/span> :<br \/>\n&#8211; Lordonans roiyal 9 f\u00e9vri\u00e91827, po aplike en Gwadloup, Martinik<br \/>\n&#8211; Lordonans roiyal 27 aout 1828, po aplike en Guyane<br \/>\nDann temps la<em> Monarchie de Juillet<\/em>, i aplike dessi dot\u2019 koloni in lordonans konm \u00e7at lo 21 aout 1825 :<br \/>\n&#8211; Lordonans roiyal 23 zili\u00e9 1840 po bann kontoir kolonial l\u2019Inde<br \/>\n&#8211; Lordonans roiyal 7 s\u00e9ptanm 1840 po bann kontoir kolonial lo S\u00e9n\u00e9gal<br \/>\n&#8211; Lordonans roiyal 18 s\u00e9ptanm 1844 po Saint-Pierre \u00e8k Miquelon<\/p>\n<h4>Lo bann prinsipal shanjman lo t\u00e8ks po La R\u00e9nyon<\/h4>\n<p>Pa-sito lan\u00e9 1828, i shanje in tr\u00e9p\u00e9 lo lordonans po adapte ali \u00e8k lo gran r\u00e9form la j\u00fcstisse lokal<span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.13803384336500746\" aria-label=\"Lordonans roiyal 30 s\u00e8ptanm 1827.\">&nbsp;<\/span>.<br \/>\nDann lan\u00e9 1832, i modifi\u00e9 lo kons\u00e8y j\u00e9n\u00e9ral akoz bann pti \u00e8k gran propri\u00e9t\u00e8r i l\u00e8ve en gu\u00e8pe : bann-la l\u00e9 bien d\u00e9ssid\u00e9 rante en part dann bann zaf\u00e8r p\u00fcblik. lo l\u00e9lan lib\u00e9ral lo nouvo <em>Monarchie de Juillet<\/em> i ankouraje azot. Kanm\u00e8m \u00e7a i resp\u00e8kte pa lo lordonans roiyal 1825, lo gouv\u00e8rn\u00ebr Duval d\u2019Ailly (la-nome ali dessou Charles X) i d\u00e9sside aks\u00e8pte in kons\u00e8y j\u00e9n\u00e9ral ke la-\u00e9lire parti\u00e8lman.<br \/>\nEn 1834, la koloni i m\u00e8te an-plasse la loi lo 24 avriy 1833. Loi-la i f\u00e9 in r\u00e9form lo r\u00e9gime l\u00e9gislatif Lil Bourbon. Lo lordonans roiyal 22 aout 1833 i pr\u00e9voi in bonp\u00e9 modifikasyon dan lo t\u00e8ks 1825, sirtou po ar\u00e8te lo bann diskriminasyon dan la popilasyon lib. I s\u00fcprime lo kons\u00e8y j\u00e9n\u00e9ral po m\u00e8te an-plasse in kons\u00e8y kolonial ke l\u00e9 \u00e9l\u00fc par in sifraj sansit\u00e8r maskulin. Kons\u00e8y-la i ok\u00fcpe in bon plasse [dan la vi politik]. \u00c7a i am\u00e8ne ankor in bann zajisteman po lo pouvoir \u00e9gz\u00e9kutif lokal.<br \/>\nLan\u00e9 1848, \u00e8k labolisyon lesklavaj, i fo r\u00e9vize lordonanse-la : in bonp\u00e9 lartik son r\u00e8gleman t\u00e9 i kons\u00e8rne ladministrasyon \u00e8sklavajisse. Lo m\u00e8m lan\u00e9 i s\u00fcprime lo kons\u00e8y kolonial. La koloni na pi d\u2019lassanbl\u00e9 lokal jiska i rom\u00e8te in kons\u00e8y j\u00e9n\u00e9ral an\u2212plasse. Lo 3 mai 1854, lo <em>s\u00e9natus-consulte<\/em> lanp\u00e9r\u00ebr i valide \u00e7a. C\u00e8t lo 4 zili\u00e9 1866 i modifi\u00e9 ali.<\/p>\n<p>I \u00e9pargne pa nonpli lo bann sh\u00e8f ladministrasyon. Lan\u00e9 1882, i s\u00fcprime lo poste komiss\u00e8r-ordonat\u00ebr. I done lo dir\u00e8kt\u00ebr lint\u00e9ri\u00ebr la plipar son bann pouvoir. Lo fonksyon dir\u00e8kt\u00ebr lint\u00e9ri\u00ebr-la va dispar\u00e8te son tour, \u00e8k lo d\u00e9kr\u00e9 21 mai 1898. Lo l\u00e9jislat\u00ebr i d\u00e9sside m\u00e8te an-plasse kot\u00e9 lo gouv\u00e8rn\u00ebr, in sekr\u00e9t\u00e8r j\u00e9n\u00e9ral po f\u00e9 lo trava\u00efy bann-la t\u00e9 i f\u00e9. \u00c7a i f\u00e9 ressanb\u2019 lo sist\u00e8m kolonial \u00e8k lorganizasyon la M\u00e9tropol : en France ossi in sekr\u00e9t\u00e8r j\u00e9n\u00e9ral<span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.456794002416159\" aria-label=\"Al\u00e9 oir lo lartik 7 la loi lo 28 pluvi\u00f4se an VIII.\">&nbsp;<\/span>\u00a0i done la min lo pr\u00e9f\u00e9. I r\u00e8ste rienk lo prokur\u00ebr j\u00e9n\u00e9ral. Po lo kontrol\u00ebr kolonial, en 1833, i done ali lo nom \u00ab inspecteur colonial \u00bb. Lan\u00e9 1873, i s\u00fcprime po toultan son poste.<br \/>\nLan\u00e9 1834, lo d\u00e9put\u00e9 la koloni i dispar\u00e8te. Deu d\u00e9l\u00e9gu\u00e9 ke lo kons\u00e8y kolonial la-\u00e9lire, i pran son plasse. M\u00e9-soman, bann-la l\u00e9 pa dan lo Parloman konm sar lo ka dann temps Napol\u00e9on III.<br \/>\nSar lo 3\u00e8m R\u00e9publik va ardone La R\u00e9nyon, par son repr\u00e9zantan ke z\u00e9l\u00e8ksyon sufraj universel maskulin la-\u00e9lire, in plasse dan la repr\u00e9zantasyon nasyonal.<\/p>\n<figure id=\"attachment_6606\" aria-describedby=\"caption-attachment-6606\" style=\"width: 800px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/5P1.2006.JL_.jpg\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-6606 size-full\" src=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/5P1.2006.JL_.jpg\" alt=\"\" width=\"800\" height=\"552\" srcset=\"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/5P1.2006.JL_.jpg 800w, https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/5P1.2006.JL_-300x207.jpg 300w, https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/5P1.2006.JL_-768x530.jpg 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 767px) 89vw, (max-width: 1000px) 54vw, (max-width: 1071px) 543px, 580px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-6606\" class=\"wp-caption-text\">Sin-Dni : Lot\u00e8l Gouv\u00e8rnman (jordi Pr\u00e9f\u00e8ktir). Jean Legros. 1955-1960. Foto. <br \/>Kol\u00e8ksyon priv\u00e9 Jean Legros (1920-2004)<\/figcaption><\/figure>\n<p>\u00c8k la loi 19 mars 1946, La R\u00e9nyon i rante d\u00e9partman frans\u00e9. Li gaingne, \u00e8k lo d\u00e9kr\u00e9 7 zuin 1947, in ladministrasyon pr\u00e9f\u00e8ktoral<span class=\"NOTE_MARKER\" rel=\"0.25918491764885077\" aria-label=\"Journal Ofisy\u00e8l la R\u00e9publik Frans\u00e9, n\u00b05262, 8 zuin 1947.\">&nbsp;<\/span>. Lo 15 aout, lo derni\u00e9 gouv\u00e8rn\u00ebr Andr\u00e9 Capagorry i done son pouvoir Paul Demange, lo promi\u00e9 pr\u00e9f\u00e9 d\u00e9partman La R\u00e9nyon. Lorganizasyon kolonial i dispar\u00e8te, par\u00e8y po lo lordonans roiyal 21 aout 1825.<\/p>\n<p><span style=\"color: #0000ff;\"><a style=\"color: #0000ff;\" href=\"https:\/\/gallica.bnf.fr\/ark:\/12148\/bpt6k6572298c\/f1.item\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">En savoir plus<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":5,"featured_media":8962,"parent":8551,"menu_order":10,"template":"","class_list":["post-8955","documentaire","type-documentaire","status-publish","has-post-thumbnail","hentry"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/re\/wp-json\/wp\/v2\/documentaire\/8955","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/re\/wp-json\/wp\/v2\/documentaire"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/re\/wp-json\/wp\/v2\/types\/documentaire"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/re\/wp-json\/wp\/v2\/users\/5"}],"up":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/re\/wp-json\/wp\/v2\/documentaire\/8551"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/re\/wp-json\/wp\/v2\/media\/8962"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.portail-esclavage-reunion.fr\/re\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=8955"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}